താവദ്വിഷ്ണോസ്തു പുരുഷൈഃ കിങ്കരൈര്മുസലൈരഹമ് । പ്രഹതഃ സംക്ഷയം യാതസ്തതസ്തേ രോമകൂപതഃ । സ്വര്ഗസ്ഥസ്യാപി രാജേന്ദ്ര സ്ഥിതോഽഹം സ്വേന തേജസാ ।। ൬.
അപ്പോൾ വിഷ്ണുവിന്റെ സേവകർ മുസലങ്ങളാൽ എന്നെ അടിച്ചു നശിപ്പിച്ചു; രാജേന്ദ്രാ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോലും നീയുണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ ഞാൻ നിന്റെ രോമകൂപങ്ങളിൽ തന്നെ എന്റെ ശക്തിയാൽ നിലനിന്നു.
തതോഽഹഃകല്പനിര്വൃത്തേ രാത്രികല്പേ ച സത്തമ । ഇദാനീമാദിസൃഷ്ടൌ തു കൃതേ നൃപതിസത്തമ ।। ൬.
അങ്ങനെ ബ്രഹ്മാദിവസം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, രാത്രികാലം തുടങ്ങിയപ്പോൾ, രാജസത്തമാ, ഇപ്പോൾ ഈ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഇതാണ് സ്ഥിതി.
സംഭൂതസ്ത്വം മഹാരാജ രാജ്ഞഃ സുമനസോ ഗൃഹേ । കാശ്മീരദേശാധിപതേരഹം ചാങ്ഗരുഹൈസ്തവ ।। ൬.
മഹാരാജാവേ, നീ സുമനസ് രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ചു; ഞാൻ നിന്റെ രോമങ്ങളിൽ നിന്ന് കാശ്മീരദേശാധിപതിയായി ജനിച്ചു.
യജ്ഞൈരിഷ്ടം ത്വയാനേകൈര്ബഹുഭിശ്ചാപ്തദക്ഷിണൈഃ । ന ചാഹം തൈരപഹതോ വിഷ്ണുസ്മരണവര്ജിതൈഃ ।। ൬.
നീ അനേകം യജ്ഞങ്ങൾ ധാരാളം ദാനങ്ങളോടെ നടത്തി; എന്നാൽ വിഷ്ണുസ്മരണമില്ലാത്തതിനാൽ അവയാൽ ഞാൻ നശിക്കപ്പെട്ടില്ല.
ഇദാനീം യത് ത്വയാ സ്തോത്രം പുണ്ഡരീകാക്ഷപാരകമ് । പഠിതം തത്പ്രഭാവേന വിഹായാങ്ഗരുഹാണ്യഹമ് । ഏകീഭൂതഃ പുനര്ജാതോ വ്യാധരൂപോ നൃപോത്തമ ।। ൬.
ഇപ്പോൾ നീ പുണ്ഡരികാക്ഷനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായി, ഞാൻ എന്റെ രോമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ഒന്നായി വീണ്ടും ജനിച്ച്, രാജസത്തമാ, വ്യാധരൂപത്തിൽ ഭവിച്ചു.
അഹം ഭഗവതഃ സ്തോത്രം ശ്രുത്വാ പ്രാക്പാപമൂര്ത്തിനാ । മുക്തോഽസ്മി ധര്മബുദ്ധിര്മേ വര്ത്തതേ സാമ്പ്രതം വിഭോ ।। ൬.
ഭഗവാന്റെ സ്തോത്രം ഞാൻ കേട്ടതോടെ, മുമ്പ് പാപരൂപിയായിരുന്ന ഞാൻ ഇപ്പോൾ മോചിതനായി; ഇപ്പോൾ ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുള്ളവനായി ഞാൻ നിലകൊള്ളുന്നു, പ്രഭോ.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചോ രാജാ പരം വിസ്മയമാഗതഃ । വരേണ ഛന്ദയാമാസ തം വ്യാധം രാജസത്തമഃ ।। ൬.
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് അതിശയത്തോടെ നിറഞ്ഞു; രാജസത്തമനായ അവൻ ആ വ്യാധനോട് ഒരു വരം അനുവദിച്ചു.
രാജോവാച । സ്മാരിതോഽസ്മി യഥാ വ്യാധ ത്വയാ ജന്മാന്തരം ഗതമ് । തഥാ ത്വം മത്പ്രസാദേന ധര്മവ്യാധോ ഭവിഷ്യസി ।। ൬.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'വ്യാധാ, നീ എന്നെ മുൻജന്മം ഓർമ്മിപ്പിച്ചതുപോലെ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നീ ഒരു ധർമ്മവ്യാധനായി മാറും.'
യശ്ചൈതത് പുണ്ഡരീകാക്ഷപാരഗം ശ്രൃണുയാത് പരമ് । തസ്യ പുഷ്കരയാത്രായാം വിധിസ്നാനഫലം ഭവേത് ।। ൬.
പുണ്ഡരികാക്ഷനെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ കഥ ആരെങ്കിലും ശ്രവിച്ചാൽ, അവൻ പുഷ്കരയാത്രയിൽ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം നേടും.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവമുക്ത്വാ തതോ രാജാ വിമാനവരമാസ്ഥിതഃ । പരേണ തേജസാ യോഗമവാപാശേഷധാരിണി ।। ൬.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് ഉത്തമമായ വിമാനത്തിൽ കയറി, പരമശക്തിയാൽ സർവ്വം ധരിക്കുന്നവനുമായി ഐക്യം പ്രാപിച്ചു.
ധരണ്യുവാച । രൈഭ്യോഽസൌ മുനിശാര്ദൂലഃ ശ്രുത്വാ സിദ്ധം വസും തദാ । സ്വയം കിമകരോദ് ദേവ സംശയോ മേ മഹാനയമ് ।। ൭.
ഭൂമി ചോദിച്ചു: മഹർഷികളിലെ സിംഹമായവനേ, റൈഭ്യൻ ആ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചുവെന്ന് കേട്ടശേഷം ആ മഹർഷി തന്നെ എന്ത് ചെയ്തു? ഇതാണ് എനിക്ക് വലിയ സംശയമായത്.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । സ രൈഭ്യോ മുനിശാര്ദൂലഃ ശ്രുത്വാ സിദ്ധം വസും തദാ । ആജഗാമ ഗയാം പുണ്യാം പിതൃതീര്ഥം തപോധനഃ । തത്ര ഗത്വാ പിതൄന് ഭക്ത്യാ പിണ്ഡദാനേന തര്പയത് ।। ൭.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷികളിലെ സിംഹനായ റൈഭ്യൻ ആ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചതായി കേട്ടപ്പോൾ, ആ തപസ്സുകാരൻ ഗയ എന്ന പുണ്യസ്ഥലത്തേക്ക്, പിതൃതീർഥത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, ഭക്തിയോടെ പിണ്ടം അർപ്പിച്ച് പിതാക്കളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
തതോ വൈ സുഹമത്തീവ്രം തപഃ പരമദുശ്ചരമ് । ചരതസ്തസ്യ തത്തീവ്രം തപോ രൈഭ്യസ്യ ധീമതഃ । ആജഗാമ മഹായോഗീ വിമാനസ്ഥോഽതിദീപ്തിമാന് ।। ൭.
അതിനുശേഷം, ധീരനായ റൈഭ്യൻ അത്യന്തം കഠിനമായ, വളരെ പ്രയാസമുള്ള തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ ശക്തമായ തപസ്സിനിടയിൽ, ഒരു മഹായോഗി, ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ഇരുന്ന് പ്രകാശമാനനായവൻ അവിടെ എത്തി.
ത്രസരേണുസമേ ശുദ്ധേ വിമാനേ സൂര്യസന്നിഭേ । പരമാണുപ്രമാണേന പുരുഷസ്തത്ര ദീപ്തിമാന് ।। ൭.
അവിടെ, സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന, പൊടിപടലങ്ങൾ പോലെ ശുദ്ധമായ ഒരു ദിവ്യവിമാനത്തിൽ, അത്യന്തം ചെറുതായും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ഒരു പുരുഷനെ അവൻ കണ്ടു.
സോഽബ്രവീദ് രൈഭ്യ കിം കാര്യം തപശ്ചരസി സുവ്രത । ഏവമുക്ത്വാ ദിവോ ഭൂമിം മാപയാമാസ വൈ പുമാന് ।। ൭.
അവൻ പറഞ്ഞു: "രൈഭ്യാ, നീ ഈ കഠിനമായ വ്രതം എന്തിനാണ് ചെയ്യുന്നത്?" അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ആ പുരുഷൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ അളന്നു.
തത്രാപി രഥപഞ്ചാഭം വിമാനം സൂര്യസന്നിഭമ് । യുഗപദ് ബ്രഹ്മഭുവനം വ്യാപ്നുവന്തം ദദര്ശ സഃ ।। ൭.
അവിടെ, സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന, അഞ്ചു രഥങ്ങൾ പോലെ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു ദിവ്യവിമാനം, ഒരേസമയം ബ്രഹ്മലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതായും അവൻ കണ്ടു.
തതഃ സ വിസ്മയാവിഷ്ടോ രൈഭ്യഃ പ്രണതിപൂര്വകമ് । പപ്രച്ഛ തം മഹായോഗിന് കോ ഭവാന് പ്രബ്രവീതു മേ ।। ൭.
അതിനുശേഷം, അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങിയ റൈഭ്യൻ നമസ്കരിച്ച് ആ മഹായോഗിയെ ചോദിച്ചു: "ആരാണു നിങ്ങൾ? ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ."
പുരുഷ ഉവാച । അഹം രുദ്രാദവരജോ ബ്രഹ്മണോ മാനസഃ സുതഃ । നാമ്നാ സനത്കുമാരേതി ജനലോകേ വസാമ്യഹമ് ।। ൭.
പുരുഷൻ പറഞ്ഞു: "ഞാൻ രുദ്രന്റെ ഇളയ സഹോദരനും ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ ജനിച്ച പുത്രനുമാണ്. എന്റെ പേര് സനത്കുമാരൻ, ഞാൻ ജനലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു."
ഭവതഃ പാര്ശ്വമായാതഃ പ്രണയേന തപോധന । ധന്യോഽസി സര്വഥാ വത്സ ബ്രഹ്മണഃ കുലവര്ധനഃ ।। ൭.
"തപസ്സുകാരനായ നീയോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ നിന്നരികിലേക്കാണ് വന്നത്. എല്ലാ വിധത്തിലും നീ ഭാഗ്യവാനാണ്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വംശം വളർത്തുന്നവനേ."
രൈഭ്യ ഉവാച । നമോഽസ്തു തേ യോഗിവര പ്രസീദ ദയാം മഹ്യം കുരുഷേ വിശ്വരൂപ । കിമത്ര കൃത്യം വദ യോഗിസിംഹ കഥം ഹി ധന്യോഽഹമുക്തസ്ത്വയാ ച ।। ൭.
രൈഭ്യൻ പറഞ്ഞു: "യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നമസ്കാരം. ദയവായി കരുണ കാണിക്കണമേ, വിശ്വരൂപനായവനേ. ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്, യോഗിസിംഹനേ, എനിക്ക് പറയൂ. എങ്ങനെയാണ് ഞാൻ ഭാഗ്യവാനെന്നു നീ പറഞ്ഞത്?"
സനത്കുമാര ഉവാച । ധന്യസ്ത്വമേവ ദ്വിജവര്യമുഖ്യ യദ് വേദവാദാഭിരതഃ പിതൄംശ്ച । പ്രീണാസി മന്ത്രവ്രതജപ്യഹോമൈ- ര്ഗയാം സമാസാദ്യ തഥാഽന്നപിണ്ഡൈഃ ।। ൭.
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: "വേദവേദാന്തങ്ങളിൽ ആസക്തനായി, ഗയയിൽ എത്തി, മന്ത്രം, വ്രതം, ജപം, ഹോമം എന്നിവയിലൂടെ, അന്നപിണ്ടങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് പിതാക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീയാണു യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭാഗ്യവാൻ."
ശ്രൃണുഷ്വ ചാന്യം നൃപതിര്ബഭൂവ വിശാലനാമാ സ പുരീം വിശാലാമ് । ഉവാസ ധന്യോ ധൃതിമാനപുത്രഃ സ്വയം വിശാലാധിപതിര്ദ്വിജാഗ്ര്യാന് । പപ്രച്ഛ പുത്രാര്ഥമമിത്രസാഹ - സ്തേ ബ്രാഹ്മണാശ്ചോചുരദീനസത്ത്വാഃ ।। ൭.
കൂടാതെ കേൾക്കൂ: വിശാലൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു, വിശാല എന്ന മഹാനഗരത്തിൽ വസിച്ചിരുന്നതും ഭാഗ്യവാനും ധൈര്യശാലിയും ആയിരുന്നു. അവന് പുത്രന്മാർ ഇല്ലായിരുന്നു. വിശാലയുടെ രാജാവായിരുന്ന അവൻ, ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് പുത്രാർത്ഥം ചോദിച്ചു. ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷീണശക്തിയുള്ളവർ, അവനോട് പറഞ്ഞു.
ര്ഗത്വാ ഗയാമന്നദാനൈരനേകൈഃ । ധ്രുവം സുതസ്തേ ഭവിതാ നൃപേശ സുസംപ്രദാതാ സകലക്ഷിതീശഃ ।। ൭.
രാജാവേ, ഗയയിൽ പോയി പലവിധത്തിൽ അന്നദാനം ചെയ്താൽ, നിശ്ചയമായും നിനക്ക് ഒരു പുത്രൻ ജനിക്കും; അവൻ സകലഭൂമിയുടെയും ദാനശീലനായ ഭരണാധികാരി ആയിരിക്കും.
ഇതീരിതോ ബ്രാഹ്മണൈഃ സ പ്രഹൃഷ്ടോ രാജാ വിശാലാധിപതിഃ പ്രയത്നാത് । ആഗത്യ തേന പ്രവരേണ തീര്ഥേ മഘാസു ഭക്ത്യാഽഥ കൃതം പിതൄണാമ് ।। ൭.
ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, വിശാലയുടെ രാജാവായ അദ്ദേഹം സന്തോഷത്തോടെ, ആ ശ്രേഷ്ഠമായ തീർഥത്തിൽ, മാഘമാസത്തിൽ ഭക്തിയോടെ പിതാക്കൾക്കായി കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.
പിണ്ഡപ്രദാനം വിധിനാ പ്രയത്നാ- ദദദ്വിയത്യുത്തമമൂര്തയസ്താന് । പശ്യന് സ പുംസഃ സിതപീതകൃഷ്ണാ- നുവാച രാജാ കിമിദം ഭവദ്ഭിഃ । ഉപേക്ഷ്യതേ ശംസത സര്വമേവ കൌതൂഹലം മേ മനസി പ്രവൃത്തമ് ।। ൭.
അവൻ നിയമപ്രകാരവും പരിശ്രമത്തോടെയും പിതാക്കൾക്കായി പിണ്ടം അർപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ വെള്ള, മഞ്ഞ, കറുപ്പ് നിറമുള്ള പുരുഷന്മാരെ കണ്ട രാജാവ് ചോദിച്ചു: "ഭവാന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഇതെന്തിന് അവഗണിക്കുന്നു? ദയവായി എല്ലാം പറയൂ, എന്റെ മനസ്സിൽ കൗതുകം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു."
സിത ഉവാച । അഹം സിതസ്തേ ജനകോഽസ്മി താത നാമ്നാ ച വൃത്തേന ച കര്മണാ ച । അയം ച മേ ജനകോ രക്തവര്ണോ നൃശംസകൃദ് ബ്രഹ്മഹാ പാപകാരീ ।। ൭.
വെള്ളനിറക്കാരൻ പറഞ്ഞു: "ഞാൻ സിതൻ, നിന്റെ പിതാവ്, പേരിലും പ്രവർത്തിയിലും കർമ്മത്തിലും അങ്ങനെ തന്നെ. ഈ ചുവപ്പൻ എന്റെ പിതാവാണ്; ക്രൂരനും ബ്രാഹ്മണഹന്താവും പാപകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തവനുമാണ്."
അധീശ്വരോ നാമ പരഃ പിതാഽസ്യ കൃഷ്ണോ വൃത്ത്യാ കര്മണാ ചാപി കൃഷ്ണഃ । ഏതേന കൃഷ്ണേന ഹതാഃ പുരാ വൈ ജന്മന്യനേകേ ഋഷയഃ പുരാണാഃ ।। ൭.
അടുത്തവൻ അദീഷ്വരൻ എന്ന പേരുള്ളവൻ, ഈ ചുവപ്പന്റെ പിതാവാണ്; കറുപ്പ് നിറത്തിലും പ്രവർത്തിയിലും കറുപ്പാണ്. ഈ കറുപ്പൻ മുമ്പ് അനേകം പുരാതന ഋഷികളെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ഏതൌ മൃതൌ ദ്വാവപി പുത്ര രൌദ്ര- മവീചിസംജ്ഞം നരകം പ്രപന്നൌ । അധീശ്വരോ മേ ജനകഃ പരോഽസ്യ കൃഷ്ണഃ പിതാ ദ്വാവപി ദീര്ഘകാലമ് । അഹം ച ശുദ്ധേന നിജേന കര്മണാ ശക്രാസനം പ്രാപിതോ ദുര്ലഭം തതഃ ।। ൭.
മകനേ, ഇവർ ഇരുവരും മരിച്ചശേഷം, രൗദ്രം, അവീചി എന്ന നരകങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു. അദീഷ്വരൻ എന്റെ പിതാവും, കൃഷ്ണൻ അവന്റെ പിതാവും, ഇരുവരും ദീർഘകാലം അവിടെ കഴിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഞാൻ എന്റെ ശുദ്ധമായ കർമ്മം കൊണ്ടു, പ്രാപിക്കാൻ അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഇന്ദ്രാസനം നേടി."
ത്വയാ പുനര്മന്ത്രവിദാ ഗയായാം പിണ്ഡപ്രദാനേന ബലാദിമൌ ച । മേലാപിതൌ തീര്ഥപിണ്ഡപ്രദാന - പ്രഭാവതോ മേ നരകാശ്രിതാവപി ।। ൭.
മന്ത്രജ്ഞനായ നീ ഗയയിൽ പിണ്ടം അർപ്പിച്ചതിനാൽ, ബാലനും മറ്റൊരാളും തമ്മിൽ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഈ തീർത്ഥത്തിൽ പിണ്ടം അർപ്പിച്ച അതിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടാണ്, അവർ നരകത്തിൽ കഴിയുകയായിരുന്നാലും ഇതു സംഭവിച്ചത്.
പിതൄന് പിതാമഹാംസ്തത്ര തഥൈവ പ്രപിതാമഹാന് । പ്രീണയാമീതി തത്തോയം ത്വയാ ദത്തമരിംദമ ।। ൭.
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ, നീ അവിടെ അർപ്പിച്ച വെള്ളംകൊണ്ട് പിതാക്കന്മാരെയും പിതാമഹന്മാരെയും പ്രപിതാമഹന്മാരെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.