വരാഹപുരാണമ്

രുദ്ര ഉവാച । ഇയം ഭൂപദ്മവ്യവസ്ഥാ കഥിതാ। ഇദാനീം ഭാരതം നവഭേദം ശ്രൃണുത। തദ്യഥാ। ഇന്ദ്രഃ കസേരുഃ താമ്രവര്ണോ ഗഭസ്തിഃ നാഗദ്വീപഃ സൌമ്യഃ ഗന്ധര്വഃ വാരുണഃ ഭാതരം ചേതി। സാഗരസംവൃതമേകൈകം യോജനസഹസ്ത്രപ്രമാണമ്। തത്ര ച സപ്ത കുലപര്വതാ ഭവന്തി। തദ്യഥാ। മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാന്നൃക്ഷപര്വതഃ। വിന്ധ്യശ്ച പാരിയാത്രശ്ച ഇത്യേതേ കുലപര്വതാഃ। അന്യേ ച മന്ദരശാരദര്ദുരകോലാഹലസുരമൈനാകവൈദ്യുതവാരന്ധമപാണ്ഡുരതുങ്ഗപ്രസ്ഥകൃഷ്ണഗിരിജയന്തരൈവതഋഷ്യമൂകഗോമന്തചിത്രകൂടശ്രീചകോരകൂടശൈലകൃതസ്ഥല ഇത്യേതേ ക്ഷുദ്രപര്വതാഃ। ശേഷാഃ ക്ഷുദ്രതരാഃ। തേഷാമാര്യാ മ്ലേച്ഛാ ജനപദാ വസന്തി। പിബന്തി ചൈതാസു നദീഷു പാനീയമ്। തദ്യഥാ ഗങ്ഗാ സിന്ധു സരസ്വതീ ശതദ്രു വിതസ്താ വിപാശാ ചന്ദ്രഭാഗാ സരയൂ യമുനാ ഇരാവതീ ദേവികാ കുഹൂ ഗോമതീ ധൂതപാപാ ബാഹുദാ ദൃഷദ്വതീ കൌശികീ നിസ്വരാ ഗണ്ഡകീ ചക്ഷുഷ്മതീ ലോഹിതാ ഇത്യേതാ ഹിമവത്പാദനിര്ഗതാഃ

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഭൂമിയിലെ പദ്മസമൂഹത്തിന്റെ ക്രമം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു. ഇപ്പോൾ ഭാരതം എന്ന ദേശം ഒമ്പത് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ. അവയാണ്: ഇന്ദ്ര, കസേരു, താമ്രവർണ്ണ, ഗഭസ്തി, നാഗദ്വീപം, സൗമ്യ, ഗന്ധർവ, വാരുണ, ഭാതരൻ എന്നിങ്ങനെ. ഓരോ ഭാഗവും സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയതും ആയിരം യോജനവ്യാപ്തിയുമാണ്. അവിടെ ഏഴു പ്രധാന പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്: മഹേന്ദ്രൻ, മലയം, സഹ്യൻ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷപർവതം, വിന്ധ്യൻ, പാരിയാത്രൻ. ഇതു കൂടാതെ, മന്ദരൻ, ശാരദ, ദർദുരൻ, കൊലാഹളം, സുരമ, മൈനാകം, വൈദ്യുതം, വാരന്ധമം, പാണ്ഡുരം, തുങ്ങപ്രസ്ഥം, കൃഷ്ണഗിരി, ജയന്തൻ, റൈവതം, ഋഷ്യമൂകം, ഗോമന്തം, ചിത്രകൂടം, ശ്രീചകോറം, കൂട്ട്, ശൈലം, കൃതസ്ഥലം എന്നിങ്ങനെ ചെറിയ പർവതങ്ങളും ഉണ്ട്. അവയിൽ കൂടുതൽ ചെറിയ പർവതങ്ങളിലും ആര്യരും മ്ലേച്ഛരായ ജനങ്ങളും താമസിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ള നദികളിൽ നിന്നാണ് അവർ വെള്ളം കുടിക്കുന്നത്. അതായത്: ഗംഗ, സിന്ധു, സരസ്വതി, ശതദ്രു, വിതസ്ത, വിപാശ, ചന്ദ്രഭാഗ, സരയു, യമുന, ഇരാവതി, ദേവിക, കുഹൂ, ഗോമതി, ധൂതപാപ, ബാഹുദ, ദൃശ്യദ്വതി, കൗശികി, നിസ്വര, ഗണ്ഡകി, ചക്ഷുഷ്മതി, ലോഹിതാ — ഇവയെല്ലാം ഹിമവാന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.

ശോണാ ജ്യോതീരഥാ നര്മദാ സുരസാ മന്ദാകിനീ ദശാര്ണാ ചിത്രകൂടാ തമസാ പിപ്പലാ കരതോയാ പിശാചികാ ചിത്രോത്പലാ വിശാലാ വഞ്ജുലാ ബാലുകാ വാഹിനീ ശുക്തിമതീ വിരജാ പങ്കിനീ രിരീ കുഹൂ ഇത്യേതാ ഋക്ഷപ്രസൂതാഃ। മണിജാലാ ശുഭാ താപീ പയോഷ്ണീം ശീഘ്രോദാ വേഷ്ണാ പാശാ വൈതരണീ വേദീ പാലീ കുമുദ്വതീ തോയാ ദുര്ഗാ അന്ത്യാ ഗിരാ ഏതാ വിന്ധ്യപാദോദ്ഭവാഃ। ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ കൃഷ്ണാ വേണാ വഞ്ജുലാ തുങ്ഗഭദ്രാ സുപ്രയോഗാ വാഹ്യാ കാവേരീ ഇത്യേതാഃ സഹ്യപാദോദ്ഭവാഃ

ശോണ, ജ്യോതിരഥ, നർമദ, സുരസ, മന്ദാകിനി, ദശാർണ, ചിത്രകൂട, തമസ, പിപ്പല, കരതോയ, പിശാചിക, ചിത്രോത്പല, വിശാല, വഞ്ജുല, ബാലുക, വാഹിനി, ശുക്തിമതി, വിരജ, പങ്കിനി, രിരി, കുഹൂ — ഇവ ഋക്ഷപർവതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. മണിജാല, ശുഭ, താപി, പയോഷ്ണി, ശീഘ്രോദ, വേഷ്ണ, പാശ, വൈതരണി, വേദി, പാലി, കുമുദ്വതി, തോയ, ദുര്‍ഗ, അന്ത്യ, ഗിരാ — ഇവ വിന്ധ്യപർവതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണ, വേണ, വഞ്ജുല, തുങ്ങഭദ്ര, സുപ്രയോഗ, വാഹ്യ, കാവേരി — ഇവ സഹ്യപർവതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.

ശതമാലാ താമ്രപര്ണീ പുഷ്പാവതീ ഉത്പലാവതീ ഇത്യേതാ മലയജാഃ। ത്രിയാമാ ഋഷികുല്യാ ഇക്ഷുലാ ത്രിവിദാ ലാങ്ഗൂലിനീ വംശവരാ മഹേന്ദ്രതനയാഃ। ഋഷികാ ലൂസതീ മന്ദഗാമിനീ പലാശിനീ ഇത്യേതാഃ ശുക്തിമത്പ്രഭവാഃ। ഏതാഃ പ്രാധാന്യേന കുലപര്വതനദ്യഃ। ശേഷാഃ ക്ഷുദ്രനദ്യഃ। ഏഷ ജമ്ബൂദ്വീപോ യോജനലക്ഷപ്രമാണതഃ। അധ്യായഃ ൮൬ അതഃ പരം ശാകദ്വീപം നിബോധത। ജമ്ബൂദ്വീപസ്യ വിസ്താരാദ് ദ്വിഗുണപരിണാഹാല്ലവണോദകശ്ച ജമ്ബൂദ്വീപസമസ്തേന ദ്വിഗുണാവൃതഃ। തത്ര ച പുണ്യാ ജനപദാശ്ചിരാന്മ്രിയന്തേ ദുര്ഭിക്ഷജരാവ്യാധിരഹിതശ്ച ദേശോഽയമ്। സപ്തൈവ കുലപര്വതാസ്താവത് തിഷ്ഠന്തി തസ്യ ചോഭയതോ ലവണക്ഷീരോദധീ വ്യവസ്ഥിതൌ। തത്ര ച പ്രാഗായതഃ ശൈലേന്ദ്ര ഉദയോ നാമ പര്വതഃ। തസ്യാപരേണ ജലധാരോ നാമ ഗിരിഃ। സൈവ ചന്ദ്രേതി കീര്ത്തിതഃ। തസ്യ ച ജലമിന്ദ്രോ ഗൃഹീത്വാ വര്ഷതി। തസ്യ പാരേ രൈവതകോ നാമ ഗിരിഃ। സൈവ നാരദോ വര്ണ്യതേ തസ്മിംശ്ച നാരദപര്വതാദുത്പന്നോ തസ്യ ചാപരേണ ശ്യാമോ നാമ ഗിരിഃ। തസ്മിംശ്ച പ്രജാഃ ശ്യാമത്വമാപന്നാഃ സൈവ ദുന്ദുഭിര്വര്ണ്യതേ। തസ്മിന് സിദ്ധാ ഇതി കീര്തിതാഃ പ്രജാനേകവിധാഃ ക്രീഡന്തസ്തസ്യാപരേ രജതോ നാമ ഗിരിഃ സൈവ ശാകോച്യതേ। തസ്യാപരേണാമ്ബികേയഃ സ ച വിഭ്രാജസോ ഭണ്യതേ। സ ഏവ കേസരീത്യുച്യതേ। തതശ്ച വായുഃ പ്രവര്ത്തതേ। ഗിരിനാമാന്യേവ വര്ഷാണി തദ്യഥാ। ഉദയസുകുമാരോ ജലധാരക്ഷേമകമഹാദ്രുമേതി പ്രധാനാനി ദ്വിതീയപര്വതനാമഭിരപി വക്തവ്യാനി। തസ്യ ച മധ്യേ ശാകവൃക്ഷസ്തത്ര ച സപ്തമഹാനദ്യോ ദ്വിനാമ്ന്യഃ। തദ്യഥാ സുകുമാരീ കുമാരീ നന്ദാ വേണികാ ധേനുഃ ഇക്ഷുമതീ ഗഭസ്തി ഇത്യേതാ നദ്യഃ

ശതമാല, താമ്രപർണി, പുഷ്പാവതി, ഉത്പലാവതി — ഇവ മലയപർവതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ത്രിയാമ, ഋഷികുല്യ, ഇക്ഷുല, ത്രിവിദ, ലാംഗൂലിനി, വംശവര — ഇവ മഹേന്ദ്രപർവതത്തിലെ പുത്രികളാണ്. ഋഷിക, ലൂസതി, മന്ദഗാമിനി, പലാശിനി — ഇവ ശുക്തിമാനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ഇവയാണ് പ്രധാനമായ പർവതനദികൾ; ശേഷമുള്ളവ ചെറിയ നദികളാണ്. ജംബൂദ്വീപം ഒരു ലക്ഷ്യം യോജനവ്യാപ്തിയുള്ളതാണിത്. ഇനി ശാകദ്വീപത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ. ജംബൂദ്വീപത്തേക്കാൾ ഇരട്ടവ്യാപ്തിയുള്ളതും ഉപ്പുവെള്ളം ചുറ്റിയതുമായ ദ്വീപാണ് ഇത്. ഇവിടെ സദാചാരമുള്ള ജനങ്ങൾ ദീർഘകാലം ജീവിക്കുന്നു; ക്ഷാമം, വൃദ്ധാവസ്ഥ, രോഗം എന്നിവ ഇല്ലാത്ത ദേശമാണിത്. ഇവിടെ ഏഴു പ്രധാന പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഇരുവശത്തും ഉപ്പുവെള്ളവും പാൽക്കടലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കിഴക്കോട്ട് ശൈലേന്ദ്രൻ എന്ന ഉദയപർവതം ഉണ്ട്. അതിന് അപ്പുറം ജലധാര എന്ന ഗിരി, അതേ സമയം ചന്ദ്രൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതിലെ വെള്ളം ഇന്ദ്രൻ എടുത്ത് മഴയായി പെയ്യിക്കുന്നു. അതിന് അപ്പുറം റൈവതക എന്ന ഗിരി, അതേ സമയം നാരദൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. നാരദപർവതത്തിൽ നിന്ന് വിവിധ ജനങ്ങൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു; അവരെ സിദ്ധന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. പിന്നെ ശ്യാമൻ എന്ന ഗിരി, അതേ സമയം ദുണ്ടുഭി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; അവിടെയുള്ള ജനങ്ങൾ കറുത്തവരാണ്. പിന്നെ രാജതപർവതം, അതേ സമയം ശാക എന്നുമാണ്. അതിന് അപ്പുറം അംബികേയൻ, അതേ സമയം വിപ്രാജസൻ, അതേ സമയം കേസരി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം കാറ്റ് വീശുന്നു. ഈ പർവതങ്ങളുടെ പേരുകൾ തന്നെ അവിടത്തെ പ്രദേശങ്ങളുടെ പേരുകളുമാണ്: ഉദയൻ, സുകുമാരൻ, ജലധാരൻ, ക്ഷേമൻ, മഹാദ്രുമൻ — ഇവയാണ് പ്രധാനങ്ങൾ; മറ്റുള്ളവയും ഇത്തരത്തിലുള്ള പേരുകളാണ്. അതിന്റെ നടുവിൽ ശാകവൃക്ഷം ഉണ്ട്. അവിടെ ഏഴ് മഹാനദികൾ ഉണ്ട്, ഓരോന്നിനും രണ്ട് പേരുകൾ: സുകുമാരി, കുമാരി, നന്ദ, വേണിക, ധേനു, ഇക്ഷുമതി, ഗഭസ്തി.

അഥ തൃതീയം കുശദ്വീപം ശ്രൃണുത। കുശദ്വീപേന ക്ഷീരോദഃ പരിവൃതഃ ശാകദ്വീപസ്യ വിസ്താരാദ് ദ്വിഗുണേന। തത്രാപി സപ്ത കുലപര്വതാഃ। സര്വേ ച ദ്വിനാമാനഃ। തദ് യഥാ --- കുമുദവിദ്രുമേതി ച സോച്യതേ। ഉന്നതോ ഹേമപര്വതഃ സൈവ। ബലാഹകോ ദ്യുതിമാന് സൈവ। തഥാ ദ്രോണഃ സൈവ പുഷ്പവാന്। കങ്കശ്ച പര്വതഃ സൈവ കുശേശയഃ। തഥാ ഷഷ്ഠോ മഹിഷനാമാ സ ഏവ ഹരിരിത്യുച്യതേ। തത്രാഗ്നിര്വസതി। സപ്തമസ്തു കകുദ്മാന് നാമ സൈവ മന്ദരഃ കീര്ത്യതേ। ഇത്യേതേ പര്വതാഃ കുശദ്വീപേ വ്യവസ്ഥിതാഃ ഏതേഷാം വര്ഷഭേദോ ഭവതി ദ്വിനാമസംജ്ഞഃ। കുമുദസ്യ ശ്വേതമുദ്ഭിദം തദേവ കീര്ത്യതേ। ഉന്നതസ്യ ലോഹിതം വേണുമണ്ഡലം തദേവ ഭവതി। ബലാഹകസ്യ ജീമൂതം തദേവ രഥാകാര ഇതി।ദ്രോണസ്യ ഹരിതം തദേവ ബലാധനം ഭവതി। കങ്കസ്യാപി കകുദ്മാന് നാമ। വൃത്തിമത് തദേവ മാനസം മഹിഷസ്യ പ്രഭാകരമ്। കകുദ്മതഃ കപിലം തദേവ സംഖ്യാതം നാമ। ഇത്യേതാനി വര്ഷാണി। തത്ര ദ്വിനാമ്ന്യോ നദ്യഃ। പ്രതപാ പ്രവേശാ സൈവോച്യതേ। ദ്വിതീയാ ശിവാ യശോദാ സാ ച ഭവതി। തൃതീയാ പിത്രാ നാമ സൈവ കൃഷ്ണാ ഭണ്യതേ। ചതുര്ഥീ ഹ്രാദിനീ നാമ സൈവ ചന്ദ്രാ നിഗദ്യതേ। വിദ്യുതാ ച പഞ്ചമീ ശുക്ലാ സൈവ। വര്ണാ ഷഷ്ഠീ സൈവ വിഭാവരീ। മഹതീ സപ്തമീ സൈവ ധൃതിഃ। ഏതാഃ പ്രധാനാഃ ശേഷാഃ ക്ഷുദനദ്യഃ। ഇത്യേഷ കുശദ്വീപസ്യ സംനിവേശഃ। ശാകദ്വീപോ ദ്വിഗുണഃ സംനിവിഷ്ടശ്ച കഥിതഃ। തസ്യ ച മധ്യേ മഹാകുശസ്തമ്ബഃ। ഏഷ ച കുശദ്വീപോ ദധിമണ്ഡോദേനാവൃതഃ ക്ഷീരോദദ്വിഗുണേന

ഇപ്പോൾ മൂന്നാമത്തെ കുശദ്വീപത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ. കുശദ്വീപം പാൽക്കടലാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും ശാകദ്വീപത്തേക്കാൾ ഇരട്ടവ്യാപ്തിയുമുള്ളതുമാണ്. അവിടും ഏഴു പ്രധാന പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഓരോന്നിനും രണ്ട് പേരുകളുണ്ട്: കുമുദ, വിദ്യുമ, ഉന്നതൻ, ഹേമപർവതം, ബാലാഹക, ദ്യുതിമാൻ, ദ്രോണൻ, പുഷ്പവാൻ, കങ്കൻ, കുശേശയൻ, മഹിഷൻ, ഹരി, കകുദ്മാൻ, മന്ദരൻ. ഇവയാണ് കുശദ്വീപത്തിലെ പർവതങ്ങൾ. ഓരോ പർവതത്തിനും രണ്ട് പേരുള്ള പ്രദേശങ്ങളുണ്ട്: കുമുദന്റെ പ്രദേശം ശ്വേതം, ഉന്നതന്റെ പ്രദേശം ലോഹിതം, ബാലാഹകന്റെ ജിമൂതം, ദ്രോണന്റെ ഹരിതം, കങ്കന്റെ കകുദ്മാൻ, മഹിഷന്റെ പ്രദേശം പ്രഭാകരം, കകുദ്മാന്റെ പ്രദേശം കപിലം എന്നിങ്ങനെ. അവിടെയുള്ള നദികൾക്കും രണ്ട് പേരുകൾ ഉണ്ട്: പ്രതാപ, പ്രവേശ; ശിവ, യശോദ; പിതൃ, കൃഷ്ണ; ഹ്രാദിനി, ചന്ദ്ര; വിദ്യുത്, ശുക്ല; വർണ, വിഭാവരി; മഹതി, ധൃതി. ഇവയാണ് പ്രധാന നദികൾ; ശേഷമുള്ളവ ചെറിയ നദികളാണ്. ഇതാണ് കുശദ്വീപത്തിന്റെ ക്രമം. ശാകദ്വീപം അതിന്റെ ഇരട്ടവ്യാപ്തിയുള്ളതും അങ്ങനെ വിവരണം ചെയ്തതുമാണ്. അതിന്റെ നടുവിൽ വലിയ കുശത്തടി ഉണ്ട്. കുശദ്വീപം തൈരുവെള്ളം ചുറ്റിയതും പാൽക്കടലിന്റെ ഇരട്ടവ്യാപ്തിയുമാണ്.

രുദ്ര ഉവാച । അഥ ക്രൌഞ്ചം ഭവതി ചതുര്ഥം കുശദ്വീപാദ് ദ്വിഗുണമാനതഃ സമുദ്രഃ ക്രൌഞ്ചേന ദ്വിഗുണേനാവൃതഃ। തസ്മിംശ്ച സപ്തൈവ പ്രധാനപര്വതാഃ। പ്രഥമഃ കൌഞ്ചോ വിദ്യുല്ലതോ രൈവതോ മാനസഃ സൈവ പാവകഃ। തഥൈവാന്ധകാരഃ സൈവാച്ഛോദകഃ। ദേവാവൃത്തോ സ ച സുരാപോ ഭണ്യതേ। തതോ ദേവിഷ്ഠഃ സ ഏവ കാഞ്ചനശ്രൃങ്ഗോ ഭവതി। ദേവനന്ദാത്പരോ ഗോവിന്ദഃ, ദ്വിവിന്ദ ഇതി। തതഃ പുണ്ഡരീകഃ സൈവ തോഷാശയഃ। ഏതേ സപ്ത രത്നമയാഃ പര്വതാഃ ക്രീഞ്ചദ്വീപേ വ്യവസ്ഥിതാഃ। സര്വേ ച പരസ്പരേണോച്ഛ്രയാഃ। തത്ര വര്ഷാണി തഥാ ക്രൌഞ്ചസ്യ കുശലോ ദേശഃ സൈവ മാധവഃ സ്മൃതഃ വാമനസ്യ മനോഽനുഗഃ സൈവ സംവര്തകസ്തതോഷ്ണവാന് സോമപ്രകാശഃ। തതഃ പാവകഃ സൈവ സുദര്ശനഃ। തഥാ ചാന്ധകാരഃ സൈവ സംമോഹഃ। തതോ മുനിദേശഃ സ ച പ്രകാശഃ। തതോ ദുന്ദുഭിഃ സൈവാനര്ഥ ഉച്യതേ। തത്രാപി സപ്തൈവ നദ്യഃ।। ൮൭.

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഇനി നാലാമത്തേതായ കൌഞ്ചദ്വീപം വരുന്നു. കുശദ്വീപിനെക്കാൾ ഇരട്ടിയധിക വലിപ്പമുള്ളതും, അതിനെ ഇരട്ടിയായി ചുറ്റിയ സമുദ്രംകൊണ്ടു വളഞ്ഞതുമാണ് ഇത്. ഇവിടെ ഏഴു പ്രധാന പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്: കൌഞ്ചം, വിദ്യുല്ലത, റൈവത, മാനസ, പാവക, അന്ധകാര, അച്ഛോദക. ഇവയെല്ലാം രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ പർവതങ്ങളാണ്, ഓരോന്നും മറ്റൊന്നിനെക്കാൾ ഉയർന്നവയാണ്. ഇവിടെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങൾ ഉണ്ട്: കൌഞ്ചന്റെ പ്രദേശം കുശലവും, മാധവവും; വാമനന്റെ പ്രദേശം മനോനുഗവും, സംവർത്തകവും, തോഷ്ണവാനും, സോമപ്രകാശവുമാണ്; പാവകന്റെ പ്രദേശം സുദർശനവും; അന്ധകാരന്റെ പ്രദേശം സംമോഹവും; മുനിദേശം പ്രകാശവും; ദുന്ദുഭി അനർത്ഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ ഏഴു നദികളും ഉണ്ട്.

ഇവിടെ ഏഴു പ്രധാന നദികൾ ഉണ്ട്: ഗൗരി, കുമുദ്വതി, സന്ധ്യ, രാത്രി, മനോജവ, ഖ്യാതി, പുണ്ഡരിക. ഗൗരി എന്നത് പുഷ്പവഹ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; കുമുദ്വതി താമ്രവതി; സന്ധ്യ സുഖവഹ; മനോജവ ക്ഷിപ്രോദ; ഖ്യാതി ഗോബഹുല; പുണ്ഡരിക ചിത്രവേഗ. ശേഷിക്കുന്നവ ചെറുനദികളാണ്. കൌഞ്ചദ്വീപം നെയ്യ് സമുദ്രംകൊണ്ടു വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനെ ശാല്മല എന്നുമാണ് വിളിക്കുന്നത്.

ഘൃതസമുദ്രമാവൃത്യ വ്യവസ്ഥിസ്തദ്വിസ്താരോ ദ്വിഗുണസ്തത്ര ച സപ്ത പര്വതാഃ പ്രധാനാസ്താവന്തി വര്ഷാണി താവത്യോ നദ്യഃ। തത്ര ച പര്വതാഃ। സുമഹാന് പീതഃശാതകൌമ്ഭാത് സാര്വഗുണസൌവര്ണരോഹിതസുമനസകുശല ----- ജാമ്ബൂനദവൈദ്യുതാ ഇത്യേതേ കുലപര്വതാ വര്ഷാണി ചേതി। അഥ ഷഷ്ഠം ഗോമേദം കഥ്യതേ। ശാല്മലം യഥാ സുരോദേനാവൃതം തദ്വത് സുരോദോഽപി തദ്വിഗുണേന ഗോമേദേനാവൃതഃ। തത്ര ച പ്രധാനപര്വതൌ ദ്വാവേവ। ഏകസ്യ താവത്താവസരഃ। അപരശ്ച കുമുദ ഇതി। സമുദ്രശ്ചേക്ഷുരസസ്തദ്ദ്വിഗുണേന പുഷ്കരേണാവൃതഃ। തത്ര ച പുഷ്കരാഖ്യേ മാനസോ നാമ പര്വതഃ। തദപി ദ്വിധാ ഛിന്നം വര്ഷം തത്പ്രമാണേന ച। സ്വാദോദകേനാവൃതമ്। തതശ്ച കടാഹമ്। ഏതത് പൃഥിവ്യാഃ പ്രമാണമ്। ബ്രഹ്മാണ്ഡസ്യ ച സകടാഹവിസ്താരപ്രമാണമ്। ഏവംവിധാനാമണ്ഡാനാം പരിസംഖ്യാ ന വിദ്യതേ। ഏതാനി കല്പേ കല്പേ ഭഗവാന് നാരായണഃ ക്രോഡരൂപീ രസാതലാന്തഃപ്രവിഷ്ടാനി ദംഷ്ട്രൈകൈനോദ്ധൃത്യ സ്ഥിതൌ സ്ഥാപയതി। ഏഷ വഃ കഥിതോ മാര്ഗോ ഭൂമേരായാമവിസ്തരഃ । സ്വസ്തി വോഽസ്തു ഗമിഷ്യാമി കൈലാസം നിലയം ദ്വിജാഃ ।। ൮൮.

നെയ്യ് സമുദ്രംകൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടതും, അതിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം ഇരട്ടിയുള്ളതുമാണ് ശാല്മല. ഇവിടെ ഏഴു പ്രധാന പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്; അത്രയേ പ്രദേശങ്ങളും നദികളും ഉണ്ട്. ഇവിടത്തെ പർവതങ്ങൾ: സുമഹാൻ, പീത, ശാതകൗംഭ, സർവഗുണസൗവർണ, റോഹിത, സുമനസ, കുശല, ജാംബൂനദ, വൈദ്യുത—ഇവയാണ് പ്രധാന പർവതങ്ങൾ. അതിനുശേഷം ആറാമത്തേതായ ഗോമേദം വരുന്നു. ശാല്മലയെ പോലെ സുറോദ സമുദ്രംകൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടതും, അതിനേക്കാൾ ഇരട്ടിയധിക വലിപ്പമുള്ളതുമാണ് ഗോമേദം. ഇവിടെ രണ്ട് പ്രധാന പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്: ഒരുവൻ താവസര, മറ്റേത് കുമുദ. ഇക്കഴിഞ്ഞ സമുദ്രം കശുവണ്ടി നീരുകൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനേക്കാൾ ഇരട്ടിയുള്ളതും പുഷ്കരമെന്ന പേരിലുള്ളതും മറ്റൊരു സമുദ്രം ഉണ്ട്. അവിടത്തെ പർവതം മാനസ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്, പുഷ്കര പ്രദേശം രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനെ മധുരജലത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം അതിന്റെ അതിരാണ്. ഇതാണ് ഭൂമിയുടെ അളവ്; ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണവും അതുവരെ തന്നെയാണ്. ഇങ്ങനെ അനവധി ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഓരോ കാല്പ്പിലും ഭഗവാൻ നാരായണൻ കാളരൂപത്തിൽ പാതാളത്തിലേക്ക് കടന്ന്, ഒരു ദന്തത്താൽ അവയെ ഉയർത്തി നിലനിറുത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭൂമിയുടെ വഴിയും വിസ്താരവും ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു. നിങ്ങൾക്ക് ആശംസകൾ; ഞാൻ ഇനി കൈലാസത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.