ക്ഷുധയാ പീഡിതോ ഹ്യാസീത്തൃഷയാ ച വിശേഷതഃ
അവൻ വിശപ്പിലും പ്രത്യേകിച്ച് ദാഹത്തിലും വലഞ്ഞു.
തത്ര പ്രാഗ്ജന്മമൂര്ത്തിശ്ച പുരാ ദഗ്ധാ മഹാത്മനഃ 99.
അവിടെ, മഹാത്മാവിന്റെ പഴയ ജന്മത്തിൽ ദഹിച്ച രൂപം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
പുനര്വിമാനമാരുഹ്യ ദിവമാചക്രമേ നൃപഃ
രാജാവ് വീണ്ടും ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി സ്വർഗത്തിൽ എത്തി.
താന്യസ്ഥീനി ലിഹന്ദൃഷ്ടോ വസിഷ്ഠേന മഹാത്മനാ
വസിഷ്ഠൻ, മഹാത്മാവായവൻ, ആ അസ്ഥികൾ ചൂഷിക്കുന്നതും കണ്ടു.
ഏവമുക്തസ്തദാ രാജാ വസിഷ്ഠേന മഹാത്മനാ
അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്ക്ഷുധിതശ്ചാസ്മി അന്നപാനം പുരാ മയാ
ഭഗവൻ, എനിക്ക് വിശപ്പാണ്. മുമ്പ് എനിക്ക് ഭക്ഷണവും പാനീയവും ലഭിച്ചിട്ടില്ല.
ഏവമുക്തസ്തതോ രാജ്ഞാ വസിഷ്ഠോ മുനിപുംഗവഃ
അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹർഷിയായ വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു.
കിം തേ കരോമി രാജേംദ്ര ക്ഷുധിതസ്യ വിശേഷതഃ
രാജാധിരാജാ, പ്രത്യേകിച്ച് വിശപ്പുള്ളപ്പോൾ ഞാൻ നിനക്കു വേണ്ടി എന്ത് ചെയ്യണം?
രത്നഹേമപ്രദാനേന ഭോഗവാന് ജായതേ നരഃ
രത്നവും പൊന്നും നൽകുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ സമ്പന്നനാകും.
തന്ന ദത്തം ത്വയാ രാജന് സ്തോകം മത്വാ നരാധിപ അദത്തസ്യ ച സമ്പ്രാപ്തിസ്തന്മമാചക്ഷ്വ പൃച്ഛതഃ
രാജാവേ, നീ അതിന് വിലകുറവാണെന്ന് കരുതി ഒന്നും പോലും നൽകിയിട്ടില്ല; ഇപ്പോൾ ഒന്നും നൽകാതെയാണ് നീ വന്നത്. ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ കാര്യം പറയൂ.
തച്ഛൃണുഷ്വ നരവ്യാഘ്ര കഥ്യമാനം മയാഽനഘ 99.
മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, പാപരഹിതനേ, ഞാൻ പറയുന്നത് നീ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
സ സര്വമേധമാരേഭേ സ്വയം ക്രതുവരം നൃപഃ
അവൻ, ആ രാജാവ്, സ്വയം സർവമേധയാഗം നടത്തി.
നാന്നം തേന തദാ ദത്തം സ്വല്പം മത്വാ യഥാ ത്വയാ
പക്ഷേ, അപ്പോൾ പോലും അവൻ ഭക്ഷണം കൊടുത്തില്ല, നീ ചെയ്തതുപോലെ അതിന് വിലകുറവാണെന്ന് കരുതി.
കൃത്വാ പുണ്യം വിനീതാശ്വഃ സാര്വഭൌമോ നൃപോത്തമഃ
പുണ്യങ്ങൾ ചെയ്ത ശേഷം വിനീതാശ്വൻ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ഭൂമിയിലെ സാമ്രാജ്യാധിപതിയായി.
അസാവപി ക്ഷുധാവിഷ്ട ഏവമേവ ഗതോ നൃപഃ
എന്നിരുന്നാലും, അവനും വിശപ്പാൽ ബാധിച്ച് അങ്ങനെ തന്നെ യാത്രയായി.
വിമാനേനാര്കവര്ണേന ഭാസ്വതാ ദേവവന്നൃപഃ
ആ രാജാവ് സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ദിവ്യവിമാനത്തിൽ യാത്ര ചെയ്തു.
പുരോഹിതം ദദര്ശാഥ ഹോതാരം ജാഹ്നവീതടേ
അവിടെ, ജാഹ്നവീതീരത്ത്, അവൻ തന്റെ പുരോഹിതനായ ഹോതാരനെ കണ്ടു.
ക്ഷുധായാഃ കാരണം കിം മേ സ ഹോതാ തമുവാച ഹ
എന്റെ വിശപ്പിന് കാരണമെന്താണെന്ന് അവൻ ആ പുരോഹിതനോടു ചോദിച്ചു.
ഘൃതധേനും ച ധേനും ച രസധേനും ച പാര്ഥിവ
രാജാവേ, നെയ്യ് നൽകുന്ന പശു, ഒരു പശു, രസം നൽകുന്ന പശു —
തപതേ യാവദാദിത്യസ്തപതേ വാപി ചന്ദ്രമാഃ
സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നതോ, അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദ്രൻ പ്രകാശിക്കുന്നതോ ഉള്ളവരെക്കാൾ നീണ്ടുനിൽക്കും.
വിനീതാശ്വ ഉവാച ഭുങ്ക്തേ സ്വര്ഗം ച വിപ്രേന്ദ്ര തന്മമാചക്ഷ്വ പൃച്ഛതഃ ।।99.
വിനീതാശ്വൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സുഖം അനുഭവിക്കുന്നുവോ? ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ കാര്യം പറയൂ.'
ഹോതോവാച ചതുര്ഭിഃ കുഡവൈശ്ചൈവ പ്രസ്ഥ ഏകഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ
ഹോതാ പറഞ്ഞു: 'നാലു കുടവ ചേർന്നാൽ ഒരു പ്രസ്ഥം ആകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.'
സാ തു ഷോഡശഭിഃ കാര്യാ ചതുര്ഭിര് വത്സകോ ഭവേത്
അത് പതിനാറു ഭാഗങ്ങളായി ഒരുക്കണം; നാലു ഭാഗംകൊണ്ട് ഒരു കിടാവിനെ രൂപപ്പെടുത്താം.
പുച്ഛേ പ്രകല്പനീയാ സാ ഘണ്ടാഭരണാഭൂഷിതാ
വാലിൽ രത്നാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഒരു മണി അണിയണം.
കാംസ്യദോഹാം രൌപ്യഖുരാം പൂര്വധേനുവിധാനതഃ
പാലെടുക്കാൻ കഞ്ചവാടിയും, കാൽവിരലുകൾ വെള്ളിയിലും, മുമ്പ് പറഞ്ഞ പശുവിന്റെ രീതിയിൽ ഒരുക്കണം.
കൃഷ്ണാജിനം ധേനുവാസോ നന്ദിതാം കല്പിതാം ശുഭാമ്
കൃഷ്ണമൃഗത്വക്കിൽ നിർമ്മിച്ച, മനോഹരവും ശുഭകരവും ആയ പശുവിന്റെ വസ്ത്രം ഒരുക്കണം.
സര്വൌഷധിസമായുക്താം മന്ത്രപൂതാം തു ദാപയേത്
എല്ലാ ഔഷധികളും ചേർത്ത്, മന്ത്രങ്ങളാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച് അത് നൽകണം.
സര്വം സമ്പാദയാസ്മാകം തിലധേനോ ദ്വിജാര്പിതാ
എല്ലാം ഞങ്ങളുടെ വേണ്ടി പൂർത്തിയാകട്ടെ; തിലപശു ദ്വിജന്മാർക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നു.
ഭജസ്വ കാമാന്മാം ദേവി തിലധേനോ നമോഽസ്തു തേ
ദേവി, ഞാനിങ്ങനെ തിലപശുവിനെ സമർപ്പിക്കുന്നു; നിനക്കു വന്ദനം.
സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ വിഷ്ണുലോകം ച ഗച്ഛതി 99.
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും.