ഏവമുക്താസ്തതോ ദേവാ മേരുപര്വതസന്നിധൌ । പ്രതസ്ഥുസ്തേഽഥ മനസാ ചിന്തയന്തോ ജനാര്ദനമ് ।। ൧൦.
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർക്ക് മറുപടി ലഭിച്ചതിന് ശേഷം, അവർ മേരുപർവതത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു, മനസ്സിൽ ജനാർദനനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്.
തൈഃ സംചിന്തിതമാത്രസ്തു ദേവശ്ചക്രഗദാധരഃ । ആവയോഃ സൈന്യമാവിശ്യ ഏക ഏവ മഹാബലഃ ।। ൧൦.
അവർ ഹരിയെ ചിന്തിച്ചയുടൻ, ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ള ദേവൻ, ഒരാളായി, എന്നാൽ വലിയ ശക്തിയോടെ, നമ്മുടെ സൈന്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ഏകധാ ദശധാത്മാനം ശതധാ ച സഹസ്ത്രധാ । ലക്ഷധാ കോടിധാ കൃത്വാ സ്വഭൂത്യാ ച ജഗത്പതിഃ ।। ൧൦.
ലോകനാഥൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ, ഒരായിരം, പത്തായിരം, നൂറ്, ആയിരം, ലക്ഷം, കോടിയെന്നിങ്ങനെ അനേകം രൂപങ്ങൾ എടുത്തു.
ഏവം സ്ഥിതേ ദേവവരേ അസ്മത്സൈന്യേ മഹാബലഃ । യഃ കശ്ചിദസുരോ രാജന്നാവയോര്ബലമാശ്രിതഃ । സ ഹതഃ പതിതോ ഭൂമൌ ദൃശ്യതേ ഗതചേതനഃ ।। ൧൦.
രാജാവേ, ആ മഹാശക്തിയുള്ള ദേവൻ നമ്മുടെ സൈന്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, നമ്മുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ഏതു അസുരനും വധിക്കപ്പെട്ടു, ഭൂമിയിൽ വീണു, ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി കാണപ്പെട്ടു.
ഏവം തത് സഹസാ സൈന്യം മായയാ വിശ്വമൂര്തിനാ । നിഹതം സാശ്വകലിലം പത്തിദ്വിപസമാകുലമ് ।। ൧൦.
അങ്ങനെ, ഒരു നിമിഷത്തിൽ തന്നെ, കുതിരകളും ആനകളും പടയാളികളും നിറഞ്ഞ സൈന്യം, വിശ്വരൂപനായ ദേവന്റെ മായയാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
ചതുരങ്ഗം ബലം സര്വം ഹത്വാ ദേവോ രഥാങ്ഗധൃക് । ആവാം ശോഷാവഥോ ദൃഷ്ട്വാ ഗതോഽന്തര്ദ്ധാനമീശ്വരഃ ।। ൧൦.
നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യം മുഴുവൻ ദേവൻ, ചക്രം കൈവശമുള്ളവൻ, വധിച്ച ശേഷം, നമ്മുടെ സൈന്യം ഉണങ്ങിപ്പോയതിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ദൈവം ദൃശ്യത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
ആവയോരീദൃശം കര്മ ദൃഷ്ടം ദേവസ്യ ശാര്ങ്ഗിണഃ । തതസ്തമേവ ശരണം ഗതാവാരാധനായ വൈ ।। ൧൦.
ശാരംഗം കൈവശമുള്ള ദേവന്റെ ഈ കൃത്യം നാം കണ്ടു; അതിനാൽ, നാം അവനെ മാത്രം അഭയം തേടി, ആരാധനയ്ക്കായി സമീപിച്ചു.
ത്വം ചാസ്മന്മിത്രതനയഃ സുപ്രതീകാത്മജോ നൃപ । ഇമേ ച ആവയോഃ കന്യേ ഗൃഹാണ മനുജേശ്വര । ഹേതൃകന്യാ സുകേശീ തു മിശ്രകേശീ പ്രഹേതൃണഃ ।। ൧൦.
നീ, രാജാവേ, നമ്മുടെ സുഹൃത്തിന്റെ മകനാണ്, സുപ്രതീകന്റെ പുത്രൻ. ഇവരാണ് നമ്മുടെ പുത്രികൾ; മനുഷ്യരുടെ നാഥനായ നീ അവരെ സ്വീകരിക്കണം. ഹേതൃയുടെ മകൾ സുകേശിയാണ്, പ്രഹേതൃയുടെ മകൾ മിശ്രകേശിയാണ്.
ദുര്ജയസ്ത്വേവമുക്തസ്തു ഹേതൃണാ തേ ഉഭേ ശുഭേ । കന്യേ ജഗ്രാഹ ധര്മേണ ഭാര്യാര്ഥം മനുജേശ്വരഃ ।। ൧൦.
വരന്മാര് പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, രാജാവ് ദുര്ജയന് ആ രണ്ടു ഭാഗ്യശാലിയായ കന്യകളെയും നിയമാനുസൃതമായി ഭാര്യകളായി സ്വീകരിച്ചു.
തേ ലബ്ധ്വാ സഹസാ രാജാ മുദാ പരമയാ യുതഃ । ആജഗാമ സ്വകം രാഷ്ട്രം നിജസൈന്യസമാവൃതഃ ।। ൧൦.
അവരെ സ്വന്തമാക്കിയ രാജാവ് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം വേഗത്തില് സ്വന്തം രാജ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
തതഃ കാലേന മഹതാ തസ്യ പുത്രദ്വയം ബഭൌ । സുകേശ്യാഃ സുപ്രഭഃ പുത്രോ മിശ്രകേശ്യാഃ സുദര്ശനഃ ।। ൧൦.
അനവധി കാലം കഴിഞ്ഞ്, സുകേശിയില് നിന്ന് സുപ്രഭനും മിശ്രകേശിയില് നിന്ന് സുധര്ശനനും എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പുത്രന്മാര് അവനു ജനിച്ചു.
സ രാജാ ദുര്ജയഃ ശ്രീമാഁല്ലബ്ധ്വാ പുത്രദ്വയം ശുഭമ് । സ്വയം കാലാന്തരേ ശ്രീമാഞ്ജഗാമാരണ്യമന്തികേ ।। ൧൦.
അങ്ങനെ ആ മഹാത്മാവായ രാജാവ് ദുര്ജയന് ആ രണ്ടു നല്ല പുത്രന്മാരെ ലഭിച്ച ശേഷം, പിന്നീട് സ്വയം കാടിന്റെ അതിരിലേക്ക് പോയി.
തത്രസ്ഥോ വനജാതീര്ഹി ബധയന് വൈ ഭയംകരാഃ । ദദര്ശാരണ്യമാശ്രിത്യ മുനിം സ്ഥിതമകല്മഷമ് ।। ൧൦.
അവിടെ, കാട്ടുമൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടി ഭയത്തെ അകറ്റി, കാട്ടിനകത്ത് പാപരഹിതനായ ഒരു മുനിയെ അവന് കണ്ടു.
തപസ്യന്തം മഹാഭാഗം നാമ്നാ ഗൌരമുഖം ശുഭമ് । ഋഷിവൃന്ദസ്യ ഗോപ്താരം ത്രാതാരം പാപിനഃ സ്വയമ് ।। ൧൦.
അവന് മഹാഭാഗ്യശാലിയായ ഗൗരമുഖന് എന്ന മുനിയെ, ഋഷിമാരുടെ സംരക്ഷകനും പാപികളെ രക്ഷിക്കുന്നവനുമായവനെ, തപസ്സില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി അവിടെ കണ്ടു.
തസ്യാശ്രമേ വിമലജലാവിലേമരു- ത്സുഗന്ധിവൃക്ഷപ്രവരേ ദ്വിജന്മനഃ । രരാജ ജീമൂത ഇവാമ്ബരാന്മഹീ- മുപാഗതഃ പ്രവരവിമാനവദ് ഗൃഹഃ ।। ൧൦.
അവന്റെ ആശ്രമം ശുദ്ധജലവും മൃദുലമായ കാറ്റും സുഗന്ധമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. അവിടെയുള്ള ബ്രാഹ്മണരുടെ വീടുകള് ആകാശത്തില് നിന്ന് ഇറങ്ങിയ മേഘംപോലും, ഭൂമിയിലെ ദിവ്യവിമാനംപോലും ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
ജ്വലനമഖാഗ്നിപ്രതിഭാഷിതാമ്ബരഃ സുശുദ്ധസംവാസിതവേശകുട്ടകഃ । ശിഷ്യൈഃ സമുച്ചാരിതസാമനാദകഃ സുരൂപയോഷിദൃഷികന്യകാകുലഃ । ഇതീദൃശോഽസ്യാവസാഥോ വരാശ്രമേ സുപുഷ്പിതാശേഷതരുപ്രസൂനഃ ।। ൧൦.
യാഗാഗ്നിപോലുള്ള പ്രകാശം, ശുചിത്വം നിറഞ്ഞ വീടുകള്, ശിഷ്യന്മാര് സമഗാനങ്ങള് പാടുന്ന ശബ്ദം, സുന്ദരിയായ സ്ത്രീകളും മുനികളുടെ പുത്രിമാരും നിറഞ്ഞതും, പുഷ്പം വിരിഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങള് എല്ലായിടത്തും കാണാവുന്നതുമായ അത്ര മനോഹരമായ ആശ്രമമായിരുന്നു അത്.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । തതസ്തമീദൃശം ദൃഷ്ട്വാ തദാ ഗൌരമുഖാശ്രമമ് । ദുര്ജ്ജയശ്ചിന്തയാമാസ രമ്യമാശ്രമമണ്ഡലമ് ।। ൧൧.
ശ്രീവരാഹന് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ആ ഗൗരമുഖന്റെ ആശ്രമം കണ്ട രാജാവ് ദുര്ജയന് അവിടുത്തെ മനോഹരമായ പരിസരം കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.
പ്രവിശാമ്യത്ര പശ്യാമി ഋഷീന് പരമധാര്മികാന് । ചിന്തയിത്വാ തദാ രാജാ പ്രവിവേശ തമാശ്രമമ് ।। ൧൧.
"ഞാന് ഇവിടേക്ക് കടന്ന്, അത്യന്തം ധാര്മികരായ മുനികളെ കാണാം," എന്ന് ചിന്തിച്ച് രാജാവ് ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തസ്യ പ്രവിഷ്ടസ്യ തതോ രാജ്ഞഃ പരമഹര്ഷിതഃ । ചകാര പൂജാം ധര്മാത്മാ തദാ ഗൌരമുഖോ മുനിഃ ।। ൧൧.
അവിടെ കടന്നെത്തിയ രാജാവിനെ, മഹാത്മാവായ ഗൗരമുഖന് മുനി വലിയ സന്തോഷത്തോടെ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.
സ്വാഗതാദിക്രിയാഃ കൃത്വാ കഥാന്തേ തം മഹാമുനിഃ । സ്വശക്ത്യാഽഹം നൃപശ്രേഷ്ഠ സാനുഗസ്യ ച ഭോജനമ് ।। ൧൧.
സ്വാഗതം തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകള് പൂര്ത്തിയാക്കിയ ശേഷം, മഹാമുനി സംസാരത്തിന്റെ അവസാനം പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, എന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് നിങ്ങള്ക്കും നിങ്ങളോടൊപ്പം വരുന്നവര്ക്കും ഭക്ഷണം ഒരുക്കാം."
കരിഷ്യാമി പ്രമുച്യന്താം സാധു വാഹാ ഇതി ദ്വിജഃ । ഏവമുക്ത്വാ സ്ഥിതസ്തൂഷ്ണീം സ മുനിഃ സംശിതവ്രതഃ ।। ൧൧.
"അങ്ങനെ ചെയ്യും; നിങ്ങളുടെ കുതിരകള് അഴിച്ചിടട്ടെ," എന്ന് ആ മുനി പറഞ്ഞു, പിന്നെ വ്രതം പാലിച്ച് മൗനത്തില് നിന്നു.
രാജാഽപി തസ്ഥൌ തദ്ഭക്ത്യാ സ്വസഹായൈഃ സമന്വിതഃ । അക്ഷൌഹിണ്യോ ബലസ്യാസ്യ പഞ്ചമാത്രാസ്തദാ സ്ഥിതാഃ । അയം ച താപസഃ കിം മേ ദാസ്യതേ ഭോജനം ത്വിഹ ।। ൧൧.
രാജാവും ഭക്തിയോടെ തന്റെ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം അവിടെ നിന്നു. അന്നത്തെ അവന്റെ സൈന്യത്തില് അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങള് ഉണ്ടായിരുന്നു. "ഈ തപസ്വി എനിക്ക് എന്ത് ഭക്ഷണം നല്കുമോ?" എന്ന് രാജാവ് മനസ്സില് വിചാരിച്ചു.
നിമന്ത്ര്യ ദുര്ജയം വിപ്രസ്തദാ ഗൌരമുഖോ നൃപമ് । ചിന്തയാമാസ കിം ചാസ്യ മയാ ദേയം തു ഭോജനമ് ।। ൧൧.
അപ്പോള് ഗൗരമുഖന് മുനി ദുര്ജയന് രാജാവിനെ ക്ഷണിച്ച്, "എന്ത് ഭക്ഷണം നല്കണം?" എന്ന് മനസ്സില് ആലോചിച്ചു.
ഏവം ചിന്തയതസ്തസ്യ മഹര്ഷേര്ഭാവിതാത്മനഃ । സ്ഥിതോ മനസി ദേവേശോ ഹരിര്നാരായണഃ പ്രഭുഃ ।। ൧൧.
അങ്ങനെ ആ മഹര്ഷി ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോള്, ഭഗവാന് ഹരി നാരായണന് അവന്റെ ഹൃദയത്തില് പ്രത്യക്ഷനായി.
തതഃ സംസ്മൃത്യ മനസാ ദേവം നാരായണം തദാ । തോഷയാമാസ ഗങ്ഗായാം പ്രവിശ്യ മുനിസത്തമഃ ।। ൧൧.
അപ്പോള്, മനസ്സില് നാരായണനെ ഓര്ത്തുകൊണ്ട്, ആ ശ്രേഷ്ഠമുനി ഗംഗയില് കയറി ദൈവത്തെ പ്രസാദിപ്പിക്കാന് ശ്രമിച്ചു.
ധരണ്യുവാച । കഥം ഗൌരമുഖോ വിഷ്ണും തോഷയാമാസ ഭൂധര । ഏതന്മേ കൌതുകം ശ്രോതും സമ്യഗിച്ഛാ പ്രവര്ത്തതേ ।। ൧൧.
ഭൂമി പറഞ്ഞു: ഗൗരമുഖന് എങ്ങനെ വിഷ്ണുവിനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു, ഹേ പര്വതമേ? ഇത് വിശദമായി കേള്ക്കാന് എനിക്ക് വലിയ ആഗ്രഹമുണ്ട്.
നമോഽസ്തു വിഷ്ണവേ നിത്യം നമസ്തേ പീതവാസസേ । നമസ്തേ ചാദ്യരൂപായ നമസ്തേ ജലരൂപിണേ ।। ൧൧.
എപ്പോഴും വിഷ്ണുവിന് നമസ്കാരം. മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. ആദി രൂപമുള്ളവനേ, നമസ്കാരം. ജലത്തിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം.
നമസ്തേ സര്വസംസ്ഥായ നമസ്തേ ജലശായിനേ । നമസ്തേ ക്ഷിതിരൂപായ നമസ്തേ തേജസാത്മനേ ।। ൧൧.
എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും നിലനിൽക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. ജലത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. ഭൂമിയുടെ രൂപം എടുക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. അഗ്നി സ്വഭാവമുള്ളവനേ, നമസ്കാരം.
നമസ്തേ വായുരൂപായ നമസ്തേ വ്യോമരൂപിണേ । ത്വം ദേവഃ സര്വഭൂതാനാം പ്രഭുസ്ത്വമസി ഹൃച്ഛയഃ ।। ൧൧.
വായുവിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. ആകാശത്തിന്റെ രൂപം എടുക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം. നീ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ദൈവമാണ്, നീയാണു പ്രഭു, ഹൃദയത്തിലെ ആഗ്രഹം നീയാണു.
ത്വമോങ്കാരോ വഷട്കാരഃ സര്വത്രൈവ ച സംസ്ഥിതഃ । ത്വമാദിഃ സര്വദേവാനാം തവ ചാദിര്ന വിദ്യതേ ।। ൧൧.
നീയാണ് ഓം എന്ന അക്ഷരം, നീയാണ് വഷട് വിളി, നീ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നവനാണ്. നീ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ആദിയാണ്, നിനക്ക് ആദി ഇല്ല.