ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവമുക്ത്വാ ഗതോ രുദ്രഃ ക്ഷണാദദൃശ്യമൂര്തിമാന് । തേ ച സര്വേ ഗതാ ദേവാ ഋഷയശ്ച യഥാഗതമ് ।। ൮൮.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം രുദ്രൻ അപ്രത്യക്ഷനായി ഉടൻ അകന്നു. അവിടെ വന്നിരുന്ന ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും തങ്ങളുടെ വഴിയിലൂടെ തിരിച്ചു പോയി.
ധരണ്യുവാച । പരമാത്മാ ശിവഃ പുണ്യ ഇതി കേചിദ് ഭവം വിദുഃ । അപരേ ഹരിമീശാനമിതി കേചിച്ചതുര്മുഖമ് ।। ൮൯.
ധരണി പറഞ്ഞു: ചിലർ ശിവനെ പരമാത്മാവായി, പവിത്രനായി അറിയുന്നു. മറ്റുചിലർ ഭവനെ ഹരിയെന്നോ ഈശാനനെന്നോ നാലുമുഖനെന്നോ വിളിക്കുന്നു.
ഏതേഷാം കതമോ ദേവഃ പരഃ കോ വാഽഥവാഽപരഃ । ഏതദ്ദേവ മമാചക്ഷ്വ പരം കൌതൂഹലം വിഭോ ।। ൮൯.
ഇവരിൽ ആരാണ് പരമൻ, ആരാണ് അതിനുചെറുത്? ഭഗവനേ, ഇതെനിക്ക് ദയവായി പറയൂ. അതിനായി ഞാൻ അതീവ ആസക്തിയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । പരോ നാരായണോ ദേവസ്തസ്മാജ്ജാതശ്ചതുര്മുഖഃ । തസ്മാദ് രുദ്രോഽഭവദ് ദേവി സ ച സര്വജ്ഞതാം ഗതഃ ।। ൮൯.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: നാരായണൻ ആണ് പരമദേവൻ. അവനിൽ നിന്നാണ് നാലുമുഖൻ ജനിച്ചത്. അവനിൽ നിന്നാണ് രുദ്രൻ ഉദിച്ചത്; അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനായി.
തസ്യാശ്ചര്യാണ്യനേകാനി വിവിധാനി വരാനനേ । ശ്രൃണു സര്വാണി ചാര്വങ്ഗി കഥ്യമാനം മയാഽനഘേ ।। ൮൯.
നിന്റെ മനോഹരമായ മുഖത്തേടെ, അനഘേ, അവന്റെ അനേകം അത്ഭുതകരമായ പ്രവർത്തികൾ ഞാൻ പറയുമ്പോൾ നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കു.
കൈലാസശിഖരേ രമ്യേ നാനാധാതുവിചിത്രിതേ । വസത്യനുദിനം ദേവഃ ശൂലപാണിസ്ത്രിലോചനഃ ।। ൮൯.
കൈലാസശിഖരത്തിന്റെ മനോഹരമായ ഭാഗത്ത്, വിവിധ ധാതുക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത്, ത്രിശൂലം കൈയിൽ പിടിച്ചും മൂന്നു കണ്ണുകളുമായി ദൈവം ദിവസേന വസിക്കുന്നു.
സൈകസ്മിന് ദിവസേ ദേവഃ സര്വഭൂതനമസ്കൃതഃ । ഗണൈഃ പരിവൃതോ ഗൌര്യാ മഹാനാസീത് പിനാകധൃക് ।। ൮൯.
ഒരു ദിവസം, എല്ലാ ജീവികളും വന്ദിക്കുന്ന മഹാദേവൻ, ഗൗരിയുടെയും ഭൃത്യന്മാരുടെയും ഇടയിൽ, പിനാകം കൈവശം വച്ചുകൊണ്ട് ഇരുന്നിരുന്നു.
തത്ര സിംഹമുഖാഃ കേചിദ് ഗണാ നര്ദന്തി സിംഹവത് । അപരേ ഹസ്തിവക്ത്രാശ്ച ഹയവക്ത്രാസ്തഥാപരേ ।। ൮൯.
അവിടെ ചില ഭൃത്യന്മാർ സിംഹമുഖങ്ങളോടുകൂടി സിംഹംപോലെ ഗർജിച്ചു. മറ്റുചിലർ ആനമുഖം, മറ്റുചിലർ കുതിരമുഖം എന്നിവയോടുകൂടിയവരായിരുന്നു.
അപരേ ശിംശുമാരാസ്യാ അപരേ സൂകരാനനാഃ । അപരേഽശ്വാമുഖാ രൌദ്രാ ഖരാസ്യാജാനനാസ്തഥാ । ഛാഗമത്സ്യാനനാഃ ക്രൂരാ ഹ്യനന്താഃ ശസ്ത്രപാണയഃ ।। ൮൯.
മറ്റുചിലർ മീൻമുഖം, ചിലർ പന്നിമുഖം, ചിലർ കുതിരമുഖം, ഭയാനകവും ക്രൂരവുമായിരുന്നു. ചിലർ കഴുതമുഖം, ആടുമുഖം, ചിരകുടിയുമുഖം, മീൻമുഖം എന്നിവയോടുകൂടിയവരും ആയിരുന്നു. അവരൊക്കെയും അനേകം ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ചിരുന്നതാണ്.
കേചിദ് ഗായന്തി നൃത്യന്തി ധാവന്തി സ്ഫോടയന്തി ച । ഹസന്തി കിലകിലായന്തി ഗര്ജന്തി ച മഹാബലാഃ ।। ൮൯.
ചിലർ പാടുന്നു, ചിലർ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു, ചിലർ ഓടുന്നു, ചിലർ ഉച്ചത്തിൽ വിളിക്കുന്നു. ചിലർ ചിരിക്കുന്നു, ചിലർ കിളികിളിയായി ശബ്ദിക്കുന്നു, ശക്തിയുള്ള ചിലർ ഗർജിക്കുന്നു.
കേചില്ലോഷ്ടാംസ്തു സംഗൃഹ്യ യുയുധുര്ഗണനായകാഃ । അപരേ മല്ലയുദ്ധേന യുയുധുര്ബലദര്പിതാഃ । ഏവം ഗണസഹസ്ത്രേണ വൃതോ ദേവോ മഹേശ്വരഃ ।। ൮൯.
ചില ഭൃത്യനായകർ മണ്ണ് പിടിച്ച് പരസ്പരം പോരാടുന്നു. മറ്റുചിലർ ശക്തിയിൽ അഭിമാനിച്ച് മല്ലയുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ ആയിരം ഭൃത്യന്മാരാൽ മഹേശ്വരൻ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
യാവദാസ്തേ സ്വയം ദേവ്യാ ക്രീഡന് ദേവവരഃ സ്വയമ് । താവദ് ബ്രഹ്മാ സ്വയം ദേവൈരുപായാത് സഹ സത്വരഃ ।। ൮൯.
ദേവൻ ദേവിയോടൊപ്പം കളിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തിയത്.
തമാഗതമഥോ ദൃഷ്ട്വാ പൂജയിത്വാ വിധാനതഃ । ഉവാച പരമോ ദേവോ രുദ്രോ ബ്രഹ്മാണമവ്യമ് ।। ൮൯.
അവനെ വന്നതുകണ്ട്, യഥാവിധി പൂജിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, പരമദേവനായ രുദ്രൻ അക്ഷരനായ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു.
കിമാഗമനകൃത്യം തേ ബ്രഹ്മന് ബ്രൂഹി മമാചിരമ് । കിം ച ദേവാസ്ത്വരായുക്താ ആഗതാ മമ സന്നിധൌ ।। ൮൯.
എന്തിനാണ് നീ വന്നതെന്ന് വേഗത്തിൽ പറയൂ ബ്രഹ്മാവേ. ദേവന്മാർക്ക് എന്താണ് ഈ അത്യാവശ്യത്തിൽ എന്റെ സന്നിധിയിൽ വരാനുള്ള കാര്യം?
ബ്രഹ്മോവാച । അസ്ത്യന്ധകോ മഹാദൈത്യസ്തേന സര്വേ ദിവൌകസഃ । അര്ദിതാ മത്സമീപം തു ബുദ്ധ്വാ മാം ശരണൈഷിണഃ ।। ൮൯.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: അന്ധക എന്ന മഹാദാനവൻ ഉണ്ട്. അവൻ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും പീഡിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അതറിഞ്ഞ് അവർ എന്റെ അടുക്കൽ രക്ഷയ്ക്കായി എത്തിയതാണ്.
തതശ്ചൈതേ മയാ സര്വേ പ്രോക്താ ദേവാ ഭവം പ്രതി । ഗച്ഛാമ ഇതി ദേവേശ തതസ്ത്വേതേ സമാഗതാഃ ।। ൮൯.
അതിനാൽ ഞാൻ എല്ലാ ദേവന്മാരോടും പറഞ്ഞു: 'ദേവേശാ, നമുക്ക് നിന്റെ അടുക്കൽ പോകാം' എന്ന്. അതിനാലാണ് ഇവർ എല്ലാവരും ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നത്.
ഏവമുക്ത്വാ സ്വയം ബ്രഹ്മാ വീക്ഷാം ചക്രേ പിനാകിനമ് । നാരായണം ച മനസാ സസ്മാര പരമേശ്വരമ് । തതോ നാരായണോ ദേവോ ദ്വാഭ്യാം മധ്യേ വ്യവസ്ഥിതഃ ।। ൮൯.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ബ്രഹ്മാവ് പിനാകധാരിയെ നോക്കി, മനസ്സിൽ പരമേശ്വരനായ നാരായണനെ സ്മരിച്ചു. ഉടനെ ദൈവമായ നാരായണൻ ഇരുവരുടെയും ഇടയിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.
തതസ്ത്വേകീഗതാസ്തേ തു ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ । പരസ്പരം സൂക്ഷ്മദൃഷ്ട്യാ വീക്ഷാം ചക്രുര്മുദായുതാഃ ।। ൮൯.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ എന്നിവർ ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന്, പരസ്പരം ആനന്ദപൂർവ്വം സൂക്ഷ്മദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കി.
തതസ്തേഷാം ത്രിധാ ദൃഷ്ടിര്ഭൂത്വൈകാ സമജായത । തസ്യാം ദൃഷ്ട്യാം സമുത്പന്നാ കുമാരീ ദിവ്യരൂപിണീ ।। ൮൯.
അവരുടെ കാഴ്ച മൂന്ന് ഭാഗങ്ങളായി മാറി, അതിൽ നിന്നൊരു ദർശനം ഉദിച്ചുവന്നു. ആ ദർശനത്തിൽ നിന്ന് ദിവ്യസൗന്ദര്യമുള്ള ഒരു യുവതി ജനിച്ചു.
നീലോത്പലദലശ്യാമാ നീലകുഞ്ചിതമൂര്ദ്ധജാ । സുനാസാ സുലലാടാന്താ സുവക്ത്രാ സുപ്രതിഷ്ഠിതാ ।। ൮൯.
ആ യുവതി നീലനീർപ്പൂവിന്റെ ഇലപോലെയുള്ള കറുത്ത നിറം, നീലയും ചുരുണ്ടതുമായ മുടി, മനോഹരമായ മൂക്ക്, മനോഹരമായ നെറ്റി, ആകർഷകമായ മുഖം, നല്ല ശരീരഘടന — ഇങ്ങനെ സുന്ദരിയായിരുന്നു.
ത്വഷ്ട്രാ യദഗ്നിജിഹ്വം തു ലക്ഷണം പരിഭാഷിതമ് । തത്സര്വമേകതഃ സംസ്ഥം കന്യായാം സംപ്രദൃശ്യതേ ।। ൮൯.
ത്വഷ്ടാവ് അഗ്നിയുടെ നാവിൽ ഉണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞ എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ആ യുവതിയിൽ ഒന്നിച്ചു കാണാമായിരുന്നു.
അഥ താം ദൃശ്യ കന്യാം തു ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ । ഊചുഃ കാഽസി ശുഭേ ബ്രൂഹി കിം വാ കാര്യം വിപശ്ചിതമ് ।। ൮൯.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും ആ യുവതിയെ കണ്ടു ചോദിച്ചു: 'ആരാണീ ശുഭയുള്ളവളേ? ഞങ്ങളോടു പറയൂ, നിന്റെ ലക്ഷ്യം എന്താണ്?'
ത്രിവര്ണാ ച കുമാരീ സാ കൃഷ്ണശുക്ലാ ച പീതികാ । ഉവാച ഭവതാം ദൃഷ്ടേര്യോഗാജ്ജാതാഽസ്മി സത്തമാഃ । കിം മാം ന വേത്ഥ സുശ്രോണീം സ്വശക്തിം പരമേശ്വരീമ് ।। ൮൯.
ആ യുവതി കറുപ്പ്, വെള്ള, മഞ്ഞ — ഈ മൂന്ന് നിറങ്ങളിലായിരുന്നു. അവൾ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളുടെ ദൃഷ്ടിയുടെ ഐക്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ ജനിച്ചത്, മഹാന്മാരേ. നിങ്ങൾക്ക് മനോഹരമായ കമരംകൂടിയ എനിക്ക്, നിങ്ങളുടെ പരമശക്തിയെ, അറിയാമോ ഇല്ലയോ?'
തതോ ബ്രഹ്മാദയസ്തേ ച തസ്യാസ്തുഷ്ടാ വരം ദദുഃ । നാമ്നാഽസി ത്രികലാ ദേവീ പാഹി വിശ്വം ച സര്വദാ ।। ൮൯.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ളവരും സന്തോഷത്തോടെ അവളെ അനുഗ്രഹിച്ചു: 'നീ ഇനി മൂന്നുകാലങ്ങളുടെയും ദേവിയായിരിക്കും. എല്ലായ്പ്പോഴും ലോകത്തെ രക്ഷിക്കണം.'
അപരാണ്യപി നാമാനി ഭവിഷ്യന്തി തവാനഘേ । ഗുണോത്ഥാനി മഹാഭാഗേ സര്വസിദ്ധികരാണി ച ।। ൮൯.
പാപമില്ലാത്തവളേ, നിന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന മറ്റു പേരുകളും നിനക്ക് ഉണ്ടാകും, മഹാഭാഗ്യവതിയായവളേ. അവയൊക്കെയും സിദ്ധി നൽകുന്നവയായിരിക്കും.
അന്യച്ച കാരണം ദേവി ത്രിവര്ണാഽസി വരാനനേ । മൂര്തിത്രയം ത്രിഭിര്വര്ണൈഃ കുരു ദേവി സ്വകം ദ്രുതമ് ।। ൮൯.
ദേവതേ, മനോഹരമുഖിയേ, നീ മൂന്ന് നിറങ്ങളിലാണെന്നതിന് മറ്റൊരു കാരണം കൂടി ഉണ്ട്. നിന്റെ മൂന്ന് രൂപങ്ങളും മൂന്ന് നിറങ്ങളും കൊണ്ട് ഉടൻ തന്നെ നിന്റെ ത്രിമൂർത്തിരൂപം പ്രകടിപ്പിക്കണം.
ഏവമുക്താ തദാ ദേവൈരകരോത് ത്രിവിധാം തനുമ് । സിതാം രക്താം തഥാ കൃഷ്ണാം ത്രിമൂര്തിത്വം ജഗാമ ഹ ।। ൮൯.
ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ്, കറുപ്പ് — ഈ മൂന്ന് നിറങ്ങളിലായുള്ള മൂന്ന് രൂപങ്ങൾ എടുത്തു, ത്രിമൂർത്തിയായി.
യാ സാ ബ്രാഹ്മീ ശുഭാ മൂര്ത്തിസ്തയാ സൃജതി വൈ പ്രജാഃ । സൌമ്യരൂപേണ സുശ്രോണീ ബ്രഹ്മസൃഷ്ട്യാ വിധാനതഃ ।। ൮൯.
ബ്രാഹ്മീ എന്ന ആ ശുഭരൂപം സൃഷ്ടിയെ നടത്തുന്നു; സുന്ദരമായ കമരം, സൌമ്യമായ രൂപം, ബ്രഹ്മാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു.
യാ സാ രക്തേന വര്ണേന സുരൂപാ തനുമധ്യമാ । ശങ്ഖചക്രധരാ ദേവീ വൈഷ്ണവീ സാ കലാ സ്മൃതാ । സാ പാതി സകലം വിശ്വം വിഷ്ണുമായേതി കീര്ത്ത്യതേ ।। ൮൯.
ചുവപ്പുനിറം, സുന്ദരവും സ്ലിംവുമായ ശരീരം, ശംഖും ചക്രവും കൈവശമുള്ള ദേവത — ഇവൾ വൈഷ്ണവീ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അവൾ സർവ്വലോകത്തെയും രക്ഷിക്കുന്നു; വിഷ്ണുമായയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
യാ സാ കൃഷ്ണേന വര്ണേന രൌദ്രീ മൂര്ത്തിസ്ത്രിശൂലിനീ । ദംഷ്ട്രാകരാലിനീ ദേവീ സാ സംഹരതി വൈ ജഗത് ।। ൮൯.
കറുപ്പുനിറം, വലിയ കണ്ണുകൾ, ഭയാനകമായ രൂപം, ത്രിശൂലം കൈയിൽ, കുരുതിയുള്ള പല്ലുകൾ — ഇവയുള്ള ദേവി രൗദ്രിയാണ്; അവൾ ലോകത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു.