മായാതതം യേന ജഗത്ത്രയം കൃതം യഥാഗ്നിനൈകേന തതം ചരാചരമ് । ചരാചരസ്യ സ്വയമേവ സര്വതഃ സ മേഽസ്തു വിഷ്ണുഃ ശരണം ജഗത്പതിഃ ।। ൮.
യാരുടെ മായയാൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ചേർന്നു, ഒരു തീയാൽ ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം സ്വയം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന, ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ വിഷ്ണു എന്ന ദൈവം എനിക്ക് അഭയം ആയിരിക്കട്ടെ.
ഭവേ ഭവേ യശ്ച സസര്ജ്ജ കം തതോ ജഗത് പ്രസൂതം സചരാചരം ത്വിദമ് । തതശ്ച രുദ്രാത്മവതി പ്രലീയതേ- ഽന്വതോ ഹരിര്വിഷ്ണുഹരസ്തഥോച്യതേ ।। ൮.
പ്രതിയൊരു കാലയളവിലും, ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും ഉള്ള ഈ ലോകം അവനിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും, രുദ്രന്റെ ആത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നതും, ഹരി, വിഷ്ണു, ഹര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനാണ്.
ഖാത്മേന്ദുപൃഥ്വീപവനാഗ്നിഭാസ്കരാ ജലം ച യസ്യ പ്രഭവന്തി മൂര്ത്തയഃ । സ സര്വദാ മേ ഭഗവാന് സനാതനോ ദദാതു ശം വിഷ്ണുരചിന്ത്യരൂപധൃക് ।। ൮.
ആകാശം, ചന്ദ്രൻ, ഭൂമി, കാറ്റ്, തീ, സൂര്യൻ, വെള്ളം എന്നിവയുടെ രൂപങ്ങൾ ആരിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്നു, ആ സനാതനമായ, അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന, വിചിത്രമായ രൂപം ധരിച്ച വിഷ്ണു എപ്പോഴും എനിക്ക് ശുഭം നൽകട്ടെ.
ധരണ്യുവാച । ആദൌ കൃതയുഗേ നാഥ കിം കൃതം വിശ്വമൂര്ത്തിനാ । നാരായണേന തത്സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വതഃ ।। 9.
ധരണി ചോദിച്ചു: നാഥാ, കൃതയുഗത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിശ്വരൂപനായ നാരായണൻ എന്ത് ചെയ്തു? ആ സത്യമായ കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । പൂര്വം നാരായണസ്ത്വേകോ നാസീത് കിഞ്ചിദ്ധരേഃ പരമ് । സൈക ഏവ രതിം ലേഭേ നൈവ സ്വച്ഛന്ദകര്മകൃത് ।। 9.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ആദിയിൽ, നാരായണൻ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു; ഹരിയ്ക്ക് പുറത്ത് ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അവൻ മാത്രം സന്തോഷം അനുഭവിച്ചെങ്കിലും, തനിക്കിഷ്ടമായ പ്രവർത്തനം ചെയ്തില്ല.
തസ്യ ദ്വിതീയമിച്ഛന്തശ്ചിന്താ ബുദ്ധ്യാത്മികാ ബഭൌ । അസാവിത്യേവ സംജ്ഞായാ ക്ഷണം ഭാസ്കരസന്നിഭാ ।। 9.
അവൻ രണ്ടാമത്തേത് ആഗ്രഹിച്ചു, ബുദ്ധിയും ആത്മാവും ചേർന്ന ഒരു ചിന്ത അവനിൽ ഉദിച്ചു; അതിന് 'അസു' എന്ന പേരിൽ, ഒരു നിമിഷം സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
തസ്യാ അപി ദ്വിധാ ഭൂതാ ചിന്താഽഭൂദ ബ്രഹ്മവാദിനീ । ഉമേതി സംജ്ഞയാ യത്തത്സദാ മര്ത്യേ വ്യവസ്ഥിതാ ।। 9.
ആ ചിന്തയും രണ്ടായി വിഭജിച്ചു, ബ്രഹ്മന്റെ വിവേകമായി മാറി; 'ഉമാ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത് എപ്പോഴും മനുഷ്യരിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഓമിത്യേകാക്ഷരീഭൂതാ സസര്ജേമാം മഹീം തദാ । ഭൂഃ സസര്ജ ഭുവം സോഽപി സ്വഃ സസര്ജ തതോ മഹഃ ।। 9.
ഒമ് എന്ന ഏകാക്ഷരമായി മാറിയ അവൾ, ഈ ഭൂമിയെ സൃഷ്ടിച്ചു; ഭൂഃ ഭൂവനെ സൃഷ്ടിച്ചു, അവൻ സ്വഃ സൃഷ്ടിച്ചു, പിന്നെ മഹഃ സൃഷ്ടിച്ചു.
തതശ്ച ജന ഇത്യേവ തപശ്ചാത്മാ പ്രലീയതേ । ഏതദോതം തഥാ പ്രോതം സൂത്രേ മണിഗണാ ഇവ ।। 9.
അതിനുശേഷം ജനലോകവും, തപലോകവും, ആത്മാവും ലയിച്ചു; ഈ എല്ലാം ഒരു തന്തിയിൽ മണികൾ പോലെ ഒരുമിച്ച് ചേർന്നു നിലനിൽക്കുന്നു.
ജഗത് പ്രണവതോ ഭൂതം ശൂന്യമേതത് സ്ഥിതം തദാ । യേയം മൂര്തിര്ഭഗവതഃ ശംകരഃ സ സ്വയം ഹരിഃ ।। 9.
പ്രണവം ഉച്ചരിച്ചപ്പോൾ, ഈ ലോകം ശൂന്യമായ നിലയിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ ആ രൂപം — ശങ്കരൻ — സ്വയം ഹരിയായി നിലകൊണ്ടു.
ശൂന്യാഁല്ലോകാനിമാന് ദൃഷ്ട്വാ സിസൃക്ഷുര്മൂര്ത്തിമുത്തമാമ് । ക്ഷോഭയിത്വാ മനോധാമ തത്രാകാരഃ സ്വമാത്രതഃ ।। 9.
ഈ ലോകങ്ങൾ ശൂന്യമായതായി കണ്ടു, ഉത്തമമായ രൂപം സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, മനസ്സിന്റെ ഭവനം ഉണർത്തി, അവൻ തന്റെ അളവിൽ നിന്ന് ഒരു രൂപം സൃഷ്ടിച്ചു.
സ്ഥിതസ്തസ്മിന് യദാ ക്ഷുബ്ധേ ബ്രഹ്മാണ്ഡമഭവത്തദാ । തസ്മിംസ്തു ശകലീഭൂതേ ഭൂര്ലോകം ച വ്യവസ്ഥിതമ് ।। 9.
അവൻ ആ ഉണർന്ന നിലയിൽ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഉണ്ടായി; അതു വിഭജിച്ചപ്പോൾ, ഭൂലോകം നിലനിൽക്കാൻ തുടങ്ങി.
അപരം ഭുവനം പ്രായാന്മധ്യേ ഭാസ്കരസന്നിഭമ് । പുരാണപുരുഷോ വ്യാപ്യ പദ്മകോശേ വ്യവസ്ഥിതഃ ।। 9.
മധ്യത്തിൽ മറ്റൊരു ലോകം സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു; പുരാതനപുരുഷൻ അതിൽ വ്യാപിച്ചു, പദ്മത്തിന്റെ കൊട്ടയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ ഹി നാരായണോ ദേവഃ പ്രാജാപത്യേന തേജസാ । അകാരാദ്യം സ്വരം നാഭ്യാം ഹലം ച വിസസര്ജ ഹ ।। 9.
ആ നാരായണൻ, പ്രജാപതിയുടെ തേജസ്സോടെ, തന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ആദ്യ സ്വരം 'അ'യും, ഹലന്തം 'ഹ'യും സൃഷ്ടിച്ചു.
അമൂര്ത്തസൃഷ്ടൌ ശാസ്ത്രാണി ഉദഗായത് തദാ ദിശഃ । സുഷ്ട്വാ പുനരമേയാത്മാ ചിന്തയാമാസ ധാരണമ് ।। 9.
അരൂപ സൃഷ്ടിയിൽ, അവൻ ദിശകളിലേക്ക് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പാടിയെടുത്തു; അവ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, അളവില്ലാത്ത ആത്മാവ് വീണ്ടും ധാരണയെ ചിന്തിച്ചു.
തസ്യ ചിന്തയതോ നേത്രാത് തേജഃ സമഭവന്മഹത് । ദക്ഷിണം വഹ്നിസങ്കാശം വാമം തുഹിനസന്നിഭമ് ।। 9.
അവൻ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ കണ്ണിൽ നിന്ന് വലിയ ഒരു പ്രകാശം ഉദിച്ചു; വലതുവശം തീയെപ്പോലും, ഇടതുവശം ചന്ദ്രന്റെ തണുപ്പിനെപ്പോലും.
തം ദൃഷ്ട്വാ ചന്ദ്രസൂര്യൌ തു കല്പിതൌ പരമേഷ്ഠിനാ । തതഃ പ്രാണഃ സമുത്തസ്ഥൌ വായുശ്ച പരമേഷ്ഠിനഃ ।। 9.
അത് കണ്ടു, പരമേശ്വരൻ ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ പ്രാണൻ ഉദിച്ചു, പരമേശ്വരനിൽ നിന്ന് കാറ്റ് ഉണ്ടായി.
സ ഏവ വായുര്ഭഗവാന് യോഽദ്യാപി ഹൃദിഗോ വിഭുഃ । തസ്മാദ് വഹ്നിഃ സമുത്തസ്ഥൌ തസ്മാദഗ്നേര്ജലം മഹത് ।। 9.
അവൻ തന്നെയാണ് ആ കാറ്റ്, ഭഗവാൻ, ഇന്നും ഹൃദയത്തിൽ ചലിക്കുന്ന, എല്ലാം വ്യാപിക്കുന്ന; അവനിൽ നിന്ന് തീ ഉദിച്ചു, തീയിൽ നിന്ന് വലിയ വെള്ളം.
യ ഏവാഗ്നിഃ സ വൈ തേജോ ബ്രാഹ്മം പരമകാരണമ് । ബാഹുഭ്യാമപ്യസൌ തേജഃ ക്ഷാത്രം തേജഃ സസര്ജ ഹ ।। 9.
അഗ്നി തന്നെയാണ് ബ്രാഹ്മണരുടെ ദിവ്യമായ പ്രകാശവും പരമകാരണവും. അവന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ക്ഷത്രിയരുടെ പ്രകാശവും സൃഷ്ടിച്ചത്.
ഊരുഭ്യാമപി വൈശ്യാംശ്ച പദ്ഭ്യാം ശൂദ്രാംസ്തഥാ വിഭുഃ । തതസ്തു സസൃജേ യക്ഷാന് രാക്ഷസാംശ്ച തഥാ വിഭുഃ ।। 9.
അവന്റെ ഉരുവുകളിൽ നിന്നാണ് വൈശ്യരെ, കാലുകളിൽ നിന്നാണ് ശൂദ്രരെ സൃഷ്ടിച്ചത്. അതിനുശേഷം, യക്ഷന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ചതുര്വിധൈസ്തു ഭൂര്ലോകം ഭുവര്ലോകം വിയച്ചരൈഃ । ഭൂതൈഃ സ്വര്മാര്ഗഗൈരന്യൈഃ സ്വര്ലോകം സമപൂരയത് ।। 9.
ഈ നാലു വർഗ്ഗങ്ങളാൽ ഭൂലോകം, ആകാശത്തിൽ ചലിക്കുന്ന ജീവികളാൽ ഭൂവർലോകം, മറ്റ് ദൈവിക ജീവികളാൽ സ്വർലോകം നിറച്ചു.
മഹര്ലോകം തഥാ തൈസ്തൈര്ഭൂതൈശ്ച സനകാദിഭിഃ । ജനോലോകം തതശ്ചൈവ വൈരാജൈഃ സമപൂരയത് ।। 9.
അവൻ മഹർലോകവും സനകാദിമാരും മറ്റ് ജീവികളും കൊണ്ട് നിറച്ചു. അതിനുശേഷം, വൈരാജന്മാരാൽ ജനലോകവും നിറച്ചു.
തപോലോകം തതോ ദേവസ്തപോനിഷ്ഠൈരപൂരയത് । അപുനര്മാരകൈര്ദേവൈഃ സത്യലോകമപൂരയത് ।। 9.
തപസിൽ ലയിച്ചവരാൽ തപോലോകം ദൈവം നിറച്ചു. മരണമില്ലാത്ത ദേവന്മാരാൽ സത്യലോകവും നിറച്ചു.
സൃഷ്ടിം സൃഷ്ട്വാ തഥാ ദേവോ ഭഗവാന് ഭൂതഭാവനഃ । കല്പസംജ്ഞം സ്വകം ഘസ്ത്രം ജാഗര്തി പരമേശ്വരഃ ।। 9.
ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ഭഗവാൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉത്ഭവം, തന്റെ കാലചക്രമായ കല്പയിൽ പരമേശ്വരനായി ജാഗരൂകനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്മിന് ജഗതി ഭൂര്ലോകോ ഭുവര്ലോകശ്ച ജായതേ । സ്വര്ലോകശ്ച ത്രയോഽപ്യേതേ ജായന്തേ നാത്ര സംശയഃ ।। 9.
ആ ലോകത്തിൽ ഭൂലോകം, ഭൂവർലോകം, സ്വർലോകം എന്നിവ ജനിക്കുന്നു; ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സുപ്തേ തു ദേവേ കല്പാന്തേ താവതീ രാത്രിരിഷ്യതേ । ത്രൈ ലോക്യമേതത് സുപ്തം സ്യാത് തഥോപപ്ലവതാം ഗതമ് ।। 9.
കല്പത്തിന്റെ അവസാനം ദൈവം ഉറങ്ങുമ്പോൾ, അതാണ് അവന്റെ രാത്രി എന്ന് കരുതുന്നു. അപ്പോൾ ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഉറങ്ങുന്നു, ലയത്തിൽ ലയിച്ചതുപോലെ.
തതോ രാത്ര്യാം വ്യതീതായാമുത്ഥിതഃ കമലേക്ഷണഃ । ചിന്തയാമാസ താന് വേദാന് മാതരം ച ചതുര്ഷ്വപി । ചിന്തയാനഃ സ ദേവേശസ്താന് വേദാന് നാധ്യഗച്ഛത ।। 9.
അവന്റെ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കമലനയനൻ എഴുന്നേറ്റു, ആVEDങ്ങൾക്കും അവരുടെ മാതാക്കളും ചിന്തിച്ചു. ദേവേശ്വരൻ ആVEDങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും കണ്ടെത്തിയില്ല.
ലോകമാര്ഗസ്ഥിതിം കര്ത്തും നിദ്രാജ്ഞാനേന മോഹിതഃ । ചിന്തയാമാസ ദേവേശോ നാത്ര വേദാ വ്യവസ്ഥിതാഃ ।। 9.
ലോകങ്ങളുടെ മാർഗ്ഗവും നിലയും സ്ഥാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ദേവേശ്വരൻ, ഉറക്കം കൊണ്ടുള്ള മായയിൽ അകപ്പെട്ട്, 'ഇവിടെ വേദങ്ങൾ ഇല്ല' എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
തതഃ സ്വമൂര്തൌ തോയാഖ്യേ ലീനാന് ദൃഷ്ട്വാ സുരേശ്വരഃ । ജിഘൃക്ഷുശ്ചിന്തയാമാസ മത്സ്യോ ഭൂത്വാവിശജ്ജലമ് ।। 9.
തന്റെ 'ജല' എന്ന രൂപത്തിൽ വേദങ്ങൾ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ട ദൈവം, അവയെ തിരിച്ചു നേടാൻ മത്സ്യമായി ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കണമെന്ന് ചിന്തിച്ചു.
ഏവം ധ്യാത്വാ മഹാമത്സ്യസ്തത്ക്ഷണാത് സമജായത । വിവേശ ച ജലം ദേവഃ സമന്താത് ക്ഷോഭയന്നിവ ।। 9.
ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, വലിയ മത്സ്യൻ ഉടനെ ജനിച്ചു; ദൈവം ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു, ചുറ്റും കലഹം സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ.