സ കാലരൂപിണം രൌദ്രം പ്രകൃത്യാ ശൂലപാണിനമ് । ആത്മനോ രാജസീം മൂര്തിം പൂജയാമാസ ഭക്തിതഃ । താമസേനാപി ഭാവേന അസുരേഷു വ്യവസ്ഥിതഃ ।। ൧൦.
കാലത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ, ഭയാനക സ്വഭാവവും, ത്രിശൂലധാരിയും ആയവൻ, ഭക്തിയോടെ തന്റെ രാജസീം രൂപം ആരാധിച്ചു; താമസഭാവത്തിൽ, അസുരന്മാരുടെ ഇടയിൽ നിലകൊണ്ടു.
ഏവം ത്രിധാ ജഗദ്ധാതാ ഭൂത്വാ ദേവാന് മഹേശ്വരഃ । ആരാധയാമാസ തതോ ലോകോഽപി ത്രിവിധോഽഭവത് ।। ൧൦.
അങ്ങനെ, ലോകത്തെ മൂന്ന് രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനായി, മഹേശ്വരൻ ദേവതകളെ ആരാധിച്ചു; അതിനുശേഷം ലോകവും മൂന്ന് രൂപത്തിൽ ആയി.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശാനനാമ്നാ ഗൃഹ്യ വ്യവസ്ഥിതഃ । സ ച നാരായണോ ദേവഃ കൃതേ യുഗവരേ പ്രഭുഃ ।। ൧൦.
ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനായി, നാരായണൻ ദൈവം കൃതയുഗത്തിൽ പരമാധിപനായി നിലകൊണ്ടു.
ത്രേതായാം രുദ്രരൂപസ്തു ദ്വാപരേ യജ്ഞമൂര്തിമാന് । കലൌ നാരായണോ ദേവോ ബഹുരൂപോ വ്യജായത ।। ൧൦.
ത്രേതായുഗത്തിൽ, അവൻ രുദ്രരൂപത്തിൽ; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, യാഗത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ; കലിയുഗത്തിൽ, നാരായണൻ ദൈവം അനേകം രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തസ്യാദികൃത്തതോ വിഷ്ണോശ്ചരിതം ഭൂരിതേജസഃ । ശ്രൃണുഷ്വ സര്വം സുശ്രോണി ഗദതോ മമ ഭാമിനി ।। ൧൦.
സുന്ദരമായ അരയുള്ളവളേ, മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ ആദി കൃത്യങ്ങൾ ഞാൻ മുഴുവൻ പറയുമ്പോൾ, നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.
ആസീത് കൃതയുഗേ രാജാ സുപ്രതീകോ മഹാബലഃ । തസ്യ ഭാര്യാദ്വയം ചാസീദവിശിഷ്ടം മനോരമമ് ।। ൧൦.
കൃതയുഗത്തിൽ, മഹാബലശാലിയായ സുപ്രതീക എന്ന രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവനു സമാനമായ മനോഹരവും ആകർഷകവുമായ രണ്ടു ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു.
വിദ്യുത്പ്രഭാ കാന്തിമതീ തയോരേതേ തു നാമനീ । തയോഃ പുത്രം സമം രാജാ ന ലേഭേ യത്നവാനപി ।। ൧൦.
അവരുടെ പേരുകൾ വിദ്യുത്പ്രഭയും കാന്തിമതിയും ആയിരുന്നു; രാജാവ് എത്ര ശ്രമിച്ചാലും, ആ ഭാര്യമാരിൽ നിന്നും ഒരു മകനും ലഭിച്ചില്ല.
യദാ തദാ മുനിശ്രേഷ്ഠമാത്രേയം വീതകല്മഷമ് । തോഷയാമാസ വിധിനാ ചിത്രകൂടേ നഗോത്തമേ ।। ൧൦.
അപ്പോൾ, ആ സമയത്ത്, പാപമില്ലാത്ത മഹർഷി അത്രേയനെ, ഉത്തമമായ ചിത്രകൂട് പർവതത്തിൽ, യഥാവിധി പൂജിച്ചാണ് രാജാവ് സന്തോഷിപ്പിച്ചത്.
സക ഋഷിസ്തോഷിതസ്തേന ദീര്ഘകാലം വരാര്ഥിനാ । വരം ദിദിത്സയാ യാവദബ്രവീദത്രിജോ മുനിഃ ।। ൧൦.
രാജാവ് ദീർഘകാലം ആശംസയോടെ മഹർഷിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അത്രിയുടെ മകനായ സന്യാസി, അവനു വരം നൽകാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് സംസാരിച്ചു.
താവദിന്ദ്രോഽപി കരിണാ ഗതഃ പാര്ശ്വേന തസ്യ ഹ । ദേവസൈന്യൈഃ പരിവൃതസ്തൂഷ്ണീമേവ മഹാബലഃ ।। ൧൦.
അതിനിടയിൽ, മഹാബലശാലിയായ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ ആനയിലേറി, ദേവസൈന്യങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, അവിടെ വന്നു, മൗനമായിരുന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാഽന്തര്ഗതപ്രീതിമപ്രീതിം പ്രീതവാന് മുനിഃ । ചുകോപ ദേവരാജായ ശാപമുഗ്രം സസര്ജ ഹ ।। ൧൦.
അവനെ കണ്ട മഹർഷി, ഉള്ളിൽ സന്തോഷം തോന്നിയെങ്കിലും പുറത്തു ദേഷ്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു; ദേവരാജാവിനോടു കോപം കൊണ്ടു, ഭയാനകമായ ശാപം ഉച്ചരിച്ചു.
യസ്മാത് ത്വയാ മമാവജ്ഞാ കൃതാ മൂഢ ദിവസ്പതേ । തതസ്ത്വം ചാലിതോ രാജ്യാദന്യലോകേ വസിഷ്യസി ।। ൧൦.
ഹേ, സ്വർഗത്തിന്റെ ഭരതാവേ, നീ എന്നെ അവഗണിച്ചതിനാൽ, നീ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടും, മറ്റൊരു ലോകത്തിൽ വാസം ചെയ്യും.
ഏവമുക്ത്വാഽപി കോപേന സുരേശം തം ച ഭൂപതിമ് । ഉവാച രാജന് പുത്രസ്തേ ഭവിതാ ദൃഢവിക്രമഃ ।। ൧൦.
ഇങ്ങനെ ദേഷ്യത്തോടെ ദേവരാജാവിനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹർഷി രാജാവിനോടും പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നിന്റെ മകൻ ധീരനായിരിക്കും.'
ഇന്ദ്രരൂപോപമഃ ശ്രീമാനുദ്യച്ഛസ്ത്രഃ പ്രതാപവാന് । വിദ്യാപ്രഭാവകര്മ്മജ്ഞഃ ക്രൂരകര്മാ ഭവിഷ്യതി । ദുര്ജയോഽതിബലീ രാജാ ഏവമുക്ത്വാ ഗതോ മുനിഃ ।। ൧൦.
അവൻ ഇന്ദ്രനോട് സമാനമായ രൂപവും, ഭംഗിയും, ശക്തിയും, ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും, വിദ്യുത്പ്രഭയുടെ കലകളിൽ നിപുണതയും, കഠിനമായ പ്രവർത്തികളും, അതിജയിക്കാനാവാത്ത ശക്തിയും ഉള്ള രാജാവായിരിക്കും; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹർഷി വിട്ടുപോയി.
സോഽപി രാജാ സുപ്രതീകോ ഭാര്യായാം ഗര്ഭമാവഹത് । വിദ്യുത്പ്രഭായാം ധര്മജ്ഞഃ സാഽപി കാലേ ത്വസൂയത ।। ൧൦.
ശേഷം, സുപ്രതീക രാജാവ്, ധർമ്മജ്ഞനായ്, വിദ്യുത്പ്രഭയെ ഗർഭം ധരിപ്പിച്ചു; സമയമായപ്പോൾ അവൾ പ്രസവിച്ചു.
തസ്യാഃ പുത്രഃ സമഭവദ് ദുര്ജയാഖ്യോ മഹാബലഃ । ജാതകര്മാദിസംസ്കാരം തസ്യ ചക്രേ മുനിഃ സ്വയമ് । (ദുര്വാസാ നാമ തപസോ തസ്യ ദേഹമകല്മഷഃ ।। ൧൦.
അവളുടെ മകൻ, ദുർജയ എന്ന പേരിൽ, മഹാബലശാലിയായ് ജനിച്ചു; മഹർഷി തന്നെ അവന്റെ ജനനസംസ്കാരങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു; അവൻ ദുർവാസാ എന്ന തപസ്സുകാരനായിരുന്നു, പാപമില്ലാത്ത ശരീരമുള്ളവൻ.
) തസ്യ ചേഷ്ടേര്ബലേനാസൌ മുനേഃ സൌമ്യോ ബഭൂവ ഹ । വേദശാസ്ത്രാര്ഥവിദ്യായാം പാരഗോ ധര്മവാന് ശുചിഃ ।। ൧൦.
മഹർഷിയുടെ പ്രവർത്തിയുടെ ശക്തിയാൽ, ആ മകൻ സൗമ്യനായ് മാറി; വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിച്ചു, ധർമ്മപരനും ശുദ്ധനും ആയിരുന്നു.
യാ ദ്വിതീയാഽഭവത് പത്നീ തസ്യ രാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ । നാമ്നാ കീര്ത്തിമതീ ധന്യാ തസ്യാഃ പുത്രോ ബഭൂവ ഹ । നാമ്നാ സുദ്യുമ്ന ഇത്യേവം വേദവേദാങ്ഗപാരഗഃ ।। ൧൦.
ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യയുടെ പേര് കീർത്തിമതിയായിരുന്നു, ഭാഗ്യശാലി; അവളുടെ മകൻ സുദ്യുമ്ന എന്ന പേരിൽ, വേദങ്ങളും അതിന്റെ ശാഖകളും പഠിച്ചവനായിരുന്നു.
അഥ കാലേന മഹതാ സ രാജാ രാജസത്തമഃ । സുപ്രതീകഃ സുതം ദൃഷ്ട്വാ ദുര്ജയം യോഗ്യമന്തികേ ।। ൧൦.
ശേഷം, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, രാജസത്തമനായ സുപ്രതീക രാജാവ്, ദുർജയനെ ഭരണത്തിന് യോഗ്യനെന്ന് കണ്ടു, അവനെ സമീപിച്ചു.
ആത്മനോ വൃദ്ധഭാവം ച വാരാണസ്യാധിപോ ബലീ । ചിന്തയാമാസ രാജ്യാര്ഥം ദുര്ജയം പ്രതി ഭാമിനി ।। ൧൦.
താൻ വയസ്സായതോടെ, വാരാണസിയുടെ ശക്തനായ ഭരതാവ്, രാജ്യം ദുർജയനു നൽകേണ്ടതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു, സുന്ദരിയായവളേ.
ഏവം സംചിന്ത്യ ധര്മാത്മാ തസ്യ രാജ്യം ദദൌ നൃപഃ । സ്വയം ച ചിത്രകൂടാഖ്യം പര്വതം സ ജഗാമ ഹ ।। ൧൦.
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, ധർമ്മപരനായ രാജാവ്, ദുർജയനു രാജ്യം നൽകി, താൻ ചിത്രകൂട് എന്ന പർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
ദുര്ജയോഽപി മഹദ്രാജ്യം ഹസ്ത്യശ്വരഥവാജിഭിഃ । സംയോജ്യ ചിന്തയാമാസ രാജ്യവൃദ്ധിം പ്രതി പ്രഭുഃ ।। ൧൦.
ദുർജയൻ, ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, സേനകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മഹാരാജ്യം കൈവരിച്ച്, രാജ്യം വളർത്താനുള്ള മാർഗങ്ങൾ ആലോചിച്ചു.
ഏവം സംചിന്ത്യ മേധാവീ ഹസ്ത്യശ്വരഥപത്തിഭിഃ । സമേതാം വാഹിനീം കൃത്വാ ഉത്തരാം ദിശമാശ്രിതഃ । തസ്യ ചോത്തരതോ ദേശാഃ സര്വേ സിദ്ധാ മഹാത്മനഃ ।। ൧൦.
അങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, ബുദ്ധിമാനായവൻ ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, pěടാളികൾ എന്നിവ ചേർത്ത് വലിയ സേന ഒരുക്കി വടക്കേ ദിശയിൽ അഭയം തേടി. വടക്കു ഭാഗങ്ങളിലെ എല്ലാ ദേശങ്ങളും ആ മഹാത്മാവായ സിദ്ധന്മാർക്കായിരുന്നു.
ഭാരതാഖ്യമിദം വര്ഷം സാധയിത്വാ സുദുര്ജയഃ । തതഃ കിംപുരുഷം നാമ വര്ഷം തേനാപി സാധിതമ് ।। ൧൦.
ഭാരതം എന്ന ഈ ദേശം, അത്യന്തം ജയിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതും, അതിനെ ജയിച്ച ശേഷം, കിംപുരുഷം എന്ന പേരിലുള്ള ദേശവും അവൻ കീഴടക്കി.
തതഃ പരതരം ചാന്യദ്ധരിവര്ഷം ജിഗായ സഃ । രമ്യം ഹിരണ്മയം ചാപി കുരുഭദ്രാശ്വമേവ ച । ഇലാവൃതം മേരുമധ്യമേതത് സര്വം ജിഗായ സഃ ।। ൧൦.
അതിനുശേഷം, ഹരിവർഷം എന്ന മറ്റൊരു മനോഹരവും പൊന്നുപോലും ദീപ്തിയുള്ള ദേശവും, കുറുഭദ്രാശ്വം എന്ന പ്രദേശവും, മേരു പർവതത്തിന്റെ മധ്യഭാഗമായ ഇലാവൃതം എന്ന ദേശവും, അവൻ എല്ലാം കീഴടക്കി.
ജിത്വാ ജമ്ബ്വാഖ്യമേതദ്ധി ദ്വീപം യാവദസൌ നൃപഃ । ജഗാമ ദേവരാജാനം ജേതും സര്വസുരാന്വിതമ് ।। ൧൦.
ജംബു എന്ന ദ്വീപ് ജയിച്ച ശേഷം, രാജാവ് എല്ലാ ദേവതകളോടും കൂടിയ ദേവരാജനെ ജയിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
മേരുപര്വതമാരുഹ്യ ദേവഗന്ധര്വദാനവാന് । ഗുഹ്യകാന് കിം നരാന് ദൈത്യാംസ്തതോ ബ്രഹ്മസുതോ മുനിഃ । നാരദോ ദുര്ജയജയം ദേവരാജായ ശംസത ।। ൧൦.
മേരു പർവതത്തിൽ കയറി, ബ്രഹ്മയുടെ പുത്രനായ മഹർഷി നാരദൻ, ദേവതകൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗുഹ്യകന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ എന്നിവരെ ജയിച്ച ദുർജയയുടെ വിജയം ദേവരാജാവിനോട് അറിയിച്ചു.
തത ഇന്ദ്രസ്ത്വരായുക്തോ ലോകപാലൈഃ സമന്വിതഃ । ജഗാമ ദുര്ജയം ഹന്തും സോഽചിരേണാസ്ത്രനിര്ജ്ജിതമ് । വിഹായ പര്വതം മേരും മര്ത്യലോകമിഹാഗതഃ ।। ൧൦.
അതിനുശേഷം, ഇന്ദ്രൻ ലോകപാലന്മാരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ ദുർജയനെ നശിപ്പിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു. അവൻ ആയുധങ്ങളാൽ ദുർജയയെ കീഴടക്കി, മേരു പർവതം വിട്ട് മനുഷ്യലോകത്തേക്ക് എത്തി.
പൂര്വദേശേ ച ദേവേന്ദ്രോ ലോകപാലൈഃ സമം പ്രഭുഃ । സ്ഥിതവാംസ്തസ്യ സുമഹച്ചരിതം സംഭവിഷ്യതി ।। ൧൦.
പൂർവദിശയിൽ, ദേവേന്ദ്രൻ ലോകപാലന്മാരോടൊപ്പം നിലകൊണ്ടു; അവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വലിയ സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകും.
ദുര്ജയശ്ച സുരാഞ്ജിത്വാ യാവത് പ്രതിനിവര്ത്തതേ । ഗന്ധമാദനപൃഷ്ഠേ തു സ്കന്ധാവാരനിവേശനമ് । കൃത്വാഽവസ്ഥിതസംഭാരമാഗതം താപസൌ തു തമ് ।। ൧൦.
ദുർജയൻ ദേവതകളെ ജയിച്ച ശേഷം തിരിച്ചുവന്നു, ഗന്ധമാദന പർവതത്തിന്റെ ചിറയിൽ സേനാവാസം ഒരുക്കി, ആവശ്യമായ സാധനങ്ങൾ ക്രമപ്പെടുത്തി; അപ്പോൾ രണ്ട് തപസ്വികൾ അവന്റെ അടുത്ത് എത്തി.