തൌ പ്രഹസ്യാബ്രവീദ് രാജാ സുപ്രതീകേതി വിശ്രുതഃ । തസ്യ പുത്രഃ സമുത്പന്നോ ദുര്ജയോ നാമ നാമതഃ ।। ൧൦.
അവരെ നോക്കി പ്രശസ്തനായ സുപ്രതീക എന്ന രാജാവ് ചിരിച്ചു പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് ഒരു മകനാണ് ജനിച്ചത്; അവന്റെ പേര് ദുര്ജയ എന്നാണ്."
പൃഥിവ്യാം സര്വരാജാനോ ജിഗീഷന്നിഹ സത്തമൌ । ആഗതോഽസ്മി ധ്രുവം ചൈവ സ്മര്ത്തവ്യോഽഹം തപോധനൌ । ഭവന്തൌ കൌ സമാഖ്യാതം മമാനുഗ്രഹകാങ്ക്ഷയാ ।। ൧൦.
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കളെയും ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു, മഹാന്മാരേ; നിങ്ങൾ രണ്ടു തപസ്വികളും എപ്പോഴും എന്നെ ഓർക്കണം. നിങ്ങൾ ആരാണ്, ദയവായി പറയൂ; എന്റെ അനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരായി തോന്നുന്നു.
താപസാവൂചതുഃ । ആവാം ഹേതൃപ്രഹേത്രാഖ്യൌ മനോഃ സ്വായംഭുവഃ സുതൌ । ആവാം ദേവവിനാശായ ഗതൌ സ്വോ മേരുപര്വതമ് ।। ൧൦.
തപസ്വികൾ പറഞ്ഞു: "നാം ഹേതൃയും പ്രഹേതൃയും, സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ മക്കളാണ്. ദേവന്മാരുടെ നാശത്തിനായി നാം മേരുപർവതത്തിലേക്ക് വന്നതാണ്."
തത്രാവയോര്മഹാസൈന്യം ഗജാശ്വരഥസംകുലമ് । ജിഗായ സര്വദേവാനാം ശതശോഽഥ സഹസ്ത്രശഃ ।। ൧൦.
അവിടെ, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ നമ്മുടെ വലിയ സൈന്യം, ശതകണക്കിനും സഹസ്രകണക്കിനും ദേവരുടെ സൈന്യങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചു.
തേ ച ദേവാ മഹത്സൈന്യം ദൃഷ്ട്വാ സര്വം നിപാതിതമ് । അസുരൈരുജ്ഝിതപ്രാണം തതസ്തേ ശരണം ഗതാഃ ।। ൧൦.
ദേവന്മാർ അവരുടെ വലിയ സൈന്യം മുഴുവൻ അസുരന്മാർകൊണ്ട് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതും ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടതും കണ്ടപ്പോൾ, അവർ അഭയം തേടിയിരുന്നു.
ക്ഷീരാബ്ധൌ യത്ര ദേവേശോ ഹരിഃ ശേതേ സ്വയം പ്രഭുഃ । തത്ര വിജ്ഞാപയാമാസുഃ സര്വേ പ്രണതിപൂര്വകമ് ।। ൧൦.
ദേവേശനായ ഹരി സ്വയം ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നിടത്തേക്ക്, എല്ലാ ദേവന്മാരും വിനയപൂർവ്വം എത്തി അപേക്ഷിച്ചു.
ദേവദേവ ഹരേ സര്വം സൈന്യം ത്വസുരസത്തമൈഃ । പരാജിതം പരിത്രാഹി ഭീതം വിഹ്വല്ലോചനമ് ।। ൧൦.
"ദേവദേവാ ഹരി, നമ്മുടെ സൈന്യം മുഴുവൻ അസുരന്മാരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവരാൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു; ഞങ്ങൾ ഭയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഞങ്ങളുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അശാന്തമാണ്, ദയവായി രക്ഷിക്കൂ."
ത്വയാ ദേവാസുരേ യുദ്ധേ പൂര്വം ത്രാതാഃ സ്മ കേശവ । സഹസ്ത്രബാഹോഃ ക്രൂരസ്യ സമരേ കാലനേമിനഃ ।। ൧൦.
"കേശവാ, മുമ്പ് ദേവാസുര യുദ്ധത്തിൽ, സഹസ്രബാഹു എന്ന ക്രൂരനായ കാലനെമി എതിരാളിയായപ്പോൾ, നീ ഞങ്ങളെ രക്ഷിച്ചിരുന്നു."
ഇദാനീമപി ദേവേശ അസുരൌ ദേവകണ്ടകൌ । ഹേതൃപ്രഹേതൃനാമാനൌ ബഹുസൈന്യപരിച്ഛദൌ । തൌ ഹത്വാ ത്രാഹി നഃ സര്വാന് ദേവദേവ ജഗത്പതേ ।। ൧൦.
"ഇപ്പോൾ ദേവേശാ, ഹേതൃയും പ്രഹേതൃയും എന്ന പേരുള്ള ഈ രണ്ടു അസുരന്മാർ, ദേവന്മാർക്ക് കഠിനമായ ശത്രുക്കളാണ്, വലിയ സൈന്യങ്ങൾ ഉള്ളവരാണ്; അവരെ കൊല്ലുകയും ഞങ്ങളെ എല്ലാവരെയും രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യൂ, ദേവദേവാ, ലോകനാഥാ."
ഏവമുക്തസ്തതോ ദേവോ വിഷ്ണുര്നാരായണഃ പ്രഭുഃ । അഹം യാസ്യാമി തൌ ഹന്തുമിത്യുവാച ജഗത്പതിഃ ।। ൧൦.
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ, വിഷ്ണു, നാരായണൻ, ലോകനാഥൻ പറഞ്ഞു: "അവരെ കൊല്ലാൻ ഞാൻ പോകും."
ഏവമുക്താസ്തതോ ദേവാ മേരുപര്വതസന്നിധൌ । പ്രതസ്ഥുസ്തേഽഥ മനസാ ചിന്തയന്തോ ജനാര്ദനമ് ।। ൧൦.
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർക്ക് മറുപടി ലഭിച്ചതിന് ശേഷം, അവർ മേരുപർവതത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു, മനസ്സിൽ ജനാർദനനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്.
തൈഃ സംചിന്തിതമാത്രസ്തു ദേവശ്ചക്രഗദാധരഃ । ആവയോഃ സൈന്യമാവിശ്യ ഏക ഏവ മഹാബലഃ ।। ൧൦.
അവർ ഹരിയെ ചിന്തിച്ചയുടൻ, ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ള ദേവൻ, ഒരാളായി, എന്നാൽ വലിയ ശക്തിയോടെ, നമ്മുടെ സൈന്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ഏകധാ ദശധാത്മാനം ശതധാ ച സഹസ്ത്രധാ । ലക്ഷധാ കോടിധാ കൃത്വാ സ്വഭൂത്യാ ച ജഗത്പതിഃ ।। ൧൦.
ലോകനാഥൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ, ഒരായിരം, പത്തായിരം, നൂറ്, ആയിരം, ലക്ഷം, കോടിയെന്നിങ്ങനെ അനേകം രൂപങ്ങൾ എടുത്തു.
ഏവം സ്ഥിതേ ദേവവരേ അസ്മത്സൈന്യേ മഹാബലഃ । യഃ കശ്ചിദസുരോ രാജന്നാവയോര്ബലമാശ്രിതഃ । സ ഹതഃ പതിതോ ഭൂമൌ ദൃശ്യതേ ഗതചേതനഃ ।। ൧൦.
രാജാവേ, ആ മഹാശക്തിയുള്ള ദേവൻ നമ്മുടെ സൈന്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, നമ്മുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ഏതു അസുരനും വധിക്കപ്പെട്ടു, ഭൂമിയിൽ വീണു, ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി കാണപ്പെട്ടു.
ഏവം തത് സഹസാ സൈന്യം മായയാ വിശ്വമൂര്തിനാ । നിഹതം സാശ്വകലിലം പത്തിദ്വിപസമാകുലമ് ।। ൧൦.
അങ്ങനെ, ഒരു നിമിഷത്തിൽ തന്നെ, കുതിരകളും ആനകളും പടയാളികളും നിറഞ്ഞ സൈന്യം, വിശ്വരൂപനായ ദേവന്റെ മായയാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
ചതുരങ്ഗം ബലം സര്വം ഹത്വാ ദേവോ രഥാങ്ഗധൃക് । ആവാം ശോഷാവഥോ ദൃഷ്ട്വാ ഗതോഽന്തര്ദ്ധാനമീശ്വരഃ ।। ൧൦.
നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യം മുഴുവൻ ദേവൻ, ചക്രം കൈവശമുള്ളവൻ, വധിച്ച ശേഷം, നമ്മുടെ സൈന്യം ഉണങ്ങിപ്പോയതിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ദൈവം ദൃശ്യത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
ആവയോരീദൃശം കര്മ ദൃഷ്ടം ദേവസ്യ ശാര്ങ്ഗിണഃ । തതസ്തമേവ ശരണം ഗതാവാരാധനായ വൈ ।। ൧൦.
ശാരംഗം കൈവശമുള്ള ദേവന്റെ ഈ കൃത്യം നാം കണ്ടു; അതിനാൽ, നാം അവനെ മാത്രം അഭയം തേടി, ആരാധനയ്ക്കായി സമീപിച്ചു.
ത്വം ചാസ്മന്മിത്രതനയഃ സുപ്രതീകാത്മജോ നൃപ । ഇമേ ച ആവയോഃ കന്യേ ഗൃഹാണ മനുജേശ്വര । ഹേതൃകന്യാ സുകേശീ തു മിശ്രകേശീ പ്രഹേതൃണഃ ।। ൧൦.
നീ, രാജാവേ, നമ്മുടെ സുഹൃത്തിന്റെ മകനാണ്, സുപ്രതീകന്റെ പുത്രൻ. ഇവരാണ് നമ്മുടെ പുത്രികൾ; മനുഷ്യരുടെ നാഥനായ നീ അവരെ സ്വീകരിക്കണം. ഹേതൃയുടെ മകൾ സുകേശിയാണ്, പ്രഹേതൃയുടെ മകൾ മിശ്രകേശിയാണ്.
ദുര്ജയസ്ത്വേവമുക്തസ്തു ഹേതൃണാ തേ ഉഭേ ശുഭേ । കന്യേ ജഗ്രാഹ ധര്മേണ ഭാര്യാര്ഥം മനുജേശ്വരഃ ।। ൧൦.
വരന്മാര് പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, രാജാവ് ദുര്ജയന് ആ രണ്ടു ഭാഗ്യശാലിയായ കന്യകളെയും നിയമാനുസൃതമായി ഭാര്യകളായി സ്വീകരിച്ചു.
തേ ലബ്ധ്വാ സഹസാ രാജാ മുദാ പരമയാ യുതഃ । ആജഗാമ സ്വകം രാഷ്ട്രം നിജസൈന്യസമാവൃതഃ ।। ൧൦.
അവരെ സ്വന്തമാക്കിയ രാജാവ് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം വേഗത്തില് സ്വന്തം രാജ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
തതഃ കാലേന മഹതാ തസ്യ പുത്രദ്വയം ബഭൌ । സുകേശ്യാഃ സുപ്രഭഃ പുത്രോ മിശ്രകേശ്യാഃ സുദര്ശനഃ ।। ൧൦.
അനവധി കാലം കഴിഞ്ഞ്, സുകേശിയില് നിന്ന് സുപ്രഭനും മിശ്രകേശിയില് നിന്ന് സുധര്ശനനും എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പുത്രന്മാര് അവനു ജനിച്ചു.
സ രാജാ ദുര്ജയഃ ശ്രീമാഁല്ലബ്ധ്വാ പുത്രദ്വയം ശുഭമ് । സ്വയം കാലാന്തരേ ശ്രീമാഞ്ജഗാമാരണ്യമന്തികേ ।। ൧൦.
അങ്ങനെ ആ മഹാത്മാവായ രാജാവ് ദുര്ജയന് ആ രണ്ടു നല്ല പുത്രന്മാരെ ലഭിച്ച ശേഷം, പിന്നീട് സ്വയം കാടിന്റെ അതിരിലേക്ക് പോയി.
തത്രസ്ഥോ വനജാതീര്ഹി ബധയന് വൈ ഭയംകരാഃ । ദദര്ശാരണ്യമാശ്രിത്യ മുനിം സ്ഥിതമകല്മഷമ് ।। ൧൦.
അവിടെ, കാട്ടുമൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടി ഭയത്തെ അകറ്റി, കാട്ടിനകത്ത് പാപരഹിതനായ ഒരു മുനിയെ അവന് കണ്ടു.
തപസ്യന്തം മഹാഭാഗം നാമ്നാ ഗൌരമുഖം ശുഭമ് । ഋഷിവൃന്ദസ്യ ഗോപ്താരം ത്രാതാരം പാപിനഃ സ്വയമ് ।। ൧൦.
അവന് മഹാഭാഗ്യശാലിയായ ഗൗരമുഖന് എന്ന മുനിയെ, ഋഷിമാരുടെ സംരക്ഷകനും പാപികളെ രക്ഷിക്കുന്നവനുമായവനെ, തപസ്സില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി അവിടെ കണ്ടു.
തസ്യാശ്രമേ വിമലജലാവിലേമരു- ത്സുഗന്ധിവൃക്ഷപ്രവരേ ദ്വിജന്മനഃ । രരാജ ജീമൂത ഇവാമ്ബരാന്മഹീ- മുപാഗതഃ പ്രവരവിമാനവദ് ഗൃഹഃ ।। ൧൦.
അവന്റെ ആശ്രമം ശുദ്ധജലവും മൃദുലമായ കാറ്റും സുഗന്ധമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. അവിടെയുള്ള ബ്രാഹ്മണരുടെ വീടുകള് ആകാശത്തില് നിന്ന് ഇറങ്ങിയ മേഘംപോലും, ഭൂമിയിലെ ദിവ്യവിമാനംപോലും ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
ജ്വലനമഖാഗ്നിപ്രതിഭാഷിതാമ്ബരഃ സുശുദ്ധസംവാസിതവേശകുട്ടകഃ । ശിഷ്യൈഃ സമുച്ചാരിതസാമനാദകഃ സുരൂപയോഷിദൃഷികന്യകാകുലഃ । ഇതീദൃശോഽസ്യാവസാഥോ വരാശ്രമേ സുപുഷ്പിതാശേഷതരുപ്രസൂനഃ ।। ൧൦.
യാഗാഗ്നിപോലുള്ള പ്രകാശം, ശുചിത്വം നിറഞ്ഞ വീടുകള്, ശിഷ്യന്മാര് സമഗാനങ്ങള് പാടുന്ന ശബ്ദം, സുന്ദരിയായ സ്ത്രീകളും മുനികളുടെ പുത്രിമാരും നിറഞ്ഞതും, പുഷ്പം വിരിഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങള് എല്ലായിടത്തും കാണാവുന്നതുമായ അത്ര മനോഹരമായ ആശ്രമമായിരുന്നു അത്.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । തതസ്തമീദൃശം ദൃഷ്ട്വാ തദാ ഗൌരമുഖാശ്രമമ് । ദുര്ജ്ജയശ്ചിന്തയാമാസ രമ്യമാശ്രമമണ്ഡലമ് ।। ൧൧.
ശ്രീവരാഹന് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ആ ഗൗരമുഖന്റെ ആശ്രമം കണ്ട രാജാവ് ദുര്ജയന് അവിടുത്തെ മനോഹരമായ പരിസരം കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.
പ്രവിശാമ്യത്ര പശ്യാമി ഋഷീന് പരമധാര്മികാന് । ചിന്തയിത്വാ തദാ രാജാ പ്രവിവേശ തമാശ്രമമ് ।। ൧൧.
"ഞാന് ഇവിടേക്ക് കടന്ന്, അത്യന്തം ധാര്മികരായ മുനികളെ കാണാം," എന്ന് ചിന്തിച്ച് രാജാവ് ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തസ്യ പ്രവിഷ്ടസ്യ തതോ രാജ്ഞഃ പരമഹര്ഷിതഃ । ചകാര പൂജാം ധര്മാത്മാ തദാ ഗൌരമുഖോ മുനിഃ ।। ൧൧.
അവിടെ കടന്നെത്തിയ രാജാവിനെ, മഹാത്മാവായ ഗൗരമുഖന് മുനി വലിയ സന്തോഷത്തോടെ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.
സ്വാഗതാദിക്രിയാഃ കൃത്വാ കഥാന്തേ തം മഹാമുനിഃ । സ്വശക്ത്യാഽഹം നൃപശ്രേഷ്ഠ സാനുഗസ്യ ച ഭോജനമ് ।। ൧൧.
സ്വാഗതം തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകള് പൂര്ത്തിയാക്കിയ ശേഷം, മഹാമുനി സംസാരത്തിന്റെ അവസാനം പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, എന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് നിങ്ങള്ക്കും നിങ്ങളോടൊപ്പം വരുന്നവര്ക്കും ഭക്ഷണം ഒരുക്കാം."