അചൈതന്യം യദി ഗൃഹേ വിദ്യതേഽന്നം സുസംസ്കൃതമ് । ഇദാനീമത്ര സംദൃഷ്ടാ ഏതേ തു ജലജന്തവഃ ।। ൮.
നിങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ ബോധമില്ലാത്ത, നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ ആഹാരം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇവിടെ ജലജീവികൾ കാണുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?
(ഉപ്താഃ സഹസ്ത്രതാം യാന്തി പ്രതിസംവത്സരം മുനേ ।) ।। ൮.൨൬ (൧)।। അഹമേകം കുടുമ്ബാര്ഥേ ഹന്മ്യരണ്യേ പശും ദിനേ । തം ചേത് പിതൃഭ്യഃ സംസ്കൃത്യ ദത്ത്വാ ഭുഞ്ജാമി സാനുഗഃ ।। ൮.
പ്രതിവർഷം ആയിരക്കണക്കിന് വളർത്തപ്പെടുന്നു, മഹർഷിയേ. ഞാൻ കുടുംബത്തിനായി, കാടിൽ ദിവസേന ഒരു മൃഗം കൊല്ലുന്നു; അതിനെ പിതാക്കന്മാർക്ക് സമർപ്പിച്ച്, നന്നായി തയ്യാറാക്കി, കുടുംബത്തോടൊപ്പം കഴിക്കുന്നു.
ത്വം തു ജീവാന് ബഹൂന് ഹത്വാ സ്വകുടുമ്ബേന സാനുഗഃ । ഭുഞ്ജന്നേതേന സതതമഭോജ്യം തന്മതം മമ ।। ൮.
നീയും നിന്റെ കുടുംബവും അനുയായികളും ഒരുപാട് ജീവികളെ കൊല്ലുകയും, എപ്പോഴും ഭക്ഷിക്കരുതായ ഭക്ഷണങ്ങൾ കഴിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
ബ്രഹ്മണാ തു പുരാ സൃഷ്ടാ ഓഷധ്യഃ സര്വവീരുധഃ । യജ്ഞാര്ഥം തത്തു ഭൂതാനാം ഭക്ഷ്യമിത്യേവ വൈ ശ്രുതിഃ ।। ൮.
ബ്രഹ്മാവ് പുരാതനകാലത്ത് എല്ലാ ഔഷധികളും സസ്യങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചു; യജ്ഞത്തിനായി ഇവ ജീവികൾക്ക് ഭക്ഷ്യമായി വേണമെന്ന് വേദം പറയുന്നു.
ദിവ്യോ ഭൌതസ്തഥാ പൈത്രോ മാനുഷോ ബ്രാഹ്മ ഏവ ച । ഏതേ പഞ്ച മഹായജ്ഞാ ബ്രഹ്മണാ നിര്മിതാഃ പുരാ ।। ൮.
ദൈവം, ഭൂതം, പിതൃ, മനുഷ്യൻ, ബ്രാഹ്മണൻ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവ് പുരാതനകാലത്ത് സ്ഥാപിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാനാം ഹിതാര്ഥായ ഇതരേഷാം ച തന്മുഖമ് । ഇതരേഷാം തു വര്ണാനാം ബ്രാഹ്മണൈഃ കാരിതാഃ ശുഭാഃ ।। ൮.
ഇവ ബ്രാഹ്മണരുടെ ക്ഷേമത്തിനും, അവരിലൂടെ മറ്റു വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും ഉപകാരത്തിനും സ്ഥാപിതമായതാണ്; മറ്റു വർഗ്ഗങ്ങൾക്കുള്ള ശുഭമായ കർമ്മങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണർ നിർവഹിക്കുന്നു.
ഏവം യദി വിഭാഗഃ സ്യാദ് വരാന്നം തദ് വിശുധ്യതി । അന്യഥാ വ്രീഹയോഽപ്യേതേ ഏകൈകേ മൃഗപക്ഷിണഃ । മന്തവ്യാ ദാതൃഭോക്തൃണാം മഹാമാംസം തു തത് സ്മൃതമ് ।। ൮.
ഈ ക്രമം പാലിച്ചാൽ അന്നം ശുദ്ധമാകും; അല്ലെങ്കിൽ ഈ നെല്ലും മൃഗങ്ങളുടെയും പക്ഷികളുടെയും മാംസം പോലെ തന്നെയാണ്, ദാനവും ഭക്ഷണവും ചെയ്യുന്നവർക്ക് — അതിനെ മഹാമാംസം എന്ന് കരുതണം.
മയാ തേ ദുഹിതാ ദത്താ പുത്രാര്ഥേ ദേവരൂപിണീ । സാ ച ത്വദ്ഭാര്യയാ പ്രോക്താ ദുഹിതാ ജന്തുഘാതിനഃ ।। ൮.
പുത്രനായി ദൈവരൂപമായ എന്റെ മകളെ ഞാൻ നിന്നെ നൽകിയിരുന്നു; അവൾ, നിന്റെ ഭാര്യ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൾ, ജീവികളെ കൊല്ലുന്നവന്റെ മകളാണ്.
അതോഽര്ഥമാഗതോഽഹം തേ ഗൃഹം പ്രതി സമീക്ഷിതുമ് । ആചാരം ദേവപൂജാം ച അതിഥീനാം ച തര്പണമ് ।। ൮.
അതിനാൽ, ഞാൻ നിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് വന്നത്, നിന്റെ ആചാരവും, ദേവപൂജയും, അതിഥികൾക്ക് അർപ്പണവും കാണാനാണ്.
ഏതേഷാമേകമപ്യത്ര കുര്വന്നപി ന ദൃശ്യതേ । തദ് ഗൃഹം ഗന്തുമിച്ഛാമി പിതൄണാം ശ്രാദ്ധകാമ്യയാ ।। ൮.
ഇവയിൽ ഒന്നും ഇവിടെ നടക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട്, ഞാൻ ഈ വീടുവിട്ട് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, പിതൃക്കൾക്കായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യാൻ.
സ്വഗൃഹേ നൈവ ഭുഞ്ജാമി പിതൄണാം കാര്യമിത്യുത । അഹം വ്യാധോ ജീവഘാതീ ന തു ത്വം ലോകഹിംസകഃ ।। ൮.
പിതൃക്കാർക്കായി എന്നിങ്ങനെ എന്റെ വീട്ടിൽ ഞാൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കാറില്ല; ഞാൻ ഒരു വ്യാധൻ, ജീവികളെ കൊല്ലുന്നവൻ, പക്ഷേ നീ ലോകത്തെ ഹിംസിക്കുന്നവൻ അല്ല.
മത്സുതാ ജീവഘാതസ്യ യദോഢാ ത്വത്സുതേന ച । തന്മഹത്ത്വം ച സംജാതം പ്രായശ്ചിതം തപോധന ।। ൮.
ജീവികളെ കൊല്ലുന്നവന്റെ ഭാര്യയായ എന്റെ മകൾ, നിന്റെ മകനുമായി വിവാഹം ചെയ്തു; അതുകൊണ്ട് വലിയ പ്രായശ്ചിത്തം ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു, തപസ്സുകാരാ.
ഏവമുക്ത്വാ സ ചോത്ഥായ ശപ്ത്വാ നാരീം തദാ ധരേ । മാ സ്നുഷാഭിഃ സമം ശ്വശ്ര്വാ വിശ്വാസോ ഭവതു ക്വചിത് ।। ൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ എഴുന്നേറ്റു, ആ സ്ത്രീയെ ശപിച്ചു: "ശ്വശ്രുവും സ്നുഷകളും ഒരിക്കലും തമ്മിൽ വിശ്വാസം പുലർത്തരുത്."
മാ ച സ്നുഷാ കദാചിത് സ്യാദ് യാ ശ്വശ്രൂം ജീവതീമിഷേത് । ഏവമുക്ത്വാ ഗതോ വ്യാധഃ സ്വഗൃഹം പ്രതി ഭാമിനി ।। ൮.
"ജീവിക്കുന്ന ശ്വശ്രുവിനെ സ്നുഷ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കരുത്." എന്ന് പറഞ്ഞ്, വ്യാധൻ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി, ഭാമിനി.
തതോ ദേവാന് പിതൄന് ഭക്തയാ പൂജയിത്വാ വിചക്ഷണഃ । പുത്രം ചാര്ജുനകം സ്ഥാപ്യ സ്വസന്താനേ മഹാതപാഃ ।। ൮.
അതിനുശേഷം, ഭക്തിയോടെ ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും പൂജിച്ചു, തന്റെ മകൻ അർജുനകനെ വംശത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, മഹാതപസ്സുകാരൻ—
ധര്മവ്യാധോ ജഗാമാശു തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് । പുരുഷോത്തമാഖ്യം ച പരം തത്ര ഗത്വാ സമാഹിതഃ । തപശ്ചചാര നിയതഃ പഠന് സ്തോത്രമിദം ധരേ ।। ൮.
ധർമ്മവ്യാധൻ വേഗത്തിൽ ത്രിലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമായ തീർത്ഥമായ പുരുഷോത്തമം എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി; അവിടെ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, ഈ സ്തോത്രം ഭൂമിക്ക് അർപ്പിച്ച് തപസ്സു ചെയ്തു.
നമാമി വിഷ്ണും ത്രിദശാരിനാശനം വിശാലവക്ഷസ്ഥലസംശ്രിതശ്രിയമ് । സുശാസനം നീതിമതാം പരാം ഗതിം ത്രിവിക്രമം മന്ദരധാരിണം സദാ ।। ൮.
ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്ന, വിശാലമായ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ലക്ഷ്മി വസിക്കുന്ന, നല്ല ഭരണാധികാരി, നീതിമാന്മാർക്ക് പരമഗതി, ത്രിവിക്രമൻ, മന്ദരപർവ്വതം ഉയർത്തിയവൻ എന്ന വിശ്ണുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ദാമോദരം രഞ്ജിതഭൂതലം ധിയാ യശോംശുശുഭ്രം ഭ്രമരാങ്ഗസപ്രഭമ് । ധരാധരം നരകരിപും പുരുഷ്ടുതം നമാമി വിഷ്ണും ശരണം ജനാര്ദനമ് ।। ൮.
ഭൂമിയെ അലങ്കരിച്ച ദാമോദരൻ, whose glory shines like moonbeams, whose limbs glow like bees, earth-supporter, hell's enemy, noble-praised, refuge of all, ജനാർദനൻ എന്ന വിശ്ണുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
(നരം നൃസിംഹം ഹരിമീശ്വരം പ്രഭും ത്രിധാമനാമാനമനന്തവര്ചസമ് । സുസംസ്കൃതാസ്യം ശരണം നരോത്തമം വ്രജാമി ദേവം സതതം തമച്യുതമ് ।। ൮.൪൩ (൧)) ത്രിധാ സ്ഥിതം തിഗ്മരഥാങ്ഗപാണിനം നയസ്ഥിതം തൃപ്തമനുത്തമൈര്ഗുണൈഃ । നിഃശ്രേയസാഖ്യം ക്ഷപിതേതരം ഗുരും നമാമി വിഷ്ണും പുരുഷോത്തമം ത്വഹമ് ।। ൮.
നരസിംഹൻ, ഹരി, ഈശ്വരൻ, പ്രഭു, മൂന്ന് ഭവനങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന, അനന്തം മഹത്വമുള്ള, നല്ല വാക്കുള്ള, മനുഷ്യരുടെ പരമാശ്രയം, അച്യുതൻ എന്ന ദേവനെ ഞാൻ എപ്പോഴും സമീപിക്കുന്നു. മൂന്ന് രൂപങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, തീപോലുള്ള ചക്രം കൈയിൽ പിടിച്ച, നീതിയിൽ ഉറച്ച, matchless virtues, supreme good, others destroyed, great teacher—വിശ്ണുവിനെ, പുരുഷോത്തമനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
(ഹതൌ പുരാണൌ മധുകൈടഭാവുഭൌ ബിഭര്ത്തി ച ക്ഷ്മാം ശിരസാ സദാ ഹി സഃ । യഥാ സ്തുതോ മേ പ്രസഭം സനാതനോ ദധാതു വിഷ്ണുഃ സുഖമൂര്ജിതം മമ ।। ൮.൪൪ (൧)) മഹാവരാഹോ ഹവിഷാമ്ബുഭോജനോ ജനാര്ദനോ മേ ഹിതകൃച്ചിതീമുഖഃ । ക്ഷിതീധരോ മാമുദധിക്ഷയോ മഹാന് സ പാതു വിഷ്ണുഃ ശരണാര്ഥിനം തു മാമ് ।। ൮.
മായാതതം യേന ജഗത്ത്രയം കൃതം യഥാഗ്നിനൈകേന തതം ചരാചരമ് । ചരാചരസ്യ സ്വയമേവ സര്വതഃ സ മേഽസ്തു വിഷ്ണുഃ ശരണം ജഗത്പതിഃ ।। ൮.
യാരുടെ മായയാൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ചേർന്നു, ഒരു തീയാൽ ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം സ്വയം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന, ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ വിഷ്ണു എന്ന ദൈവം എനിക്ക് അഭയം ആയിരിക്കട്ടെ.
ഭവേ ഭവേ യശ്ച സസര്ജ്ജ കം തതോ ജഗത് പ്രസൂതം സചരാചരം ത്വിദമ് । തതശ്ച രുദ്രാത്മവതി പ്രലീയതേ- ഽന്വതോ ഹരിര്വിഷ്ണുഹരസ്തഥോച്യതേ ।। ൮.
പ്രതിയൊരു കാലയളവിലും, ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും ഉള്ള ഈ ലോകം അവനിൽ നിന്നു ജനിച്ചതും, രുദ്രന്റെ ആത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നതും, ഹരി, വിഷ്ണു, ഹര എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനാണ്.
ഖാത്മേന്ദുപൃഥ്വീപവനാഗ്നിഭാസ്കരാ ജലം ച യസ്യ പ്രഭവന്തി മൂര്ത്തയഃ । സ സര്വദാ മേ ഭഗവാന് സനാതനോ ദദാതു ശം വിഷ്ണുരചിന്ത്യരൂപധൃക് ।। ൮.
ആകാശം, ചന്ദ്രൻ, ഭൂമി, കാറ്റ്, തീ, സൂര്യൻ, വെള്ളം എന്നിവയുടെ രൂപങ്ങൾ ആരിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്നു, ആ സനാതനമായ, അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന, വിചിത്രമായ രൂപം ധരിച്ച വിഷ്ണു എപ്പോഴും എനിക്ക് ശുഭം നൽകട്ടെ.
ധരണ്യുവാച । ആദൌ കൃതയുഗേ നാഥ കിം കൃതം വിശ്വമൂര്ത്തിനാ । നാരായണേന തത്സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വതഃ ।। 9.
ധരണി ചോദിച്ചു: നാഥാ, കൃതയുഗത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിശ്വരൂപനായ നാരായണൻ എന്ത് ചെയ്തു? ആ സത്യമായ കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । പൂര്വം നാരായണസ്ത്വേകോ നാസീത് കിഞ്ചിദ്ധരേഃ പരമ് । സൈക ഏവ രതിം ലേഭേ നൈവ സ്വച്ഛന്ദകര്മകൃത് ।। 9.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ആദിയിൽ, നാരായണൻ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു; ഹരിയ്ക്ക് പുറത്ത് ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അവൻ മാത്രം സന്തോഷം അനുഭവിച്ചെങ്കിലും, തനിക്കിഷ്ടമായ പ്രവർത്തനം ചെയ്തില്ല.
തസ്യ ദ്വിതീയമിച്ഛന്തശ്ചിന്താ ബുദ്ധ്യാത്മികാ ബഭൌ । അസാവിത്യേവ സംജ്ഞായാ ക്ഷണം ഭാസ്കരസന്നിഭാ ।। 9.
അവൻ രണ്ടാമത്തേത് ആഗ്രഹിച്ചു, ബുദ്ധിയും ആത്മാവും ചേർന്ന ഒരു ചിന്ത അവനിൽ ഉദിച്ചു; അതിന് 'അസു' എന്ന പേരിൽ, ഒരു നിമിഷം സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
തസ്യാ അപി ദ്വിധാ ഭൂതാ ചിന്താഽഭൂദ ബ്രഹ്മവാദിനീ । ഉമേതി സംജ്ഞയാ യത്തത്സദാ മര്ത്യേ വ്യവസ്ഥിതാ ।। 9.
ആ ചിന്തയും രണ്ടായി വിഭജിച്ചു, ബ്രഹ്മന്റെ വിവേകമായി മാറി; 'ഉമാ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത് എപ്പോഴും മനുഷ്യരിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഓമിത്യേകാക്ഷരീഭൂതാ സസര്ജേമാം മഹീം തദാ । ഭൂഃ സസര്ജ ഭുവം സോഽപി സ്വഃ സസര്ജ തതോ മഹഃ ।। 9.
ഒമ് എന്ന ഏകാക്ഷരമായി മാറിയ അവൾ, ഈ ഭൂമിയെ സൃഷ്ടിച്ചു; ഭൂഃ ഭൂവനെ സൃഷ്ടിച്ചു, അവൻ സ്വഃ സൃഷ്ടിച്ചു, പിന്നെ മഹഃ സൃഷ്ടിച്ചു.
തതശ്ച ജന ഇത്യേവ തപശ്ചാത്മാ പ്രലീയതേ । ഏതദോതം തഥാ പ്രോതം സൂത്രേ മണിഗണാ ഇവ ।। 9.
അതിനുശേഷം ജനലോകവും, തപലോകവും, ആത്മാവും ലയിച്ചു; ഈ എല്ലാം ഒരു തന്തിയിൽ മണികൾ പോലെ ഒരുമിച്ച് ചേർന്നു നിലനിൽക്കുന്നു.
ജഗത് പ്രണവതോ ഭൂതം ശൂന്യമേതത് സ്ഥിതം തദാ । യേയം മൂര്തിര്ഭഗവതഃ ശംകരഃ സ സ്വയം ഹരിഃ ।। 9.
പ്രണവം ഉച്ചരിച്ചപ്പോൾ, ഈ ലോകം ശൂന്യമായ നിലയിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ ആ രൂപം — ശങ്കരൻ — സ്വയം ഹരിയായി നിലകൊണ്ടു.
പഴയകാലത്ത് മധുവും കൈടഭനും കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു; അവൻ എപ്പോഴും ഭൂമിയെ തലയിൽ വഹിക്കുന്നു. ഞാൻ ശക്തിയായി സ്തുതിച്ച ഈ ശാശ്വതൻ വിശ്ണു എനിക്ക് സന്തോഷവും ശക്തിയും നൽകട്ടെ. മഹാവരാഹൻ, ഹവിസ്സും ജലവും ആഹാരമാക്കുന്ന, ജനാർദനൻ, ഉപകാരിയായ, കമലമുഖൻ, ഭൂമിയെ ഉയർത്തിയ, സമുദ്രം കുറച്ചവൻ, എന്ന മഹാനായ വിശ്ണു, ശരണം തേടുന്ന എന്നെ കാക്കട്ടെ.