ദിഷ്ട്യാ ദിഷ്ട്യേതി വദതസ്താം ദേവീം ശുഭലോചനാമ് । ഉപവിഷ്ടോ ജഗാദാഥ ആസനേ പരമേഽര്ചിതഃ ।। ൯൪.
‘ഭാഗ്യമാണ്, ഭാഗ്യമാണ്’ എന്ന് പറഞ്ഞ്, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള ദേവിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, ആസനത്തിൽ ഇരുന്ന് വലിയ ആദരവോടെ സംസാരിച്ചു.
പ്രണമ്യ ദേവീം സര്വേശീമുവാച ച മഹാതപാഃ । ദേവി ദേവൈരഹം പ്രീതൈഃ പ്രേഷിതോഽസ്മി തവാന്തികമ് ।। ൯൪.
സകലത്തിന്റെയും അധിപതിയായ ദേവിയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ച്, മഹാതപസ്സുകാരനായ നാരദൻ പറഞ്ഞു: ദേവി, സന്തോഷമുള്ള ദേവന്മാർ എന്നെ നിന്നിടത്തേക്ക് അയച്ചിരിക്കുന്നു.
വിജിതാ ദേവി ദൈത്യേന മഹിഷാഖ്യേന നിര്ജരാഃ । ത്വാം ഗൃഹീതും പ്രയത്നം സ കൃതവാന് ദേവി ദൈത്യരാട് ।। ൯൪.
ദേവി, മഹിഷൻ എന്ന അസുരൻ അമരന്മാരെ ജയിച്ചു; ദേവിയെ പിടിക്കാൻ ആ അസുരരാജാവ് ശ്രമിച്ചു.
ഏവമുക്തോഽസ്മി ദേവൈസ്ത്വാം ബോധയാമി വരാനനേ । സ്ഥിരീഭൂതാ മഹാദേവി തം ദൈത്യം പ്രതിഘാതയ ।। ൯൪.
ദേവന്മാർ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, ഞാൻ നിന്നെ അറിയിക്കുന്നു, മനോഹരമുഖിയായവളേ. മഹാദേവി, നീ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ആ അസുരനെ നേരിടണം.
ഉക്ത്വൈവാന്തര്ഹിതഃ സദ്യോ നാരദഃ സ്വേച്ഛയാ യയൌ । ദേവീ ച കന്യാസ്താഃ സര്വാഃ സന്നഹ്യന്താമുവാച ഹ ।। ൯൪.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഉടൻ തന്നെ നാരദൻ തന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം അപ്രത്യക്ഷനായി; ദേവി എല്ലാ കന്യകൾക്കും ആയുധങ്ങൾ എടുക്കാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.
തതഃ കന്യാ മഹാഭാഗാഃ സര്വാസ്താ ദേവിശാസനാത് । ബഭൂവുര്ഘോരരൂപിണ്യഃ ഖങ്ഗചര്മധനുര്ധരാഃ । സംഗ്രാമഹേതോഃ സംതസ്ഥുര്ദൈത്യവിധ്വംസനായ താഃ ।। ൯൪.
അപ്പോൾ ദേവിയുടെ കല്യാണഭാഗ്യവതികളായ എല്ലാ കന്യകളും, ദേവിയുടെ കല്പനപ്രകാരം ഭയാനകമായ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു, വാൾ, കവചം, വില്ല് എന്നിവയുമായി യുദ്ധത്തിനായി ഒരുങ്ങി, അസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
താവദ് ദൈത്യബലം സര്വം മുക്ത്വാ ദേവചമൂം ദ്രുതമ് । ആയയൌ യത്ര തദ് ദേവ്യാഃ സംനദ്ധം സ്ത്രീബലം മഹത് ।। ൯൪.
അസുരസൈന്യം ദേവസൈന്യത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് വേഗത്തിൽ ദേവിയുടെ വലിയ സ്ത്രീസൈന്യം ഒരുങ്ങിയ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി.
തതസ്താ യുയുധുഃ കന്യാ ദാനവൈഃ സഹ ദര്പിതാഃ । ക്ഷണേന തദ് ബലം താഭിശ്ചതുരങ്ഗം നിപാതിതമ് ।। ൯൪.
അപ്പോൾ ആ അഭിമാനമുള്ള കന്യകൾ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ അവരുടെ നാലു വിഭാഗങ്ങളായ സൈന്യത്തെ തകർത്തു.
ശിരാംസി തത്ര കേഷാംചിച്ഛിന്നാനി പതിതാനി ച । അപരേഷാം വിദാര്യോരഃ ക്രവ്യാദാഃ പാന്തി ശോണിതമ് ।। ൯൪.
അവിടെ ചിലരുടെ തലകൾ വെട്ടി വീണു; മറ്റുള്ളവരുടെ നെഞ്ച് കീറിപ്പൊട്ടി, മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നവർ അവരുടെ രക്തം കുടിച്ചു.
അന്യേ കബന്ധഭൂതാസ്തു നനൃതുര്ദൈത്യനായകാഃ । ഏവം ക്ഷണേന തേ സര്വേ വിധ്വസ്താഃ പാപചേതസഃ । അപരേ വിദ്രുതാഃ സര്വേ യത്രാസൌ മഹിഷാസുരഃ ।। ൯൪.
മറ്റു അസുരനായകർ തലകെട്ട ശരീരങ്ങളായി മാറി നൃത്തം ചെയ്തു; അങ്ങനെ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ ആ പാപമനസ്സുള്ളവരെല്ലാം നശിച്ചു. ശേഷിച്ചവർ മഹിഷാസുരൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
തതോ ഹാഹാകൃതം സര്വം യഥാ ദൈത്യബലം മഹത് । ഏവം തദാകുലം ദൃഷ്ട്വാ മഹിഷോ വാക്യമബ്രവീത് । സേനാപതേ കിമേതദ്ധി ബലം ഭഗ്നം മമാഗ്രതഃ ।। ൯൪.
അപ്പോൾ, ദാനവരുടെ വലിയ സൈന്യം മുഴുവൻ കലഹത്തിൽ ആകുമ്പോൾ, മഹിഷൻ പറഞ്ഞു: 'സേനാനായകാ, എന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ എന്റെ സൈന്യം തകർന്നുപോയത് എന്താണ്?'
തതോ യജ്ഞഹനുര്നാമാ ദൈത്യോ ഹസ്തിസ്വരൂപവാന് । ഉവാച ഭഗ്നമേതദ്ധി കുമാരീഭിഃ സമന്തതഃ ।। ൯൪.
അപ്പോൾ, യജ്ഞഹനുർ എന്ന ആനയുടെ രൂപമുള്ള ദാനവൻ പറഞ്ഞു: 'എല്ലായിടത്തും ഈ തോൽവിക്ക് കാരണം ആ കന്യകമാർ തന്നെയാണ്.'
തതോ ദുദ്രാവ മഹിഷസ്താഃ കന്യാഃ ശുഭലോചനാഃ । ഗദാമാദായ തരസാ കന്യാ ദുദ്രാവ വേഗവാന് ।। ൯൪.
അപ്പോൾ മഹിഷൻ മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള ആ കന്യകമാരെ향െ ഓടിച്ചു; അതിൽ ഒരുത്തി തന്റെ ഗദ എടുത്ത് വേഗത്തിൽ അവനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
യത്ര തിഷ്ഠതി സാ ദേവീ ദേവഗന്ധര്വപൂജിതാ । തത്രൈവ സോഽസുരഃ പ്രായാദ് യത്ര ദേവീ വ്യവസ്ഥിതാ । സാ ച ദൃഷ്ട്വാ തമായാന്തം വിംശദ്ധസ്താ ബഭൂവ ഹ ।। ൯൪.
ദേവതകളും ഗന്ധർവന്മാരും ആരാധിച്ചിരുന്ന ദേവി നിലകൊണ്ടിരുന്നിടത്തേക്ക് ആ അസുരൻ ചെന്നു; ദേവി അവനെ സമീപിച്ചുവരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, അവൾ ഇരുപത് കൈകളോടെ മാറി.
ധനുഃ ഖങ്ഗം തഥാ ശക്തിം ശരാന് ശൂലം ഗദാം തഥാ । പരശും ഡമരും ചൈവ തഥാ ഘണ്ടാം വിശാലിനീമ് । ശതഘ്നീം മുദ്ഗരം ഘോരം ഭുശുണ്ഡീം കുന്തമേവ ച ।। ൯൪.
അവൾ വില്ലും വാളും കുന്തവും അമ്പുകളും ത്രിശൂലവും ഗദയും പരശുവും ḍമരുവും വലിയ ഘണ്ടയും ശതഘ്നിയും ഭയങ്കരമായ മുദ്ഗരവും ഭൂഷുണ്ഡിയും കുന്തവും എടുത്തു.
മുസലം ച തഥാ ചക്രം ഭിന്ദിപാലം തഥൈവ ച । ദണ്ഡം പാശം ധ്വജം ചൈവ പദ്മം ചേതി ച വിംശതിഃ ।। ൯൪.
അവൾ മുശലവും ചക്രവും ഭിന്ദിപാലവും ദണ്ഡവും പാശവും പതാകയും താമരയും — ഇങ്ങനെ ഇരുപത് ആയുധങ്ങൾ എടുത്തു.
ഭൂത്വാ വിംശഭുജാ ദേവീ സിംഹമാസ്ഥായ ദംശിതാ । സസ്മാര രുദ്രം ദേവേശം രൌദ്രം സംഹാരകാരണമ് ।। ൯൪.
ഇരുപത് കൈകളോടെ ദേവി സിംഹത്തിന്റെ മേൽ കയറി, ഭയങ്കരമായ രൂപത്തിൽ, ദേവതകളുടെ ഇശ്വരനായ രുദ്രനെ, സംഹാരത്തിന്റെ കാരണമായവനെ, ഓർമ്മിച്ചു.
തതോ വൃഷധ്വജഃ സാക്ഷാദ് രുദ്രസ്തത്രൈവ ആയയൌ । തയാ പ്രണമ്യ വിജ്ഞപ്തഃ സര്വാന് ദൈത്യാന് ജയാമ്യഹമ് ।। ൯൪.
അപ്പോൾ, കാളിന്റെ പതാകയുള്ള രുദ്രൻ സ്വയം അവിടെ എത്തി; ദേവി അവനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് എല്ലാ ദാനവന്മാരെയും ജയിക്കാൻ കഴിയും.'
ത്വയി സന്നിധിമാത്രേ തു ദേവദേവ സനാതന । ഏവമുക്ത്വാഽസുരാന് സര്വാന് ജിഗായ പരമേശ്വരീ ।। ൯൪.
ദേവതകളുടെ ശാശ്വതനായ പ്രഭുവേ, നിന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രം മതിയായിരുന്നു; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പരമേശ്വരി എല്ലാ ദാനവന്മാരെയും ജയിച്ചു.
മുക്തവാ തമേകം മഹിഷം ശേഷം ഹത്വാ തമഭ്യയാത് । യാവദ് ദേവീ തതഃ സാഽപി താം ദൃഷ്ട്വാ സോഽപി ദുദ്രുവേ ।। ൯൪.
മഹിഷനെ മാത്രം വിട്ട് ബാക്കി എല്ലാവരെയും സംഹരിച്ച ശേഷം, ദേവി അവന്റെ അടുത്തെത്തി; ദേവിയെ കണ്ടപ്പോൾ മഹിഷനും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
ക്വചിദ് യുധ്യതി ദൈത്യേന്ദ്രഃ ക്വചിച്ചൈവ പലായതി । ക്വചിത് പുനര്മൃധം ചക്രേ ക്വചിത് പുനരുപാരമത് ।। ൯൪.
ഒരിടത്ത് ദാനവരാജാവ് യുദ്ധം ചെയ്തു, മറ്റിടത്ത് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; ചിലപ്പോൾ വീണ്ടും പോരാട്ടം നടത്തി, ചിലപ്പോൾ പിന്മാറി.
ഏവം വര്ഷഹസ്ത്രാണി ദശ തസ്യ തയാ സഹ । ദിവ്യാനി വിഗതാനി സ്യുര്യുധ്യതസ്തസ്യ ശോഭനേ । ബഭ്രാമ സകലം ത്വാജൌ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഭീതമാനസമ് ।। ൯൪.
ഇങ്ങനെ, പത്ത് ആയിരം ദിവ്യവത്സരങ്ങൾ അവൻ ദേവിയോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു; ഭയത്താൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ മുഴുവൻ യുദ്ധഭൂമിയിലുമാണ് അവൻ അലഞ്ഞത്.
തതഃ കാലേന മഹതാ ശതശ്രൃങ്ഗേ മഹാഗിരൌ । പദ്ഭ്യാമാക്രമ്യ ശൂലേന നിഹതോ ദൈത്യസത്തമഃ ।। ൯൪.
അവസാനം, വലിയ നൂറു കൊമ്പുള്ള പർവ്വതത്തിൽ, ദേവി തന്റെ കാലുകൊണ്ട് അമർത്തി ത്രിശൂലത്തോടെ ആ ദാനവശ്രേഷ്ഠനെ സംഹരിച്ചു.
ശിരശ്ചിച്ഛേദ ഖങ്ഗേന തത്ര ചാന്തഃസ്ഥിതഃ പുമാന് । നിര്ഗത്യ വിഗതഃ സ്വര്ഗം ദേവ്യാഃ ശസ്ത്രനിപാതനാത് ।। ൯൪.
അവിടെ, ദേവി വാളുകൊണ്ട് അവന്റെ തല വെട്ടി; അകത്തിരുന്ന ആത്മാവ് പുറത്ത് കടന്ന് ദേവിയുടെ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ടു വീണു സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.
തതോ ദേവഗണാഃ സര്വേ മഹിഷം വീക്ഷ്യ നിര്ജിതമ് । സബ്രഹ്മകാ സ്തുതിം ചക്രുര്ദേവ്യാസ്തുഷ്ടേന ചേതസാ ।। ൯൪.
അപ്പോൾ, മഹിഷൻ തോറ്റത് കണ്ട ദേവതകളും ബ്രഹ്മാവും ചേർന്ന് സന്തോഷപൂർവ്വം ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു.
ദേവാ ഊചുഃ । നമോ ദേവി മഹാഭാഗേ ഗമ്ഭീരേ ഭീമദര്ശനേ । ജയസ്ഥേ സ്ഥിതിസിദ്ധാന്തേ ത്രിനേത്രേ വിശ്വതോമുഖി ।। ൯൪.
ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: 'നമസ്കാരം, മഹാഭാഗ്യവതിയായ ദേവിയേ, ഗൗരവമുള്ളവളേ, ഭയങ്കരമായ ദർശനമുള്ളവളേ; ജയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവളേ, സത്യത്തിൽ അസ്ഥിരമായവളേ, മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ളവളേ, എല്ലാദിശയിലേക്കും മുഖമുള്ളവളേ.'
വിദ്യാവിദ്യേ ജയേ യാജ്യേ മഹിഷാസുരമര്ദിനി । സര്വഗേ സര്വദേവേശി വിശ്വരൂപിണി വൈഷ്ണവി ।। ൯൪.
'വിദ്യയിലും അജ്ഞാനത്തിലും, ജയത്തിലും യാഗത്തിലും, മഹിഷാസുരനെ സംഹരിച്ചവളേ; എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞവളേ, എല്ലാ ദേവതകളുടെയും ദേവിയേ, വിശ്വരൂപിണിയായവളേ, വൈഷ്ണവിയായവളേ.'
വീതശോകേ ധ്രുവേ ദേവി പദ്മപത്രശുഭേക്ഷണേ । ശുദ്ധസത്ത്വവ്രതസ്ഥേ ച ചണ്ഡരൂപേ വിഭാവരി ।। ൯൪.
'ദുഃഖരഹിതയായ ദേവിയേ, സ്ഥിരതയുള്ളവളേ, താമരപ്പത്രംപോലെയുള്ള മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ളവളേ; ശുദ്ധമായ സത്ത്വത്തിൽ ഉറച്ചവളേ, വ്രതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവളേ, ചണ്ഡരൂപിണിയായ പ്രകാശമുള്ളവളേ.'
ഋദ്ധിസിദ്ധിപ്രദേ ദേവി വിദ്യേഽവിദ്യേഽമൃതേ ശിവേ । ശാംകരീ വൈഷ്ണവീ ബ്രാഹ്മീ സര്വദേവനമസ്കൃതേ ।। ൯൪.
സമ്പത്ത്യും വിജയവും നൽകുന്നവളെ, ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും അമൃതവും ശുഭത്വവും നൽകുന്നവളെ, ശംകരന്റെ ഭാര്യയായും, വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയായും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തിയായും, എല്ലാ ദേവന്മാരും വന്ദിക്കുന്നവളെ, അമ്മേ, നിന്നെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.
ഘണ്ടാഹസ്തേ ത്രിശൂലാസ്ത്രേ മഹാമഹിഷമര്ദിനി । ഉഗ്രരൂപേ വിരൂപാക്ഷി മഹാമായേഽമൃതസ്ത്രവേ ।। ൯൪.
കൈയിൽ ഘണ്ടയും ആയുധമായി ത്രിശൂലവും പിടിച്ചവളെ, മഹാമഹിഷാസുരനെ സംഹരിച്ചവളെ, ഭയാനകമായ രൂപവും വ്യത്യസ്തമായ കണ്ണുകളും ഉള്ളവളെ, മഹാമായയായും അമൃതത്തിന്റെ ഉറവിടമായും, നിന്നെ ഞാൻ സ്മരിക്കുന്നു.