ചസ്കന്ദ സ മുനിഃ ശുക്രം ശിലാദ്രോണ്യാം മഹാതപാഃ । തച്ച മാഹിഷ്മതീ ദൃഷ്ട്വാ ദിവ്യഗന്ധി സുഗന്ധി ച । തതഃ സഖീരുവാചേദം പിബാമീദം ജലം ശുഭമ് ।। ൯൪.
ആ മഹാതപസ്സുകാരന്റെ വീര്യം ഒരു പാറക്കരയിൽ വീണു. ദിവ്യസുഗന്ധം ഉള്ളത് കണ്ട മഹിഷ്മതി, സുഹൃത്തിനോട്, 'ഞാൻ ഈ ശുദ്ധജലം കുടിക്കും,' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏവമുക്ത്വാ തു സാ പീത്വാ തച്ഛുക്രം മുനിസംഭവമ് । പ്രാപ്താ ഗര്ഭം മുനേര്ബീജാത് സുഷാവ ച തദാ സതോ ।। ൯൪.
അവൾ അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മുനിയുടെ വീര്യം കലർന്ന വെള്ളം കുടിച്ചു. അതിലൂടെ മുനിയുടെ ബീജത്തിൽ നിന്ന് അവൾ ഗർഭം ധരിച്ചു, ഉടനെ പ്രസവിച്ചു.
തസ്യാഃ പുത്രോഽഭവദ് ധീമാന് മഹാബലപരാക്രമഃ । മഹിഷേതി സ്മൃതോ നാമ്നാ ബ്രഹ്മവംശവിവര്ധനഃ । സ ത്വാം വരയതേ ദേവി ദേവസൈന്യവിമര്ദനഃ ।। ൯൪.
അവളുടെ മകനായ മഹിഷൻ ബുദ്ധിമാനും മഹാശക്തിയും ധൈര്യവാനുമായിരുന്നു. ബ്രഹ്മയുടെ വംശത്തെ വളർത്തിയവൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട മഹിഷൻ, ദേവതകളുടെ സൈന്യങ്ങളെ തകർക്കുന്ന ദേവിയെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
സ സുരാനപി ജിത്വാഽഽജൌ ത്രൈലോക്യം ച തവാനഘേ । ദാസ്യതേ ദേവി സുപ്രോതസ്തവ സര്വം മഹാസുരഃ । തസ്യാത്മോപപ്രദാനേന കുരു ദേവി മഹത് കൃതമ് ।। ൯൪.
അവൻ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെയും മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ജയിച്ചു, മഹാസുരൻ ആയതുകൊണ്ട്, ദേവിയെ സംരക്ഷിച്ച് എല്ലാം നൽകാൻ തയ്യാറാണ്. ദേവി, അവൻ തന്റെ ജീവൻ സമർപ്പിച്ചാൽ, നീ വലിയൊരു കാര്യം ചെയ്യുക.
ഏവമുക്താ തദാ ദേവീ തേന ദൂതേന ശോഭനാ । ജഹാസ പരമാ ദേവീ വാക്യം നോവാച കിഞ്ചന ।। ൯൪.
അവ ദൂതൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രകാശമുള്ള ദേവി ചിരിച്ചു; പരമദേവി ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
തസ്യാ ഹസന്ത്യാ ദൂതോഽസൌ ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ് । ദദര്ശ കുക്ഷൌ സംഭ്രാന്തസ്തത്ക്ഷണാത് സമപദ്യത ।। ൯൪.
ദേവി ചിരിക്കുമ്പോൾ, ആ ദൂതൻ അത്ഭുതത്തോടെ അവളുടെ വയറ്റിനകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നതും നിശ്ചലമായതുമായ മുഴുവൻ ലോകവും കണ്ടു; അതു കണ്ട ഉടൻ അവൻ ഭയപ്പെട്ടു.
തതോ ദേവ്യാഃ പ്രതീഹാരീ ജയാ നാമാതിതേജനാ । ദേവ്യാ ഹൃദി സ്ഥിതം വാക്യമുവാച തനുമധ്യമാ ।। ൯൪.
അതിനുശേഷം, ദേവിയുടെ അതിശക്തിയുള്ള സഹായി ജയ എന്നവൾ, ദേവിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ജയാ ഉവാച । കന്യാര്ഥീ വദതേ യദ്ധി തത്ത്വയാ സമുദീരിതമ് । യദി നാമ വ്രതം ചാസ്യാഃ കൌമാരം സാര്വകാലികമ് । അപി ചാന്യാഃ കുമാര്യോഽത്ര സന്തി ദേവ്യാഃ പദാനുഗാഃ ।। ൯൪.
ജയ പറഞ്ഞു: നീ കന്യയെ വേണമെന്ന് പറഞ്ഞത് ശരിയാണ്. ഈ ദേവിക്ക് കന്യാവ്രതം എപ്പോഴും പാലിക്കേണ്ടതാണെങ്കിൽ, ദേവിയുടെ അനുയായികളായ മറ്റു കന്യകൾ ഇവിടെയുണ്ട്.
താസാമേകാഽപി നോ ലഭ്യാ കിമു ദേവീ സ്വയം ശുഭാ । യാഹി ദൂത ത്വരന് മാ തേ കിഞ്ചിദന്യദ് ഭവിഷ്യതി ।। ൯൪.
അവരിൽ ഒരാളെയും ലഭിക്കാൻ കഴിയില്ല, ദേവിയെ തന്നെയോ ലഭിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും? ദൂതാ, നീ വേഗം പോ, ഇതിൽ നിന്നു നിനക്കു മറ്റൊന്നും ലഭിക്കില്ല.
ഏവമുക്തോ ഗതോ ദൂതസ്താവദ് വ്യോമ്നി മഹാമുനിഃ । ആയാതോ നാരദസ്തൂര്ണം നൃത്യന്നുച്ചൈര്മഹാതപാഃ ।। ൯൪.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദൂതൻ പോയി; അപ്പോൾ തന്നെ മഹാമുനിയായ നാരദൻ ആകാശത്തിൽ വേഗത്തിൽ വന്ന്, വലിയ ഉത്സാഹത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു.
ദിഷ്ട്യാ ദിഷ്ട്യേതി വദതസ്താം ദേവീം ശുഭലോചനാമ് । ഉപവിഷ്ടോ ജഗാദാഥ ആസനേ പരമേഽര്ചിതഃ ।। ൯൪.
‘ഭാഗ്യമാണ്, ഭാഗ്യമാണ്’ എന്ന് പറഞ്ഞ്, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള ദേവിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, ആസനത്തിൽ ഇരുന്ന് വലിയ ആദരവോടെ സംസാരിച്ചു.
പ്രണമ്യ ദേവീം സര്വേശീമുവാച ച മഹാതപാഃ । ദേവി ദേവൈരഹം പ്രീതൈഃ പ്രേഷിതോഽസ്മി തവാന്തികമ് ।। ൯൪.
സകലത്തിന്റെയും അധിപതിയായ ദേവിയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ച്, മഹാതപസ്സുകാരനായ നാരദൻ പറഞ്ഞു: ദേവി, സന്തോഷമുള്ള ദേവന്മാർ എന്നെ നിന്നിടത്തേക്ക് അയച്ചിരിക്കുന്നു.
വിജിതാ ദേവി ദൈത്യേന മഹിഷാഖ്യേന നിര്ജരാഃ । ത്വാം ഗൃഹീതും പ്രയത്നം സ കൃതവാന് ദേവി ദൈത്യരാട് ।। ൯൪.
ദേവി, മഹിഷൻ എന്ന അസുരൻ അമരന്മാരെ ജയിച്ചു; ദേവിയെ പിടിക്കാൻ ആ അസുരരാജാവ് ശ്രമിച്ചു.
ഏവമുക്തോഽസ്മി ദേവൈസ്ത്വാം ബോധയാമി വരാനനേ । സ്ഥിരീഭൂതാ മഹാദേവി തം ദൈത്യം പ്രതിഘാതയ ।। ൯൪.
ദേവന്മാർ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, ഞാൻ നിന്നെ അറിയിക്കുന്നു, മനോഹരമുഖിയായവളേ. മഹാദേവി, നീ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ആ അസുരനെ നേരിടണം.
ഉക്ത്വൈവാന്തര്ഹിതഃ സദ്യോ നാരദഃ സ്വേച്ഛയാ യയൌ । ദേവീ ച കന്യാസ്താഃ സര്വാഃ സന്നഹ്യന്താമുവാച ഹ ।। ൯൪.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഉടൻ തന്നെ നാരദൻ തന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം അപ്രത്യക്ഷനായി; ദേവി എല്ലാ കന്യകൾക്കും ആയുധങ്ങൾ എടുക്കാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.
തതഃ കന്യാ മഹാഭാഗാഃ സര്വാസ്താ ദേവിശാസനാത് । ബഭൂവുര്ഘോരരൂപിണ്യഃ ഖങ്ഗചര്മധനുര്ധരാഃ । സംഗ്രാമഹേതോഃ സംതസ്ഥുര്ദൈത്യവിധ്വംസനായ താഃ ।। ൯൪.
അപ്പോൾ ദേവിയുടെ കല്യാണഭാഗ്യവതികളായ എല്ലാ കന്യകളും, ദേവിയുടെ കല്പനപ്രകാരം ഭയാനകമായ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു, വാൾ, കവചം, വില്ല് എന്നിവയുമായി യുദ്ധത്തിനായി ഒരുങ്ങി, അസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
താവദ് ദൈത്യബലം സര്വം മുക്ത്വാ ദേവചമൂം ദ്രുതമ് । ആയയൌ യത്ര തദ് ദേവ്യാഃ സംനദ്ധം സ്ത്രീബലം മഹത് ।। ൯൪.
അസുരസൈന്യം ദേവസൈന്യത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് വേഗത്തിൽ ദേവിയുടെ വലിയ സ്ത്രീസൈന്യം ഒരുങ്ങിയ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി.
തതസ്താ യുയുധുഃ കന്യാ ദാനവൈഃ സഹ ദര്പിതാഃ । ക്ഷണേന തദ് ബലം താഭിശ്ചതുരങ്ഗം നിപാതിതമ് ।। ൯൪.
അപ്പോൾ ആ അഭിമാനമുള്ള കന്യകൾ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ അവരുടെ നാലു വിഭാഗങ്ങളായ സൈന്യത്തെ തകർത്തു.
ശിരാംസി തത്ര കേഷാംചിച്ഛിന്നാനി പതിതാനി ച । അപരേഷാം വിദാര്യോരഃ ക്രവ്യാദാഃ പാന്തി ശോണിതമ് ।। ൯൪.
അവിടെ ചിലരുടെ തലകൾ വെട്ടി വീണു; മറ്റുള്ളവരുടെ നെഞ്ച് കീറിപ്പൊട്ടി, മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നവർ അവരുടെ രക്തം കുടിച്ചു.
അന്യേ കബന്ധഭൂതാസ്തു നനൃതുര്ദൈത്യനായകാഃ । ഏവം ക്ഷണേന തേ സര്വേ വിധ്വസ്താഃ പാപചേതസഃ । അപരേ വിദ്രുതാഃ സര്വേ യത്രാസൌ മഹിഷാസുരഃ ।। ൯൪.
മറ്റു അസുരനായകർ തലകെട്ട ശരീരങ്ങളായി മാറി നൃത്തം ചെയ്തു; അങ്ങനെ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് തന്നെ ആ പാപമനസ്സുള്ളവരെല്ലാം നശിച്ചു. ശേഷിച്ചവർ മഹിഷാസുരൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
തതോ ഹാഹാകൃതം സര്വം യഥാ ദൈത്യബലം മഹത് । ഏവം തദാകുലം ദൃഷ്ട്വാ മഹിഷോ വാക്യമബ്രവീത് । സേനാപതേ കിമേതദ്ധി ബലം ഭഗ്നം മമാഗ്രതഃ ।। ൯൪.
അപ്പോൾ, ദാനവരുടെ വലിയ സൈന്യം മുഴുവൻ കലഹത്തിൽ ആകുമ്പോൾ, മഹിഷൻ പറഞ്ഞു: 'സേനാനായകാ, എന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ എന്റെ സൈന്യം തകർന്നുപോയത് എന്താണ്?'
തതോ യജ്ഞഹനുര്നാമാ ദൈത്യോ ഹസ്തിസ്വരൂപവാന് । ഉവാച ഭഗ്നമേതദ്ധി കുമാരീഭിഃ സമന്തതഃ ।। ൯൪.
അപ്പോൾ, യജ്ഞഹനുർ എന്ന ആനയുടെ രൂപമുള്ള ദാനവൻ പറഞ്ഞു: 'എല്ലായിടത്തും ഈ തോൽവിക്ക് കാരണം ആ കന്യകമാർ തന്നെയാണ്.'
തതോ ദുദ്രാവ മഹിഷസ്താഃ കന്യാഃ ശുഭലോചനാഃ । ഗദാമാദായ തരസാ കന്യാ ദുദ്രാവ വേഗവാന് ।। ൯൪.
അപ്പോൾ മഹിഷൻ മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള ആ കന്യകമാരെ향െ ഓടിച്ചു; അതിൽ ഒരുത്തി തന്റെ ഗദ എടുത്ത് വേഗത്തിൽ അവനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
യത്ര തിഷ്ഠതി സാ ദേവീ ദേവഗന്ധര്വപൂജിതാ । തത്രൈവ സോഽസുരഃ പ്രായാദ് യത്ര ദേവീ വ്യവസ്ഥിതാ । സാ ച ദൃഷ്ട്വാ തമായാന്തം വിംശദ്ധസ്താ ബഭൂവ ഹ ।। ൯൪.
ദേവതകളും ഗന്ധർവന്മാരും ആരാധിച്ചിരുന്ന ദേവി നിലകൊണ്ടിരുന്നിടത്തേക്ക് ആ അസുരൻ ചെന്നു; ദേവി അവനെ സമീപിച്ചുവരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, അവൾ ഇരുപത് കൈകളോടെ മാറി.
ധനുഃ ഖങ്ഗം തഥാ ശക്തിം ശരാന് ശൂലം ഗദാം തഥാ । പരശും ഡമരും ചൈവ തഥാ ഘണ്ടാം വിശാലിനീമ് । ശതഘ്നീം മുദ്ഗരം ഘോരം ഭുശുണ്ഡീം കുന്തമേവ ച ।। ൯൪.
അവൾ വില്ലും വാളും കുന്തവും അമ്പുകളും ത്രിശൂലവും ഗദയും പരശുവും ḍമരുവും വലിയ ഘണ്ടയും ശതഘ്നിയും ഭയങ്കരമായ മുദ്ഗരവും ഭൂഷുണ്ഡിയും കുന്തവും എടുത്തു.
മുസലം ച തഥാ ചക്രം ഭിന്ദിപാലം തഥൈവ ച । ദണ്ഡം പാശം ധ്വജം ചൈവ പദ്മം ചേതി ച വിംശതിഃ ।। ൯൪.
അവൾ മുശലവും ചക്രവും ഭിന്ദിപാലവും ദണ്ഡവും പാശവും പതാകയും താമരയും — ഇങ്ങനെ ഇരുപത് ആയുധങ്ങൾ എടുത്തു.
ഭൂത്വാ വിംശഭുജാ ദേവീ സിംഹമാസ്ഥായ ദംശിതാ । സസ്മാര രുദ്രം ദേവേശം രൌദ്രം സംഹാരകാരണമ് ।। ൯൪.
ഇരുപത് കൈകളോടെ ദേവി സിംഹത്തിന്റെ മേൽ കയറി, ഭയങ്കരമായ രൂപത്തിൽ, ദേവതകളുടെ ഇശ്വരനായ രുദ്രനെ, സംഹാരത്തിന്റെ കാരണമായവനെ, ഓർമ്മിച്ചു.
തതോ വൃഷധ്വജഃ സാക്ഷാദ് രുദ്രസ്തത്രൈവ ആയയൌ । തയാ പ്രണമ്യ വിജ്ഞപ്തഃ സര്വാന് ദൈത്യാന് ജയാമ്യഹമ് ।। ൯൪.
അപ്പോൾ, കാളിന്റെ പതാകയുള്ള രുദ്രൻ സ്വയം അവിടെ എത്തി; ദേവി അവനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് എല്ലാ ദാനവന്മാരെയും ജയിക്കാൻ കഴിയും.'
ത്വയി സന്നിധിമാത്രേ തു ദേവദേവ സനാതന । ഏവമുക്ത്വാഽസുരാന് സര്വാന് ജിഗായ പരമേശ്വരീ ।। ൯൪.
ദേവതകളുടെ ശാശ്വതനായ പ്രഭുവേ, നിന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രം മതിയായിരുന്നു; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പരമേശ്വരി എല്ലാ ദാനവന്മാരെയും ജയിച്ചു.
മുക്തവാ തമേകം മഹിഷം ശേഷം ഹത്വാ തമഭ്യയാത് । യാവദ് ദേവീ തതഃ സാഽപി താം ദൃഷ്ട്വാ സോഽപി ദുദ്രുവേ ।। ൯൪.
മഹിഷനെ മാത്രം വിട്ട് ബാക്കി എല്ലാവരെയും സംഹരിച്ച ശേഷം, ദേവി അവന്റെ അടുത്തെത്തി; ദേവിയെ കണ്ടപ്പോൾ മഹിഷനും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.