സ കദാചിദ് ഭവാന് വീര തുരഗൈഃ പരിവാരിതഃ । അരണ്യമാഗതോ ഹന്തും ശ്വാപദാനി വിശേഷതഃ ।। ൬.
ഒരു ദിവസം, വീരനായ ഭവാൻ കുതിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, വനത്തിലേക്ക് കയറി, പ്രത്യേകിച്ച് കാട്ടുമൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടാൻ പോയി.
തത്ര ത്വയാഽന്യകാമേന മൃഗവേഷധരോ മുനിഃ । ദണ്ഡയുഗ്മേന ദൂരേ തു പാതിതോ ധരണീതലേ ।। ൬.
അവിടെ, മറ്റൊരു ആഗ്രഹം കൊണ്ടു നീ, മൃഗവേഷം ധരിച്ചിരുന്ന ഒരു മുനിയെ ദൂരം നിന്ന് ദണ്ഡം ഉപയോഗിച്ച് അടിച്ചു, അവൻ നിലത്തേക്ക് വീണു.
സദ്യോ മൃതശ്ച വിപ്രേന്ദ്രസ്ത്വം ച രാജന് മുദാ യുതഃ । ഹരിണോഽയം ഹത ഇതി യാവത് പശ്യസി പാര്ഥിവ । താവന്മൃഗവപുര്വിപ്രോ മൃതഃ പ്രസ്ത്രവണേ ഗിരൌ ।। ൬.
ബ്രാഹ്മണൻ മരിച്ച ഉടനെ, രാജാവേ, നീ സന്തോഷത്തോടെ, 'ഹരി ഈ മൃഗത്തെ കൊന്നു' എന്ന് കരുതി, അതിനെ മൃഗം എന്നപോലെ നോക്കി നിന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ത്വം മഹാരാജ ക്ഷുഭിതേന്ദ്രിയമാനസഃ । ഗൃഹം ഗതസ്തതോഽന്യസ്യ കസ്യചിത് കഥിതം ത്വയാ ।। ൬.
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, നിന്റെ മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും കലങ്ങിയതോടെ നീ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി, മറ്റൊരാളോട് ഈ സംഭവം പറഞ്ഞു.
തതഃ കതിപയാഹസ്യ ത്വയാ രാത്രൌ നരേശ്വര । ബ്രഹ്മഹത്യാഭയാദ്ഭീതചിതേനൈതദ് വിചിന്തിതമ് । കൃത്യം കരോമി ശാന്ത്യര്ഥം മുച്യതേ യേന പാതകാത് ।। ൬.
അതിനുശേഷം കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ്, രാജാവേ, ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ ഭയത്തിൽ ഭീതിയോടെ നീ രാത്രിയിൽ ചിന്തിച്ചു: 'എന്ത് ചെയ്യണം, എങ്ങനെ ഈ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാം?'
തതസ്ത്വയാ മഹാരാജ സകൃന്നാരായണം പ്രഭുമ് । സംചിന്ത്യ ദ്വാദശീ ശുദ്ധാ ത്വയാ രാജന്നുപോഷിതാ ।। ൬.
അതിനുശേഷം, മഹാരാജാവേ, നീ ഒരിക്കൽ നാരായണനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച്, ശുദ്ധമായ ദ്വാദശി ദിവസം ഉപവാസം പാലിച്ചു.
നാരായണോ മേ സുപ്രീത ഇതി പ്രോക്ത്വാ ശുഭേഽഹനി । ഗൌര്ദത്താ വിധിനാ സദ്യോ മൃതോഽസ്യുദരശൂലതഃ ।। ൬.
ഒരു ശുഭദിനത്തിൽ, 'നാരായണൻ എനിക്ക് വളരെ പ്രസന്നനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞ്, നീ വിധിപ്രകാരം ഒരു പശുവിനെ ദാനം ചെയ്തു; എന്നാൽ മരിച്ചവൻ ഉടനെ വയറുവേദന അനുഭവിച്ചു.
അഭുക്തോ ദ്വാദശീധര്മേ യത് തത്രാപി ച കാരണമ് । കഥയാമി ഭവത്പത്നീ നാമ്നാ നാരായണീ ശുഭാ ।। ൬.
ദ്വാദശി വ്രതം പൂർണ്ണമായി പാലിക്കാതിരുന്നതിന് കാരണം ഞാൻ പറയാം: നിന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ നാരായണി എന്നവൾ തന്നെയാണ് അതിന് കാരണം.
സാ കണ്ഠഗേന പ്രാണേന വ്യാഹൃതാ തേന തേ ഗതിഃ । കല്പമേകം മഹാരാജ ജാതാ വിഷ്ണുപുരേ തവ ।। ൬.
അവൾ ശ്വാസം തടസ്സപ്പെട്ട് വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചതിനാൽ, മഹാരാജാവേ, ഒരു കല്പകാലം നീ വിഷ്ണുപുരിയിൽ ജനിക്കേണ്ടി വന്നു.
അഹം ച തവ ദേഹസ്ഥഃ സര്വം ജാനാമി ചാക്ഷയമ് । ബ്രഹ്മഗ്രഹോ മഹാഘോരഃ പീഡയാമീതി മേ മതിഃ ।। ൬.
ഞാൻ നിന്റെ ശരീരത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട് എല്ലാം അറിയുന്നു; ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ ഭയാനകമായ പീഡനമാണ് എന്നെ അലട്ടിയത് എന്ന് ഞാൻ കരുതി.
താവദ്വിഷ്ണോസ്തു പുരുഷൈഃ കിങ്കരൈര്മുസലൈരഹമ് । പ്രഹതഃ സംക്ഷയം യാതസ്തതസ്തേ രോമകൂപതഃ । സ്വര്ഗസ്ഥസ്യാപി രാജേന്ദ്ര സ്ഥിതോഽഹം സ്വേന തേജസാ ।। ൬.
അപ്പോൾ വിഷ്ണുവിന്റെ സേവകർ മുസലങ്ങളാൽ എന്നെ അടിച്ചു നശിപ്പിച്ചു; രാജേന്ദ്രാ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോലും നീയുണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ ഞാൻ നിന്റെ രോമകൂപങ്ങളിൽ തന്നെ എന്റെ ശക്തിയാൽ നിലനിന്നു.
തതോഽഹഃകല്പനിര്വൃത്തേ രാത്രികല്പേ ച സത്തമ । ഇദാനീമാദിസൃഷ്ടൌ തു കൃതേ നൃപതിസത്തമ ।। ൬.
അങ്ങനെ ബ്രഹ്മാദിവസം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, രാത്രികാലം തുടങ്ങിയപ്പോൾ, രാജസത്തമാ, ഇപ്പോൾ ഈ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഇതാണ് സ്ഥിതി.
സംഭൂതസ്ത്വം മഹാരാജ രാജ്ഞഃ സുമനസോ ഗൃഹേ । കാശ്മീരദേശാധിപതേരഹം ചാങ്ഗരുഹൈസ്തവ ।। ൬.
മഹാരാജാവേ, നീ സുമനസ് രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ചു; ഞാൻ നിന്റെ രോമങ്ങളിൽ നിന്ന് കാശ്മീരദേശാധിപതിയായി ജനിച്ചു.
യജ്ഞൈരിഷ്ടം ത്വയാനേകൈര്ബഹുഭിശ്ചാപ്തദക്ഷിണൈഃ । ന ചാഹം തൈരപഹതോ വിഷ്ണുസ്മരണവര്ജിതൈഃ ।। ൬.
നീ അനേകം യജ്ഞങ്ങൾ ധാരാളം ദാനങ്ങളോടെ നടത്തി; എന്നാൽ വിഷ്ണുസ്മരണമില്ലാത്തതിനാൽ അവയാൽ ഞാൻ നശിക്കപ്പെട്ടില്ല.
ഇദാനീം യത് ത്വയാ സ്തോത്രം പുണ്ഡരീകാക്ഷപാരകമ് । പഠിതം തത്പ്രഭാവേന വിഹായാങ്ഗരുഹാണ്യഹമ് । ഏകീഭൂതഃ പുനര്ജാതോ വ്യാധരൂപോ നൃപോത്തമ ।। ൬.
ഇപ്പോൾ നീ പുണ്ഡരികാക്ഷനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായി, ഞാൻ എന്റെ രോമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ഒന്നായി വീണ്ടും ജനിച്ച്, രാജസത്തമാ, വ്യാധരൂപത്തിൽ ഭവിച്ചു.
അഹം ഭഗവതഃ സ്തോത്രം ശ്രുത്വാ പ്രാക്പാപമൂര്ത്തിനാ । മുക്തോഽസ്മി ധര്മബുദ്ധിര്മേ വര്ത്തതേ സാമ്പ്രതം വിഭോ ।। ൬.
ഭഗവാന്റെ സ്തോത്രം ഞാൻ കേട്ടതോടെ, മുമ്പ് പാപരൂപിയായിരുന്ന ഞാൻ ഇപ്പോൾ മോചിതനായി; ഇപ്പോൾ ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുള്ളവനായി ഞാൻ നിലകൊള്ളുന്നു, പ്രഭോ.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചോ രാജാ പരം വിസ്മയമാഗതഃ । വരേണ ഛന്ദയാമാസ തം വ്യാധം രാജസത്തമഃ ।। ൬.
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് അതിശയത്തോടെ നിറഞ്ഞു; രാജസത്തമനായ അവൻ ആ വ്യാധനോട് ഒരു വരം അനുവദിച്ചു.
രാജോവാച । സ്മാരിതോഽസ്മി യഥാ വ്യാധ ത്വയാ ജന്മാന്തരം ഗതമ് । തഥാ ത്വം മത്പ്രസാദേന ധര്മവ്യാധോ ഭവിഷ്യസി ।। ൬.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'വ്യാധാ, നീ എന്നെ മുൻജന്മം ഓർമ്മിപ്പിച്ചതുപോലെ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നീ ഒരു ധർമ്മവ്യാധനായി മാറും.'
യശ്ചൈതത് പുണ്ഡരീകാക്ഷപാരഗം ശ്രൃണുയാത് പരമ് । തസ്യ പുഷ്കരയാത്രായാം വിധിസ്നാനഫലം ഭവേത് ।। ൬.
പുണ്ഡരികാക്ഷനെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ കഥ ആരെങ്കിലും ശ്രവിച്ചാൽ, അവൻ പുഷ്കരയാത്രയിൽ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം നേടും.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവമുക്ത്വാ തതോ രാജാ വിമാനവരമാസ്ഥിതഃ । പരേണ തേജസാ യോഗമവാപാശേഷധാരിണി ।। ൬.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് ഉത്തമമായ വിമാനത്തിൽ കയറി, പരമശക്തിയാൽ സർവ്വം ധരിക്കുന്നവനുമായി ഐക്യം പ്രാപിച്ചു.
ധരണ്യുവാച । രൈഭ്യോഽസൌ മുനിശാര്ദൂലഃ ശ്രുത്വാ സിദ്ധം വസും തദാ । സ്വയം കിമകരോദ് ദേവ സംശയോ മേ മഹാനയമ് ।। ൭.
ഭൂമി ചോദിച്ചു: മഹർഷികളിലെ സിംഹമായവനേ, റൈഭ്യൻ ആ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചുവെന്ന് കേട്ടശേഷം ആ മഹർഷി തന്നെ എന്ത് ചെയ്തു? ഇതാണ് എനിക്ക് വലിയ സംശയമായത്.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । സ രൈഭ്യോ മുനിശാര്ദൂലഃ ശ്രുത്വാ സിദ്ധം വസും തദാ । ആജഗാമ ഗയാം പുണ്യാം പിതൃതീര്ഥം തപോധനഃ । തത്ര ഗത്വാ പിതൄന് ഭക്ത്യാ പിണ്ഡദാനേന തര്പയത് ।। ൭.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷികളിലെ സിംഹനായ റൈഭ്യൻ ആ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചതായി കേട്ടപ്പോൾ, ആ തപസ്സുകാരൻ ഗയ എന്ന പുണ്യസ്ഥലത്തേക്ക്, പിതൃതീർഥത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, ഭക്തിയോടെ പിണ്ടം അർപ്പിച്ച് പിതാക്കളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
തതോ വൈ സുഹമത്തീവ്രം തപഃ പരമദുശ്ചരമ് । ചരതസ്തസ്യ തത്തീവ്രം തപോ രൈഭ്യസ്യ ധീമതഃ । ആജഗാമ മഹായോഗീ വിമാനസ്ഥോഽതിദീപ്തിമാന് ।। ൭.
അതിനുശേഷം, ധീരനായ റൈഭ്യൻ അത്യന്തം കഠിനമായ, വളരെ പ്രയാസമുള്ള തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ ശക്തമായ തപസ്സിനിടയിൽ, ഒരു മഹായോഗി, ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ഇരുന്ന് പ്രകാശമാനനായവൻ അവിടെ എത്തി.
ത്രസരേണുസമേ ശുദ്ധേ വിമാനേ സൂര്യസന്നിഭേ । പരമാണുപ്രമാണേന പുരുഷസ്തത്ര ദീപ്തിമാന് ।। ൭.
അവിടെ, സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന, പൊടിപടലങ്ങൾ പോലെ ശുദ്ധമായ ഒരു ദിവ്യവിമാനത്തിൽ, അത്യന്തം ചെറുതായും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ഒരു പുരുഷനെ അവൻ കണ്ടു.
സോഽബ്രവീദ് രൈഭ്യ കിം കാര്യം തപശ്ചരസി സുവ്രത । ഏവമുക്ത്വാ ദിവോ ഭൂമിം മാപയാമാസ വൈ പുമാന് ।। ൭.
അവൻ പറഞ്ഞു: "രൈഭ്യാ, നീ ഈ കഠിനമായ വ്രതം എന്തിനാണ് ചെയ്യുന്നത്?" അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ആ പുരുഷൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ അളന്നു.
തത്രാപി രഥപഞ്ചാഭം വിമാനം സൂര്യസന്നിഭമ് । യുഗപദ് ബ്രഹ്മഭുവനം വ്യാപ്നുവന്തം ദദര്ശ സഃ ।। ൭.
അവിടെ, സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന, അഞ്ചു രഥങ്ങൾ പോലെ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു ദിവ്യവിമാനം, ഒരേസമയം ബ്രഹ്മലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതായും അവൻ കണ്ടു.
തതഃ സ വിസ്മയാവിഷ്ടോ രൈഭ്യഃ പ്രണതിപൂര്വകമ് । പപ്രച്ഛ തം മഹായോഗിന് കോ ഭവാന് പ്രബ്രവീതു മേ ।। ൭.
അതിനുശേഷം, അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങിയ റൈഭ്യൻ നമസ്കരിച്ച് ആ മഹായോഗിയെ ചോദിച്ചു: "ആരാണു നിങ്ങൾ? ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ."
പുരുഷ ഉവാച । അഹം രുദ്രാദവരജോ ബ്രഹ്മണോ മാനസഃ സുതഃ । നാമ്നാ സനത്കുമാരേതി ജനലോകേ വസാമ്യഹമ് ।। ൭.
പുരുഷൻ പറഞ്ഞു: "ഞാൻ രുദ്രന്റെ ഇളയ സഹോദരനും ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ ജനിച്ച പുത്രനുമാണ്. എന്റെ പേര് സനത്കുമാരൻ, ഞാൻ ജനലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു."
ഭവതഃ പാര്ശ്വമായാതഃ പ്രണയേന തപോധന । ധന്യോഽസി സര്വഥാ വത്സ ബ്രഹ്മണഃ കുലവര്ധനഃ ।। ൭.
"തപസ്സുകാരനായ നീയോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ നിന്നരികിലേക്കാണ് വന്നത്. എല്ലാ വിധത്തിലും നീ ഭാഗ്യവാനാണ്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വംശം വളർത്തുന്നവനേ."
രൈഭ്യ ഉവാച । നമോഽസ്തു തേ യോഗിവര പ്രസീദ ദയാം മഹ്യം കുരുഷേ വിശ്വരൂപ । കിമത്ര കൃത്യം വദ യോഗിസിംഹ കഥം ഹി ധന്യോഽഹമുക്തസ്ത്വയാ ച ।। ൭.
രൈഭ്യൻ പറഞ്ഞു: "യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നമസ്കാരം. ദയവായി കരുണ കാണിക്കണമേ, വിശ്വരൂപനായവനേ. ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്, യോഗിസിംഹനേ, എനിക്ക് പറയൂ. എങ്ങനെയാണ് ഞാൻ ഭാഗ്യവാനെന്നു നീ പറഞ്ഞത്?"