ധരണ്യുവാച । രൈഭ്യോഽസൌ മുനിശാര്ദൂലഃ ശ്രുത്വാ സിദ്ധം വസും തദാ । സ്വയം കിമകരോദ് ദേവ സംശയോ മേ മഹാനയമ് ।। ൭.
ഭൂമി ചോദിച്ചു: മഹർഷികളിലെ സിംഹമായവനേ, റൈഭ്യൻ ആ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചുവെന്ന് കേട്ടശേഷം ആ മഹർഷി തന്നെ എന്ത് ചെയ്തു? ഇതാണ് എനിക്ക് വലിയ സംശയമായത്.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । സ രൈഭ്യോ മുനിശാര്ദൂലഃ ശ്രുത്വാ സിദ്ധം വസും തദാ । ആജഗാമ ഗയാം പുണ്യാം പിതൃതീര്ഥം തപോധനഃ । തത്ര ഗത്വാ പിതൄന് ഭക്ത്യാ പിണ്ഡദാനേന തര്പയത് ।। ൭.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷികളിലെ സിംഹനായ റൈഭ്യൻ ആ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചതായി കേട്ടപ്പോൾ, ആ തപസ്സുകാരൻ ഗയ എന്ന പുണ്യസ്ഥലത്തേക്ക്, പിതൃതീർഥത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, ഭക്തിയോടെ പിണ്ടം അർപ്പിച്ച് പിതാക്കളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
തതോ വൈ സുഹമത്തീവ്രം തപഃ പരമദുശ്ചരമ് । ചരതസ്തസ്യ തത്തീവ്രം തപോ രൈഭ്യസ്യ ധീമതഃ । ആജഗാമ മഹായോഗീ വിമാനസ്ഥോഽതിദീപ്തിമാന് ।। ൭.
അതിനുശേഷം, ധീരനായ റൈഭ്യൻ അത്യന്തം കഠിനമായ, വളരെ പ്രയാസമുള്ള തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ ശക്തമായ തപസ്സിനിടയിൽ, ഒരു മഹായോഗി, ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ഇരുന്ന് പ്രകാശമാനനായവൻ അവിടെ എത്തി.
ത്രസരേണുസമേ ശുദ്ധേ വിമാനേ സൂര്യസന്നിഭേ । പരമാണുപ്രമാണേന പുരുഷസ്തത്ര ദീപ്തിമാന് ।। ൭.
അവിടെ, സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന, പൊടിപടലങ്ങൾ പോലെ ശുദ്ധമായ ഒരു ദിവ്യവിമാനത്തിൽ, അത്യന്തം ചെറുതായും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ഒരു പുരുഷനെ അവൻ കണ്ടു.
സോഽബ്രവീദ് രൈഭ്യ കിം കാര്യം തപശ്ചരസി സുവ്രത । ഏവമുക്ത്വാ ദിവോ ഭൂമിം മാപയാമാസ വൈ പുമാന് ।। ൭.
അവൻ പറഞ്ഞു: "രൈഭ്യാ, നീ ഈ കഠിനമായ വ്രതം എന്തിനാണ് ചെയ്യുന്നത്?" അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ആ പുരുഷൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ അളന്നു.
തത്രാപി രഥപഞ്ചാഭം വിമാനം സൂര്യസന്നിഭമ് । യുഗപദ് ബ്രഹ്മഭുവനം വ്യാപ്നുവന്തം ദദര്ശ സഃ ।। ൭.
അവിടെ, സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന, അഞ്ചു രഥങ്ങൾ പോലെ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു ദിവ്യവിമാനം, ഒരേസമയം ബ്രഹ്മലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതായും അവൻ കണ്ടു.
തതഃ സ വിസ്മയാവിഷ്ടോ രൈഭ്യഃ പ്രണതിപൂര്വകമ് । പപ്രച്ഛ തം മഹായോഗിന് കോ ഭവാന് പ്രബ്രവീതു മേ ।। ൭.
അതിനുശേഷം, അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങിയ റൈഭ്യൻ നമസ്കരിച്ച് ആ മഹായോഗിയെ ചോദിച്ചു: "ആരാണു നിങ്ങൾ? ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ."
പുരുഷ ഉവാച । അഹം രുദ്രാദവരജോ ബ്രഹ്മണോ മാനസഃ സുതഃ । നാമ്നാ സനത്കുമാരേതി ജനലോകേ വസാമ്യഹമ് ।। ൭.
പുരുഷൻ പറഞ്ഞു: "ഞാൻ രുദ്രന്റെ ഇളയ സഹോദരനും ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ ജനിച്ച പുത്രനുമാണ്. എന്റെ പേര് സനത്കുമാരൻ, ഞാൻ ജനലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു."
ഭവതഃ പാര്ശ്വമായാതഃ പ്രണയേന തപോധന । ധന്യോഽസി സര്വഥാ വത്സ ബ്രഹ്മണഃ കുലവര്ധനഃ ।। ൭.
"തപസ്സുകാരനായ നീയോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ നിന്നരികിലേക്കാണ് വന്നത്. എല്ലാ വിധത്തിലും നീ ഭാഗ്യവാനാണ്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വംശം വളർത്തുന്നവനേ."
രൈഭ്യ ഉവാച । നമോഽസ്തു തേ യോഗിവര പ്രസീദ ദയാം മഹ്യം കുരുഷേ വിശ്വരൂപ । കിമത്ര കൃത്യം വദ യോഗിസിംഹ കഥം ഹി ധന്യോഽഹമുക്തസ്ത്വയാ ച ।। ൭.
രൈഭ്യൻ പറഞ്ഞു: "യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നമസ്കാരം. ദയവായി കരുണ കാണിക്കണമേ, വിശ്വരൂപനായവനേ. ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്, യോഗിസിംഹനേ, എനിക്ക് പറയൂ. എങ്ങനെയാണ് ഞാൻ ഭാഗ്യവാനെന്നു നീ പറഞ്ഞത്?"
സനത്കുമാര ഉവാച । ധന്യസ്ത്വമേവ ദ്വിജവര്യമുഖ്യ യദ് വേദവാദാഭിരതഃ പിതൄംശ്ച । പ്രീണാസി മന്ത്രവ്രതജപ്യഹോമൈ- ര്ഗയാം സമാസാദ്യ തഥാഽന്നപിണ്ഡൈഃ ।। ൭.
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: "വേദവേദാന്തങ്ങളിൽ ആസക്തനായി, ഗയയിൽ എത്തി, മന്ത്രം, വ്രതം, ജപം, ഹോമം എന്നിവയിലൂടെ, അന്നപിണ്ടങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് പിതാക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീയാണു യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭാഗ്യവാൻ."
ശ്രൃണുഷ്വ ചാന്യം നൃപതിര്ബഭൂവ വിശാലനാമാ സ പുരീം വിശാലാമ് । ഉവാസ ധന്യോ ധൃതിമാനപുത്രഃ സ്വയം വിശാലാധിപതിര്ദ്വിജാഗ്ര്യാന് । പപ്രച്ഛ പുത്രാര്ഥമമിത്രസാഹ - സ്തേ ബ്രാഹ്മണാശ്ചോചുരദീനസത്ത്വാഃ ।। ൭.
കൂടാതെ കേൾക്കൂ: വിശാലൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു, വിശാല എന്ന മഹാനഗരത്തിൽ വസിച്ചിരുന്നതും ഭാഗ്യവാനും ധൈര്യശാലിയും ആയിരുന്നു. അവന് പുത്രന്മാർ ഇല്ലായിരുന്നു. വിശാലയുടെ രാജാവായിരുന്ന അവൻ, ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് പുത്രാർത്ഥം ചോദിച്ചു. ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷീണശക്തിയുള്ളവർ, അവനോട് പറഞ്ഞു.
ര്ഗത്വാ ഗയാമന്നദാനൈരനേകൈഃ । ധ്രുവം സുതസ്തേ ഭവിതാ നൃപേശ സുസംപ്രദാതാ സകലക്ഷിതീശഃ ।। ൭.
രാജാവേ, ഗയയിൽ പോയി പലവിധത്തിൽ അന്നദാനം ചെയ്താൽ, നിശ്ചയമായും നിനക്ക് ഒരു പുത്രൻ ജനിക്കും; അവൻ സകലഭൂമിയുടെയും ദാനശീലനായ ഭരണാധികാരി ആയിരിക്കും.
ഇതീരിതോ ബ്രാഹ്മണൈഃ സ പ്രഹൃഷ്ടോ രാജാ വിശാലാധിപതിഃ പ്രയത്നാത് । ആഗത്യ തേന പ്രവരേണ തീര്ഥേ മഘാസു ഭക്ത്യാഽഥ കൃതം പിതൄണാമ് ।। ൭.
ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, വിശാലയുടെ രാജാവായ അദ്ദേഹം സന്തോഷത്തോടെ, ആ ശ്രേഷ്ഠമായ തീർഥത്തിൽ, മാഘമാസത്തിൽ ഭക്തിയോടെ പിതാക്കൾക്കായി കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.
പിണ്ഡപ്രദാനം വിധിനാ പ്രയത്നാ- ദദദ്വിയത്യുത്തമമൂര്തയസ്താന് । പശ്യന് സ പുംസഃ സിതപീതകൃഷ്ണാ- നുവാച രാജാ കിമിദം ഭവദ്ഭിഃ । ഉപേക്ഷ്യതേ ശംസത സര്വമേവ കൌതൂഹലം മേ മനസി പ്രവൃത്തമ് ।। ൭.
അവൻ നിയമപ്രകാരവും പരിശ്രമത്തോടെയും പിതാക്കൾക്കായി പിണ്ടം അർപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ വെള്ള, മഞ്ഞ, കറുപ്പ് നിറമുള്ള പുരുഷന്മാരെ കണ്ട രാജാവ് ചോദിച്ചു: "ഭവാന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഇതെന്തിന് അവഗണിക്കുന്നു? ദയവായി എല്ലാം പറയൂ, എന്റെ മനസ്സിൽ കൗതുകം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു."
സിത ഉവാച । അഹം സിതസ്തേ ജനകോഽസ്മി താത നാമ്നാ ച വൃത്തേന ച കര്മണാ ച । അയം ച മേ ജനകോ രക്തവര്ണോ നൃശംസകൃദ് ബ്രഹ്മഹാ പാപകാരീ ।। ൭.
വെള്ളനിറക്കാരൻ പറഞ്ഞു: "ഞാൻ സിതൻ, നിന്റെ പിതാവ്, പേരിലും പ്രവർത്തിയിലും കർമ്മത്തിലും അങ്ങനെ തന്നെ. ഈ ചുവപ്പൻ എന്റെ പിതാവാണ്; ക്രൂരനും ബ്രാഹ്മണഹന്താവും പാപകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തവനുമാണ്."
അധീശ്വരോ നാമ പരഃ പിതാഽസ്യ കൃഷ്ണോ വൃത്ത്യാ കര്മണാ ചാപി കൃഷ്ണഃ । ഏതേന കൃഷ്ണേന ഹതാഃ പുരാ വൈ ജന്മന്യനേകേ ഋഷയഃ പുരാണാഃ ।। ൭.
അടുത്തവൻ അദീഷ്വരൻ എന്ന പേരുള്ളവൻ, ഈ ചുവപ്പന്റെ പിതാവാണ്; കറുപ്പ് നിറത്തിലും പ്രവർത്തിയിലും കറുപ്പാണ്. ഈ കറുപ്പൻ മുമ്പ് അനേകം പുരാതന ഋഷികളെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ഏതൌ മൃതൌ ദ്വാവപി പുത്ര രൌദ്ര- മവീചിസംജ്ഞം നരകം പ്രപന്നൌ । അധീശ്വരോ മേ ജനകഃ പരോഽസ്യ കൃഷ്ണഃ പിതാ ദ്വാവപി ദീര്ഘകാലമ് । അഹം ച ശുദ്ധേന നിജേന കര്മണാ ശക്രാസനം പ്രാപിതോ ദുര്ലഭം തതഃ ।। ൭.
മകനേ, ഇവർ ഇരുവരും മരിച്ചശേഷം, രൗദ്രം, അവീചി എന്ന നരകങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു. അദീഷ്വരൻ എന്റെ പിതാവും, കൃഷ്ണൻ അവന്റെ പിതാവും, ഇരുവരും ദീർഘകാലം അവിടെ കഴിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഞാൻ എന്റെ ശുദ്ധമായ കർമ്മം കൊണ്ടു, പ്രാപിക്കാൻ അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഇന്ദ്രാസനം നേടി."
ത്വയാ പുനര്മന്ത്രവിദാ ഗയായാം പിണ്ഡപ്രദാനേന ബലാദിമൌ ച । മേലാപിതൌ തീര്ഥപിണ്ഡപ്രദാന - പ്രഭാവതോ മേ നരകാശ്രിതാവപി ।। ൭.
മന്ത്രജ്ഞനായ നീ ഗയയിൽ പിണ്ടം അർപ്പിച്ചതിനാൽ, ബാലനും മറ്റൊരാളും തമ്മിൽ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഈ തീർത്ഥത്തിൽ പിണ്ടം അർപ്പിച്ച അതിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടാണ്, അവർ നരകത്തിൽ കഴിയുകയായിരുന്നാലും ഇതു സംഭവിച്ചത്.
പിതൄന് പിതാമഹാംസ്തത്ര തഥൈവ പ്രപിതാമഹാന് । പ്രീണയാമീതി തത്തോയം ത്വയാ ദത്തമരിംദമ ।। ൭.
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ, നീ അവിടെ അർപ്പിച്ച വെള്ളംകൊണ്ട് പിതാക്കന്മാരെയും പിതാമഹന്മാരെയും പ്രപിതാമഹന്മാരെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
തേനാസ്മദ്യുഗപദ്യോഗോ ജാതോ വാക്യേന സത്തമ । തീര്ഥപ്രഭാവാദ് ഗച്ഛാമഃ പിതൃലോകം ന സംശയഃ ।। ൭.
അതുകൊണ്ട് മഹാനായവനേ, നിന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ടു ഞങ്ങൾ ഉടൻ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞങ്ങൾ പിതൃലോകത്തിലേക്ക് പോകും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
അത്ര പിണ്ഡപ്രദാനേന ഏതൌ തവ പിതാമഹൌ । ദുര്ഗതാവപി സംസിദ്ധൌ പാപകൃദ്വികൃതിം ഗതൌ ।। ൭.
ഇവിടെ നീ പിണ്ടം അർപ്പിച്ചതിനാൽ, നിന്റെ ഈ രണ്ട് പിതാമഹന്മാർ ദുർഗതിയിൽ ആയിരുന്നാലും, പാപം ചെയ്തിട്ടും, മോക്ഷം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
തീര്ഥപ്രഭാവ ഏഷോഽസ്മിന് ബ്രഹ്മഘ്നസ്യാപി തത്സുതഃ । പുതഃ പിണ്ഡപ്രദാനേന കുര്യാദുദ്ധരണം പുനഃ ।। ൭.
ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം ഇതാണ്: ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവന്റെ മകനായാലും, ഇവിടെ പിണ്ടം അർപ്പിച്ചാൽ ശുദ്ധി ലഭിക്കും; വീണ്ടും ഉദ്ധരിക്കപ്പെടാനും കഴിയും.
ഏതസ്മാത് കാരണാത് പുത്ര അഹമേതൌ വിഗൃഹ്യ വൈ । ആഗതോഽസ്മി ഭവന്തം വൈ ദ്രഷ്ടും യാസ്യാമി സാമ്പ്രതമ് । ഏതസ്മാത് കാരണാദ് രൈഭ്യ ഭവാന് ധന്യോ മയോച്യതേ ।। ൭.
ഈ കാരണത്താലാണ്, മകനേ, ഞാൻ ഇവരെ വേർതിരിച്ച് നിന്നെ കാണാൻ വന്നത്; ഇപ്പോൾ ഞാൻ പോകുന്നു. ഈ കാരണത്താലാണ്, രൈഭ്യ, നിന്നെ ഞാൻ ഭാഗ്യവാൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
സകൃദ് ഗയാഭിഗമനം സകൃത്പിണ്ഡപ്രദാപനമ് । ദുര്ലഭം ത്വം പുനര്നിത്യമസ്മിന്നേവ വ്യവസ്ഥിതഃ ।। ൭.
ഗയയിലേക്ക് ഒരിക്കൽ പോകുകയും, ഒരിക്കൽ പിണ്ടം അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് വളരെ ദുർലഭമാണ്; പക്ഷേ നീ ഇതിൽ എപ്പോഴും ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
കിമനു പ്രോച്യതേ രൈഭ്യ തവ പുണ്യമിദം പ്രഭോ । യേന സാക്ഷാദ് ഗദാപാണിര്ദൃഷ്ടോ നാരായണഃ സ്വയമ് ।। ൭.
നിന്റെ പുണ്യത്തെക്കുറിച്ച് ഇനി എന്ത് പറയാനുണ്ട്, രൈഭ്യ? നീ നേരിട്ട് ഗദാപാണിയായ നാരായണനെ കണ്ടിരിക്കുന്നു.
തതോ ഗദാധരഃ സാക്ഷാദസ്മിംസ്തീര്ഥേ വ്യവസ്ഥിതഃ । അതോഽതിവിഖ്യാതതമം തീര്ഥമേതദ് ദ്വിജോത്തമ ।। ൭.
അതുകൊണ്ട് ഗദാധരൻ തന്നെയാണ് ഈ തീർത്ഥത്തിൽ സാക്ഷാൽ നിലകൊള്ളുന്നത്; അതിനാലാണ് ഈ തീർത്ഥം അത്യന്തം പ്രശസ്തമായിരിക്കുന്നത്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവമുക്ത്വാ മഹായോഗീ തത്രൈവാന്തരധീയത । രൈഭ്യോഽപി ച ഗദാപാണേര്ഹരേഃ സ്തോത്രമഥാകരോത് ।। ൭.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മഹായോഗി അവിടെയെവിടെയും അദൃശ്യമായി; രൈഭ്യനും ഗദാപാണിയായ ഹരിയെ സ്തുതിക്കുന്ന ഒരു സ്തോത്രം രചിച്ചു.
രൈഭ്യ ഉവാച । ഗദാധരം വിബുധജനൈരഭിഷ്ടുതം ധൃതക്ഷമം ക്ഷുധിതജനാര്ത്തിനാശനമ് । ശിവം വിശാലാസുരസൈന്യമര്ദനം നമാമ്യഹം ഹതസകലാശുഭം സ്മൃതൌ ।। ൭.
രൈഭ്യൻ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവനും, ക്ഷമയുള്ളവനും, വിശപ്പുള്ളവരുടെ ദു:ഖം അകറ്റുന്നവനും, മംഗളസ്വരൂപനുമായവനും, അസുരസേനകളെ തകർക്കുന്നവനും, ഓർക്കുമ്പോൾ എല്ലാ അശുഭങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവനും ആയ ഗദാധരനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
പുരാണപൂര്വം പുരുഷം പുരുഷ്ടൃതം പുരാതനം വിമലമലം നൃണാം ഗതിമ് । ത്രിവിക്രമം ധൃതധരണിം ബലേര്ഹം ഗദാധരം രഹസി നമാമി കേശവമ് ।। ൭.
പുരാതനനായ പുരുഷനും, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും, ആദികാലത്തേത്, നിർമലനും പാപരഹിതനുമായ ജനങ്ങളുടെ ആശ്രയവും, ബലിക്ക് വേണ്ടി ഭൂമിയെ ചുമന്ന ത്രിവിക്രമനും, ഗദാധരനും ആയ കേശവനെ ഞാൻ രഹസ്യമായി നമസ്കരിക്കുന്നു.