ശൂന്യാഁല്ലോകാനിമാന് ദൃഷ്ട്വാ സിസൃക്ഷുര്മൂര്ത്തിമുത്തമാമ് । ക്ഷോഭയിത്വാ മനോധാമ തത്രാകാരഃ സ്വമാത്രതഃ ।। 9.
ഈ ലോകങ്ങൾ ശൂന്യമായതായി കണ്ടു, ഉത്തമമായ രൂപം സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, മനസ്സിന്റെ ഭവനം ഉണർത്തി, അവൻ തന്റെ അളവിൽ നിന്ന് ഒരു രൂപം സൃഷ്ടിച്ചു.
സ്ഥിതസ്തസ്മിന് യദാ ക്ഷുബ്ധേ ബ്രഹ്മാണ്ഡമഭവത്തദാ । തസ്മിംസ്തു ശകലീഭൂതേ ഭൂര്ലോകം ച വ്യവസ്ഥിതമ് ।। 9.
അവൻ ആ ഉണർന്ന നിലയിൽ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഉണ്ടായി; അതു വിഭജിച്ചപ്പോൾ, ഭൂലോകം നിലനിൽക്കാൻ തുടങ്ങി.
അപരം ഭുവനം പ്രായാന്മധ്യേ ഭാസ്കരസന്നിഭമ് । പുരാണപുരുഷോ വ്യാപ്യ പദ്മകോശേ വ്യവസ്ഥിതഃ ।। 9.
മധ്യത്തിൽ മറ്റൊരു ലോകം സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു; പുരാതനപുരുഷൻ അതിൽ വ്യാപിച്ചു, പദ്മത്തിന്റെ കൊട്ടയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ ഹി നാരായണോ ദേവഃ പ്രാജാപത്യേന തേജസാ । അകാരാദ്യം സ്വരം നാഭ്യാം ഹലം ച വിസസര്ജ ഹ ।। 9.
ആ നാരായണൻ, പ്രജാപതിയുടെ തേജസ്സോടെ, തന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ആദ്യ സ്വരം 'അ'യും, ഹലന്തം 'ഹ'യും സൃഷ്ടിച്ചു.
അമൂര്ത്തസൃഷ്ടൌ ശാസ്ത്രാണി ഉദഗായത് തദാ ദിശഃ । സുഷ്ട്വാ പുനരമേയാത്മാ ചിന്തയാമാസ ധാരണമ് ।। 9.
അരൂപ സൃഷ്ടിയിൽ, അവൻ ദിശകളിലേക്ക് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പാടിയെടുത്തു; അവ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, അളവില്ലാത്ത ആത്മാവ് വീണ്ടും ധാരണയെ ചിന്തിച്ചു.
തസ്യ ചിന്തയതോ നേത്രാത് തേജഃ സമഭവന്മഹത് । ദക്ഷിണം വഹ്നിസങ്കാശം വാമം തുഹിനസന്നിഭമ് ।। 9.
അവൻ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ കണ്ണിൽ നിന്ന് വലിയ ഒരു പ്രകാശം ഉദിച്ചു; വലതുവശം തീയെപ്പോലും, ഇടതുവശം ചന്ദ്രന്റെ തണുപ്പിനെപ്പോലും.
തം ദൃഷ്ട്വാ ചന്ദ്രസൂര്യൌ തു കല്പിതൌ പരമേഷ്ഠിനാ । തതഃ പ്രാണഃ സമുത്തസ്ഥൌ വായുശ്ച പരമേഷ്ഠിനഃ ।। 9.
അത് കണ്ടു, പരമേശ്വരൻ ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ പ്രാണൻ ഉദിച്ചു, പരമേശ്വരനിൽ നിന്ന് കാറ്റ് ഉണ്ടായി.
സ ഏവ വായുര്ഭഗവാന് യോഽദ്യാപി ഹൃദിഗോ വിഭുഃ । തസ്മാദ് വഹ്നിഃ സമുത്തസ്ഥൌ തസ്മാദഗ്നേര്ജലം മഹത് ।। 9.
അവൻ തന്നെയാണ് ആ കാറ്റ്, ഭഗവാൻ, ഇന്നും ഹൃദയത്തിൽ ചലിക്കുന്ന, എല്ലാം വ്യാപിക്കുന്ന; അവനിൽ നിന്ന് തീ ഉദിച്ചു, തീയിൽ നിന്ന് വലിയ വെള്ളം.
യ ഏവാഗ്നിഃ സ വൈ തേജോ ബ്രാഹ്മം പരമകാരണമ് । ബാഹുഭ്യാമപ്യസൌ തേജഃ ക്ഷാത്രം തേജഃ സസര്ജ ഹ ।। 9.
അഗ്നി തന്നെയാണ് ബ്രാഹ്മണരുടെ ദിവ്യമായ പ്രകാശവും പരമകാരണവും. അവന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ക്ഷത്രിയരുടെ പ്രകാശവും സൃഷ്ടിച്ചത്.
ഊരുഭ്യാമപി വൈശ്യാംശ്ച പദ്ഭ്യാം ശൂദ്രാംസ്തഥാ വിഭുഃ । തതസ്തു സസൃജേ യക്ഷാന് രാക്ഷസാംശ്ച തഥാ വിഭുഃ ।। 9.
അവന്റെ ഉരുവുകളിൽ നിന്നാണ് വൈശ്യരെ, കാലുകളിൽ നിന്നാണ് ശൂദ്രരെ സൃഷ്ടിച്ചത്. അതിനുശേഷം, യക്ഷന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ചതുര്വിധൈസ്തു ഭൂര്ലോകം ഭുവര്ലോകം വിയച്ചരൈഃ । ഭൂതൈഃ സ്വര്മാര്ഗഗൈരന്യൈഃ സ്വര്ലോകം സമപൂരയത് ।। 9.
ഈ നാലു വർഗ്ഗങ്ങളാൽ ഭൂലോകം, ആകാശത്തിൽ ചലിക്കുന്ന ജീവികളാൽ ഭൂവർലോകം, മറ്റ് ദൈവിക ജീവികളാൽ സ്വർലോകം നിറച്ചു.
മഹര്ലോകം തഥാ തൈസ്തൈര്ഭൂതൈശ്ച സനകാദിഭിഃ । ജനോലോകം തതശ്ചൈവ വൈരാജൈഃ സമപൂരയത് ।। 9.
അവൻ മഹർലോകവും സനകാദിമാരും മറ്റ് ജീവികളും കൊണ്ട് നിറച്ചു. അതിനുശേഷം, വൈരാജന്മാരാൽ ജനലോകവും നിറച്ചു.
തപോലോകം തതോ ദേവസ്തപോനിഷ്ഠൈരപൂരയത് । അപുനര്മാരകൈര്ദേവൈഃ സത്യലോകമപൂരയത് ।। 9.
തപസിൽ ലയിച്ചവരാൽ തപോലോകം ദൈവം നിറച്ചു. മരണമില്ലാത്ത ദേവന്മാരാൽ സത്യലോകവും നിറച്ചു.
സൃഷ്ടിം സൃഷ്ട്വാ തഥാ ദേവോ ഭഗവാന് ഭൂതഭാവനഃ । കല്പസംജ്ഞം സ്വകം ഘസ്ത്രം ജാഗര്തി പരമേശ്വരഃ ।। 9.
ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ഭഗവാൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉത്ഭവം, തന്റെ കാലചക്രമായ കല്പയിൽ പരമേശ്വരനായി ജാഗരൂകനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്മിന് ജഗതി ഭൂര്ലോകോ ഭുവര്ലോകശ്ച ജായതേ । സ്വര്ലോകശ്ച ത്രയോഽപ്യേതേ ജായന്തേ നാത്ര സംശയഃ ।। 9.
ആ ലോകത്തിൽ ഭൂലോകം, ഭൂവർലോകം, സ്വർലോകം എന്നിവ ജനിക്കുന്നു; ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സുപ്തേ തു ദേവേ കല്പാന്തേ താവതീ രാത്രിരിഷ്യതേ । ത്രൈ ലോക്യമേതത് സുപ്തം സ്യാത് തഥോപപ്ലവതാം ഗതമ് ।। 9.
കല്പത്തിന്റെ അവസാനം ദൈവം ഉറങ്ങുമ്പോൾ, അതാണ് അവന്റെ രാത്രി എന്ന് കരുതുന്നു. അപ്പോൾ ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഉറങ്ങുന്നു, ലയത്തിൽ ലയിച്ചതുപോലെ.
തതോ രാത്ര്യാം വ്യതീതായാമുത്ഥിതഃ കമലേക്ഷണഃ । ചിന്തയാമാസ താന് വേദാന് മാതരം ച ചതുര്ഷ്വപി । ചിന്തയാനഃ സ ദേവേശസ്താന് വേദാന് നാധ്യഗച്ഛത ।। 9.
അവന്റെ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കമലനയനൻ എഴുന്നേറ്റു, ആVEDങ്ങൾക്കും അവരുടെ മാതാക്കളും ചിന്തിച്ചു. ദേവേശ്വരൻ ആVEDങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും കണ്ടെത്തിയില്ല.
ലോകമാര്ഗസ്ഥിതിം കര്ത്തും നിദ്രാജ്ഞാനേന മോഹിതഃ । ചിന്തയാമാസ ദേവേശോ നാത്ര വേദാ വ്യവസ്ഥിതാഃ ।। 9.
ലോകങ്ങളുടെ മാർഗ്ഗവും നിലയും സ്ഥാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ദേവേശ്വരൻ, ഉറക്കം കൊണ്ടുള്ള മായയിൽ അകപ്പെട്ട്, 'ഇവിടെ വേദങ്ങൾ ഇല്ല' എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
തതഃ സ്വമൂര്തൌ തോയാഖ്യേ ലീനാന് ദൃഷ്ട്വാ സുരേശ്വരഃ । ജിഘൃക്ഷുശ്ചിന്തയാമാസ മത്സ്യോ ഭൂത്വാവിശജ്ജലമ് ।। 9.
തന്റെ 'ജല' എന്ന രൂപത്തിൽ വേദങ്ങൾ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ട ദൈവം, അവയെ തിരിച്ചു നേടാൻ മത്സ്യമായി ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കണമെന്ന് ചിന്തിച്ചു.
ഏവം ധ്യാത്വാ മഹാമത്സ്യസ്തത്ക്ഷണാത് സമജായത । വിവേശ ച ജലം ദേവഃ സമന്താത് ക്ഷോഭയന്നിവ ।। 9.
ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, വലിയ മത്സ്യൻ ഉടനെ ജനിച്ചു; ദൈവം ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു, ചുറ്റും കലഹം സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ.
തസ്മിന് പ്രവിഷ്ടേ സഹസാ ജലം തു മഹാമഹീധൃഗ്വപുഷി പ്രകാശമ് । മാത്സ്യം ഗതേ ദേവവരേ മഹോദധിം ഹരിം സ്തവൈസ്തുഷ്ടുവുരുദ്ധൃതക്ഷിതിമ് ।। 9.
അവൻ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, മഹാഭൂധാരിയുടെ രൂപം കൊണ്ട് ജലം പ്രകാശിച്ചു; ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ മത്സ്യരൂപം എടുത്ത് മഹാസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമിയെ പിടിച്ച ഹരിയെ ദേവന്മാർ സ്തുതികളാൽ പുകഴ്ത്തി.
നമോഽസ്തു വേദാന്തരഗാപ്രതര്ക്യ നമോഽസ്തു നാരായണ മത്സ്യരൂപ । നമോഽസ്തു തേ സുസ്വര വിശ്വമൂര്ത്തേ നമോഽസ്തു വിദ്യാദ്വയരൂപധാരിന് ।। 9.
വേദങ്ങൾക്കും വിവേകത്തിനും അതീതനായവനേ, നാരായണൻ മത്സ്യരൂപത്തിൽ, സുസ്വരനായ വിശ്വരൂപനേ, വിജ്ഞാനവും ഭയരഹിതത്വവും ധരിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം.
നമോഽസ്തു ചന്ദ്രാര്കമരുത്സ്വരൂപ ജലാന്തവിശ്വസ്ഥിത ചാരുനേത്ര । നമോഽസ്തു വിഷ്ണോഃ ശരണം വ്രജാമഃ പ്രപാഹി നോ മത്സ്യതനും വിഹായ ।। 9.
ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, വാതങ്ങൾ എന്നിവയുടെ രൂപമായവനേ, ജലത്തിൽ എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്ന മനോഹരനായ കണ്ണുള്ളവനേ, വിഷ്ണുവേ, നമസ്കാരം; ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം തേടുന്നു, മത്സ്യരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം.
ത്വയാ തതം വിശ്വമനന്തമൂര്ത്തേ പൃഥഗ്ഗതേ കിഞ്ചിദിഹാസ്തി ദേവ । ഭവാന് ന ചാസ്യ വ്യതിരിക്തമൂര്ത്തി- സ്ത്വത്തോ വയം തേ ശരണം പ്രപന്നാഃ ।। 9.
അനന്തരൂപനായവനേ, ഈ വിശ്വം നിനക്കാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ദൈവമേ, നിന്നിൽ നിന്ന് വേറെയൊന്നും ഇല്ല. നീ ഈ വിശ്വത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനല്ല; ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം തേടുന്നു.
ഖാത്മേന്ദുവഹ്നിശ്ച മനശ്ച രൂപം പുരാണമൂര്ത്തേസ്തവ ചാബ്ജനേത്ര । ക്ഷമസ്വ ശംഭോ യദി ഭക്തിഹീനം ത്വയാ ജഗദ്ഭാസതി ദേവദേവ ।। 9.
ആകാശം, ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി, മനസ്സ് — ഇവയെല്ലാം കമലനയനന്റെ പുരാതന രൂപങ്ങൾ. ഭഗവാനേ, ഭക്തിയില്ലാത്തവരെ പോലും ക്ഷമിക്കണം; ദേവദേവനേ, ലോകം നിനക്കാൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
വിരുദ്ധമേതത് തവ ദേവരൂപം സുഭീഷണം സുസ്വനമദ്രിതുല്യമ് । പുരാണ ദേവേശ ജഗന്നിവാസ ശമം പ്രയാഹ്യച്യുത തീവ്രഭാനോ ।। 9.
ദൈവത്തിന്റെ ഈ രൂപം പരസ്പരവിരുദ്ധമാണ് — അതി ഭയാനകവും, അതി സുസ്വരവുമാണ്, പർവതത്തോടു സമാനമായത്. പുരാതന ദേവേശ്വരനേ, ലോകത്തിന്റെ ആധാരമായവനേ, അച്യുതൻ, അതി പ്രകാശമുള്ളവനേ, ഞങ്ങൾക്കു സമാധാനം നൽകണം.
വയം ഹി സര്വേ ശരണം പ്രപന്നാ ഭയാച്ച തേ രൂപമിദം പ്രപശ്യ । ലോകേ സമസ്തം ഭവതാ വിനാ തു ന വിദ്യതേ ദേഹഗതം പുരാണമ് ।। 9.
നാം എല്ലാവരും ഭയത്തിൽ നിന്നാണ് നിന്നെ അഭയമായി ആശ്രയിച്ചത്; അതുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ ഈ രൂപം കാണുന്നത്. ഈ ലോകത്തിൽ, നിന്നെ ഒഴികെ, പഴയതായ ശരീരമുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.
ഏവം സ്തുതസ്തദാ ദേവോ ജലസ്ഥാന് ജഗൃഹേ ച സഃ । വേദാന് സോപനിഷച്ഛാസ്ത്രാനന്തഃസ്ഥം രൂപമാസ്ഥിതഃ ।। 9.
അങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ജലത്തിൽ നിലകൊണ്ട ദൈവം തന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ഉപനിഷത്തുകളും മറ്റ് ശാസ്ത്രങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ വേദങ്ങൾ എടുത്തു.
യാവത്സ്വമൂര്തിര്ഭഗവാംസ്താവദേവ ജഗത് ത്വിദമ് । കൂടസ്ഥേ തല്ലയം യാതി വികൃതിസ്ഥേ വിവര്ദ്ധതേ ।। 9.
ഭഗവാൻ തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സമയത്താണ് ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്; അവൻ മാറ്റമില്ലാത്തതിൽ ആകുമ്പോൾ എല്ലാം അവനിൽ ലയിക്കുന്നു, മാറ്റമുള്ളതിൽ ആകുമ്പോൾ ലോകം വളരുന്നു.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവം സൃഷ്ട്വാ ജഗത്സര്വം ഭഗവാന് ലോകഭാവനഃ । വിരരാമ തതഃ സൃഷ്ടിര്വ്യവര്ദ്ധത ധരേ തദാ ।। ൧൦.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഈ ലോകം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ഭഗവാൻ, ജീവികളുടെ രക്ഷകൻ, സൃഷ്ടി അവസാനിപ്പിച്ചു; അതിനുശേഷം ഭൂമിയിൽ സൃഷ്ടി വളർന്നു.