ചതുര്വിധൈസ്തു ഭൂര്ലോകം ഭുവര്ലോകം വിയച്ചരൈഃ । ഭൂതൈഃ സ്വര്മാര്ഗഗൈരന്യൈഃ സ്വര്ലോകം സമപൂരയത് ।। 9.
ഈ നാലു വർഗ്ഗങ്ങളാൽ ഭൂലോകം, ആകാശത്തിൽ ചലിക്കുന്ന ജീവികളാൽ ഭൂവർലോകം, മറ്റ് ദൈവിക ജീവികളാൽ സ്വർലോകം നിറച്ചു.
മഹര്ലോകം തഥാ തൈസ്തൈര്ഭൂതൈശ്ച സനകാദിഭിഃ । ജനോലോകം തതശ്ചൈവ വൈരാജൈഃ സമപൂരയത് ।। 9.
അവൻ മഹർലോകവും സനകാദിമാരും മറ്റ് ജീവികളും കൊണ്ട് നിറച്ചു. അതിനുശേഷം, വൈരാജന്മാരാൽ ജനലോകവും നിറച്ചു.
തപോലോകം തതോ ദേവസ്തപോനിഷ്ഠൈരപൂരയത് । അപുനര്മാരകൈര്ദേവൈഃ സത്യലോകമപൂരയത് ।। 9.
തപസിൽ ലയിച്ചവരാൽ തപോലോകം ദൈവം നിറച്ചു. മരണമില്ലാത്ത ദേവന്മാരാൽ സത്യലോകവും നിറച്ചു.
സൃഷ്ടിം സൃഷ്ട്വാ തഥാ ദേവോ ഭഗവാന് ഭൂതഭാവനഃ । കല്പസംജ്ഞം സ്വകം ഘസ്ത്രം ജാഗര്തി പരമേശ്വരഃ ।। 9.
ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ഭഗവാൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉത്ഭവം, തന്റെ കാലചക്രമായ കല്പയിൽ പരമേശ്വരനായി ജാഗരൂകനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്മിന് ജഗതി ഭൂര്ലോകോ ഭുവര്ലോകശ്ച ജായതേ । സ്വര്ലോകശ്ച ത്രയോഽപ്യേതേ ജായന്തേ നാത്ര സംശയഃ ।। 9.
ആ ലോകത്തിൽ ഭൂലോകം, ഭൂവർലോകം, സ്വർലോകം എന്നിവ ജനിക്കുന്നു; ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സുപ്തേ തു ദേവേ കല്പാന്തേ താവതീ രാത്രിരിഷ്യതേ । ത്രൈ ലോക്യമേതത് സുപ്തം സ്യാത് തഥോപപ്ലവതാം ഗതമ് ।। 9.
കല്പത്തിന്റെ അവസാനം ദൈവം ഉറങ്ങുമ്പോൾ, അതാണ് അവന്റെ രാത്രി എന്ന് കരുതുന്നു. അപ്പോൾ ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഉറങ്ങുന്നു, ലയത്തിൽ ലയിച്ചതുപോലെ.
തതോ രാത്ര്യാം വ്യതീതായാമുത്ഥിതഃ കമലേക്ഷണഃ । ചിന്തയാമാസ താന് വേദാന് മാതരം ച ചതുര്ഷ്വപി । ചിന്തയാനഃ സ ദേവേശസ്താന് വേദാന് നാധ്യഗച്ഛത ।। 9.
അവന്റെ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കമലനയനൻ എഴുന്നേറ്റു, ആVEDങ്ങൾക്കും അവരുടെ മാതാക്കളും ചിന്തിച്ചു. ദേവേശ്വരൻ ആVEDങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും കണ്ടെത്തിയില്ല.
ലോകമാര്ഗസ്ഥിതിം കര്ത്തും നിദ്രാജ്ഞാനേന മോഹിതഃ । ചിന്തയാമാസ ദേവേശോ നാത്ര വേദാ വ്യവസ്ഥിതാഃ ।। 9.
ലോകങ്ങളുടെ മാർഗ്ഗവും നിലയും സ്ഥാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ദേവേശ്വരൻ, ഉറക്കം കൊണ്ടുള്ള മായയിൽ അകപ്പെട്ട്, 'ഇവിടെ വേദങ്ങൾ ഇല്ല' എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
തതഃ സ്വമൂര്തൌ തോയാഖ്യേ ലീനാന് ദൃഷ്ട്വാ സുരേശ്വരഃ । ജിഘൃക്ഷുശ്ചിന്തയാമാസ മത്സ്യോ ഭൂത്വാവിശജ്ജലമ് ।। 9.
തന്റെ 'ജല' എന്ന രൂപത്തിൽ വേദങ്ങൾ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ട ദൈവം, അവയെ തിരിച്ചു നേടാൻ മത്സ്യമായി ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കണമെന്ന് ചിന്തിച്ചു.
ഏവം ധ്യാത്വാ മഹാമത്സ്യസ്തത്ക്ഷണാത് സമജായത । വിവേശ ച ജലം ദേവഃ സമന്താത് ക്ഷോഭയന്നിവ ।। 9.
ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, വലിയ മത്സ്യൻ ഉടനെ ജനിച്ചു; ദൈവം ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു, ചുറ്റും കലഹം സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ.
തസ്മിന് പ്രവിഷ്ടേ സഹസാ ജലം തു മഹാമഹീധൃഗ്വപുഷി പ്രകാശമ് । മാത്സ്യം ഗതേ ദേവവരേ മഹോദധിം ഹരിം സ്തവൈസ്തുഷ്ടുവുരുദ്ധൃതക്ഷിതിമ് ।। 9.
അവൻ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, മഹാഭൂധാരിയുടെ രൂപം കൊണ്ട് ജലം പ്രകാശിച്ചു; ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ മത്സ്യരൂപം എടുത്ത് മഹാസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമിയെ പിടിച്ച ഹരിയെ ദേവന്മാർ സ്തുതികളാൽ പുകഴ്ത്തി.
നമോഽസ്തു വേദാന്തരഗാപ്രതര്ക്യ നമോഽസ്തു നാരായണ മത്സ്യരൂപ । നമോഽസ്തു തേ സുസ്വര വിശ്വമൂര്ത്തേ നമോഽസ്തു വിദ്യാദ്വയരൂപധാരിന് ।। 9.
വേദങ്ങൾക്കും വിവേകത്തിനും അതീതനായവനേ, നാരായണൻ മത്സ്യരൂപത്തിൽ, സുസ്വരനായ വിശ്വരൂപനേ, വിജ്ഞാനവും ഭയരഹിതത്വവും ധരിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം.
നമോഽസ്തു ചന്ദ്രാര്കമരുത്സ്വരൂപ ജലാന്തവിശ്വസ്ഥിത ചാരുനേത്ര । നമോഽസ്തു വിഷ്ണോഃ ശരണം വ്രജാമഃ പ്രപാഹി നോ മത്സ്യതനും വിഹായ ।। 9.
ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, വാതങ്ങൾ എന്നിവയുടെ രൂപമായവനേ, ജലത്തിൽ എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്ന മനോഹരനായ കണ്ണുള്ളവനേ, വിഷ്ണുവേ, നമസ്കാരം; ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം തേടുന്നു, മത്സ്യരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം.
ത്വയാ തതം വിശ്വമനന്തമൂര്ത്തേ പൃഥഗ്ഗതേ കിഞ്ചിദിഹാസ്തി ദേവ । ഭവാന് ന ചാസ്യ വ്യതിരിക്തമൂര്ത്തി- സ്ത്വത്തോ വയം തേ ശരണം പ്രപന്നാഃ ।। 9.
അനന്തരൂപനായവനേ, ഈ വിശ്വം നിനക്കാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ദൈവമേ, നിന്നിൽ നിന്ന് വേറെയൊന്നും ഇല്ല. നീ ഈ വിശ്വത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനല്ല; ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം തേടുന്നു.
ഖാത്മേന്ദുവഹ്നിശ്ച മനശ്ച രൂപം പുരാണമൂര്ത്തേസ്തവ ചാബ്ജനേത്ര । ക്ഷമസ്വ ശംഭോ യദി ഭക്തിഹീനം ത്വയാ ജഗദ്ഭാസതി ദേവദേവ ।। 9.
ആകാശം, ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി, മനസ്സ് — ഇവയെല്ലാം കമലനയനന്റെ പുരാതന രൂപങ്ങൾ. ഭഗവാനേ, ഭക്തിയില്ലാത്തവരെ പോലും ക്ഷമിക്കണം; ദേവദേവനേ, ലോകം നിനക്കാൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
വിരുദ്ധമേതത് തവ ദേവരൂപം സുഭീഷണം സുസ്വനമദ്രിതുല്യമ് । പുരാണ ദേവേശ ജഗന്നിവാസ ശമം പ്രയാഹ്യച്യുത തീവ്രഭാനോ ।। 9.
ദൈവത്തിന്റെ ഈ രൂപം പരസ്പരവിരുദ്ധമാണ് — അതി ഭയാനകവും, അതി സുസ്വരവുമാണ്, പർവതത്തോടു സമാനമായത്. പുരാതന ദേവേശ്വരനേ, ലോകത്തിന്റെ ആധാരമായവനേ, അച്യുതൻ, അതി പ്രകാശമുള്ളവനേ, ഞങ്ങൾക്കു സമാധാനം നൽകണം.
വയം ഹി സര്വേ ശരണം പ്രപന്നാ ഭയാച്ച തേ രൂപമിദം പ്രപശ്യ । ലോകേ സമസ്തം ഭവതാ വിനാ തു ന വിദ്യതേ ദേഹഗതം പുരാണമ് ।। 9.
നാം എല്ലാവരും ഭയത്തിൽ നിന്നാണ് നിന്നെ അഭയമായി ആശ്രയിച്ചത്; അതുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ ഈ രൂപം കാണുന്നത്. ഈ ലോകത്തിൽ, നിന്നെ ഒഴികെ, പഴയതായ ശരീരമുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.
ഏവം സ്തുതസ്തദാ ദേവോ ജലസ്ഥാന് ജഗൃഹേ ച സഃ । വേദാന് സോപനിഷച്ഛാസ്ത്രാനന്തഃസ്ഥം രൂപമാസ്ഥിതഃ ।। 9.
അങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ജലത്തിൽ നിലകൊണ്ട ദൈവം തന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ഉപനിഷത്തുകളും മറ്റ് ശാസ്ത്രങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ വേദങ്ങൾ എടുത്തു.
യാവത്സ്വമൂര്തിര്ഭഗവാംസ്താവദേവ ജഗത് ത്വിദമ് । കൂടസ്ഥേ തല്ലയം യാതി വികൃതിസ്ഥേ വിവര്ദ്ധതേ ।। 9.
ഭഗവാൻ തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സമയത്താണ് ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്; അവൻ മാറ്റമില്ലാത്തതിൽ ആകുമ്പോൾ എല്ലാം അവനിൽ ലയിക്കുന്നു, മാറ്റമുള്ളതിൽ ആകുമ്പോൾ ലോകം വളരുന്നു.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവം സൃഷ്ട്വാ ജഗത്സര്വം ഭഗവാന് ലോകഭാവനഃ । വിരരാമ തതഃ സൃഷ്ടിര്വ്യവര്ദ്ധത ധരേ തദാ ।। ൧൦.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഈ ലോകം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ഭഗവാൻ, ജീവികളുടെ രക്ഷകൻ, സൃഷ്ടി അവസാനിപ്പിച്ചു; അതിനുശേഷം ഭൂമിയിൽ സൃഷ്ടി വളർന്നു.
വൃദ്ധായാമഥ സൃഷ്ടൌ തു സര്വേ ദേവാഃ പുരാതനമ് । നാരായണാഖ്യം പുരുഷം യജന്തോ വിവിധൈര്മഖൈഃ ।। ൧൦.
സൃഷ്ടി വളർന്നപ്പോൾ, എല്ലാ പഴയ ദേവതകളും നാരായണനെന്ന പുരുഷനെ വിവിധ യാഗങ്ങൾ കൊണ്ട് ആരാധിച്ചു.
ദ്വീപേഷു ചൈവ സര്വേഷു വര്ഷേഷു ച മഖൈര്ഹരിമ് । ദേവാഃ സത്രൈര്മഹദ്ഭിസ്തേ യജന്തഃ ശ്രദ്ധയാഽന്വിതാഃ । തോഷയാമാസുരത്യര്ഥം സ്വം പൂജ്യം കര്തുമീപ്സവഃ ।। ൧൦.
എല്ലാ ദ്വീപുകളിലും, എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലും, ദേവതകൾ വലിയ യാഗങ്ങൾ നടത്തി, വിശ്വാസത്തോടെ ഹരിയെ ആരാധിച്ചു; അവനെ വളരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, തങ്ങൾക്കു ആരാധനാർഹനാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
ഏവം തോഷയതാം തേഷാം ബഹുവര്ഷസഹസ്ത്രികമ് । കാലേ ദേവസ്തദാ തുഷ്ടഃ പ്രത്യക്ഷത്വം ജഗാമ ഹ ।। ൧൦.
അങ്ങനെ, ദേവതകൾ അനേകം ആയിരം വർഷങ്ങൾ അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ദൈവം അതിനിടെ തൃപ്തനായി അവര്ക്ക് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
അനേകബാഹൂദരവക്ത്രനേത്രോ മഹാഗിരേഃ ശ്രൃങ്ഗമിവോല്ലിഖംസ്തദാ । ഉവാച കിം കാര്യമഥോ സുരേശോ ബ്രൂതാം വരം ദേവവരാ വരം വഃ ।। ൧൦.
അനേകം കൈകൾ, വയറുകൾ, വായുകൾ, കണ്ണുകൾ ഉള്ളവനായി, വലിയ പർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തെപ്പോലെ ഉയർന്നവനായി, ദേവതകളുടെ അധിപൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു: 'എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്? ദേവതകളിൽ ഏറ്റവും നല്ലവരേ, നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹം പറയൂ, ഞാൻ അതു നൽകാം.'
ദേവാ ഊചുഃ । ജയസ്വ ഗോവിന്ദ മഹാനുഭാവ ത്വയാ വയം നാഥ വരേണ ദേവാഃ । മനുഷ്യലോകേഽപി ഭവന്തമാദ്യം വിഹായ നാസ്മാന്ഭവതേ ഹ കശ്ചിത് ।। ൧൦.
ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: 'വിജയിക്കൂ, മഹാനുഭവനായ ഗോവിന്ദാ! നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, നാഥാ, ഞങ്ങൾ ദേവതകൾ ആയി നിലനിൽക്കുന്നു. മനുഷ്യലോകത്തും, നിന്നെ ഒഴികെ, മറ്റാരും ഇല്ല.'
രുദ്രാദിത്യാ വസവോ യേ ച സാധ്യാ വിശ്വേഽശ്വിനൌ മരുതശ്ചോഷ്മപാശ്ച । സര്വേ ഭവന്തം ശരണം ഗതാഃ സ്മ കുരുഷ്വ പൂജ്യാനിഹ വിശ്വമൂര്തേ ।। ൧൦.
രുദ്രർ, ആദിത്യർ, വസുവുകൾ, സാദ്ധ്യർ, വിശ്വദേവർ, അശ്വിനികൾ, മരുത്, പിതൃകൾ—എല്ലാവരും നിന്നെ ആശ്രയിച്ചു, വിശ്വരൂപനായവനേ; ഞങ്ങളെ ഇവിടെ ആരാധനാർഹരാക്കൂ.
ഏവമുക്തസ്തദാ തൈസ്തു മഹായോഗേശ്വരോ ഹരിഃ । കരോമി സര്വാന് വഃ പൂജ്യാനിത്യുക്ത്വാഽന്തരധീയത ।। ൧൦.
അവരുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹായോഗേശ്വരനായ ഹരി പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ എല്ലാവരെയും ആരാധനാർഹരാക്കും,' എന്നിട്ട് അദൃശ്യനായി.
ദേവാ അപി നിജൌകാംസി ഗതവന്തഃ സനാതനമ് । സ്തുവന്തഃ പരമേശോഽപി ത്രിവിധം ഭാവമാസ്ഥിതഃ ।। ൧൦.
ദേവതകൾ തങ്ങളുടെ ശാശ്വതമായ വാസസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി; അവരെ സ്തുതിച്ച പരമേശ്വരൻ മൂന്ന് രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു.
ഏവം ത്രിധാ ജഗദ്ധാതാ ഭൂത്വാ ദേവാന് മഹേശ്വരഃ । ആരാധ്യ സാത്ത്വികം രാജം താമസം ച ത്രിധാ സ്ഥിതമ് ।। ൧൦.
അങ്ങനെ, ലോകത്തെ മൂന്ന് രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനായി, മഹേശ്വരൻ സാത്വികം, രാജസം, താമസം എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് രീതിയിൽ ആരാധിച്ചു.
സാത്ത്വികേന പഠേദ് വേദാന് യജേദ് യജ്ഞേന ദേവതാഃ । ആത്മനോഽവയവോ ഭൂത്വാ രാജസേനാപി കേശവഃ ।। ൧൦.
സാത്വികഭാവത്തിൽ വേദങ്ങൾ വായിക്കുകയും, യാഗം നടത്തി ദേവതകളെ ആരാധിക്കുകയും വേണം; രാജസഭാവത്തിൽ, കേശവൻ തന്റെ ഭാഗമായ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.