തത്രാസ്തേ ശ്രീപതേഃ ശ്രീമാന് സഹസ്ത്രാക്ഷഃ ശചീപതിഃ । സിദ്ധാദിഭിഃ പരിവൃതഃ സര്വാഭിര്ദേവയോനിഭിഃ ।। ൭൬.
അവിടെ, ശ്രീപതിയുടെ മഹത്വമുള്ള, ആയിരം കണ്ണുള്ള, ശചീഭർത്താവായ ഇന്ദ്രൻ, സിദ്ധന്മാരും മറ്റു ദൈവവംശജന്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റി ഇരിക്കുന്നു.
തത്ര ചൈവ സുവംശഃ സ്യാദ് ഭാസ്കരസ്യ മഹാത്മനഃ । സാക്ഷാത് തത്ര സുരാധ്യക്ഷഃ സര്വദേവനമസ്കൃതഃ ।। ൭൬.
അവിടെ തന്നെ, മഹാത്മാവായ ഭാസ്കരന്റെ ഉജ്ജ്വല വംശവും, ദേവന്മാരുടെ മേൽനോട്ടക്കാരനായ, എല്ലാവരും ആദരിക്കുന്ന ദേവാധ്യക്ഷനും അവിടെയുണ്ട്.
തസ്യാശ്ച ദിക്ഷു വിസ്തീര്ണാ തത്തദ്ഗുണസമന്വിതാ । തേജോവതീ നാമ പുരീ ഹുതാശസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭൬.
അമരാവതിയുടെ വിവിധ ദിക്കുകളിൽ, വിവിധ ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, മഹാത്മാവായ ഹുതാശന്റെ (അഗ്നി) തേജോവതി എന്ന നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തത്തദ്ഗുണവതീ രമ്യാ പുരീ വൈവസ്വതസ്യ ച । നാമ്നാ സംയമനീ നാമ പുരീ ത്രൈലോക്യവിശ്രുതാ ।। ൭൬.
അത് പോലെ തന്നെ, വൈവസ്വതന്റെ മനോഹരവും സ്വന്തം ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവുമായ സംയമനി എന്ന നഗരം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്.
തഥാ ചതുര്ഥേ ദിഗ്ഭാഗേ നൈര്ഋതാധിപതേഃ ശുഭാ । നാമ്നാ കൃഷ്ണാവതീ നാമ വിരൂപാക്ഷസ്യ ധീമതഃ ।। ൭൬.
അങ്ങനെ, നാലാം ദിക്കിൽ, സൗഭാഗ്യവാനായ നായൃതി അധിപന്റെ കൃഷ്ണാവതി എന്ന നഗരം, ധീരനായ വിരൂപാക്ഷന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ട്.
പഞ്ചമേ ഹ്യുത്തരപുടേ നാമ്നാ ശുദ്ധവതീ പുരീ । ഉദകാധിപതേഃ ഖ്യാതാ വരുണസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭൬.
അഞ്ചാം വടക്കേ ഭാഗത്ത്, ശുദ്ധവതി എന്ന നഗരം, ജലങ്ങളുടെ അധിപനായ മഹാത്മാവായ വരുണന്റെ നഗരം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്.
തഥാ പഞ്ചോത്തരേ ദേവസ്വസ്യോത്തരപുടേ പുരീ । വായോര്ഗന്ധവതീ നാമ ഖ്യാതാ സര്വഗുണോത്തരാ ।। ൭൬.
അങ്ങനെ തന്നെ, ഏറ്റവും വടക്കേ ഭാഗത്ത്, ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ വായുവിന്റെ ഗന്ധവതി എന്ന നഗരം, എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും അതിജയിച്ചവയായി അറിയപ്പെടുന്നു.
തസ്യോത്തരപുടേ രമ്യാ ഗുഹ്യകാധിപതേഃ പുരീ । നാമ്നാ മഹോദയാ നാമ ശുഭാ വൈദൂര്യവേദികാ ।। ൭൬.
അതിന്റെ വടക്കേ ഭാഗത്തിന് അപ്പുറം, ഗുഹ്യകാധിപന്റെ മനോഹരവും, വൈഡൂര്യവേദികയുള്ള, മഹോദയ എന്ന മംഗളനഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തഥാഷ്ടമേഽന്തരപുടേ ഈശാനസ്യ മഹാത്മനഃ । പുരീ മനോഹരാ നാമ ഭൂതൈര്നാനാവിധൈര്യുതാ । പുഷ്പൈര്ധന്യൈശ്ച വിവിധൈര്വനൈരാശ്രമസംസ്ഥിതൈഃ ।। ൭൬.
അങ്ങനെ, എട്ടാം അകത്തുള്ള ഭാഗത്ത്, മഹാത്മാവായ ഈശാനന്റെ മനോഹര എന്ന നഗരം, വിവിധ ജീവികളും, പലതരം പൂക്കളും ധാന്യങ്ങളും, വനങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും ചേർന്ന് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പ്രാര്ഥ്യതേ ദേവലോകോഽയം സ സ്വര്ഗ ഇതി കീര്തിതഃ ।। ൭൬.
ഈ ദേവലോകം എല്ലാവരും ആഗ്രഹിക്കുന്നതും 'സ്വർഗം' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തവുമാണ്.
രുദ്ര ഉവാച । യദേതത് കര്ണികാമൂലം മേരോര്മധ്യം പ്രകീര്തിതമ് । തദ് യോജനസഹസ്ത്രാണി സംഖ്യയാ മാനതഃ സ്മൃതമ് ।। ൭൭.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: മേരുവിന്റെ നടുവായ കർണികാമൂലം എന്ന് വിളിക്കുന്ന സ്ഥലം ആയിരക്കണക്കിന് യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് അളക്കത്തിൽ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ചത്വാരിംശത് തഥാ ചാഷ്ടൌ സഹസ്ത്രാണി തു മണ്ഡലൈഃ । ശൈലരാജസ്യ തത്തത്ര മേരുമൂലമിതി സ്മൃതമ് ।। ൭൭.
അവിടെ, മേരു പർവതാധിപന്റെ അടിസ്ഥാനം നാല്പത്തിയെട്ടായിരം യോജനങ്ങൾ ചുറ്റളവാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
തേഷാം ഗിരിസഹസ്ത്രാണാമനേകാനാം മഹോച്ഛ്രയഃ । ദിഗഷ്ടൌ ച പുനസ്തസ്യ മര്യാദാപര്വതാഃ ശുഭാഃ ।। ൭൭.
അവിടെയുള്ള അനവധി പർവതങ്ങളിൽ, വളരെ ഉയരമുള്ളവയും ഉണ്ട്. എട്ടു ദിക്കുകളിലും വീണ്ടും അതാത് ദിക്കിന്റെ അതിരായി നല്ല പർവതങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഠരോ ദേവകൂടശ്ച പൂര്വസ്യാം ദിശി പര്വതൌ । പൂര്വപശ്ചായതാവേതാവര്ണവാന്തര്വ്യവസ്ഥിതൌ । മര്യാദാപര്വതാനേതാനഷ്ടാനാഹുര്മനീഷിണഃ ।। ൭൭.
കിഴക്കേ ദിക്കിൽ ജഠരനും ദേവകൂടനും എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇവ കിഴക്കിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറ് വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ എട്ടു ദിക്കിന്റെ അതിരുകൾ ഇവയാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
യോഽസൌ മേരുര്ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രോക്തഃ കനകപര്വതഃ । വിഷ്കമ്ഭാംസ്തസ്യ വക്ഷ്യാമി ശ്രൃണുധ്വം ഗദതസ്തു താന് ।। ൭൭.
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കനകപർവതം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന മേരു പർവതത്തിന്റെ ആധാരങ്ങളെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം; നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
മഹാപാദാസ്തു ചത്വാരോ മേരോരഥ ചതുര്ദിശമ് । യൈര്ന ചചാല വിഷ്ടബ്ധാ സപ്തദ്വീപവതീ മഹീ ।। ൭൭.
നാലു ദിക്കുകളിലും മേരു പർവതത്തിന് നാലു വലിയ അടിത്തറകൾ ഉണ്ട്. അവയാൽ ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമി അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ദശയോജനസാഹസ്ത്രം വ്യായാമസ്തേഷു ശങ്ക്യതേ । തിര്യഗൂര്ധ്വം ച രചിതാ ഹരിതാലതടൈര്വൃതാഃ ।। ൭൭.
ഓരോ അടിത്തറയും പത്ത് ആയിരം യോജന വീതിയിലാണ്, അക്ഷംഭാവത്തിലും ഉയരത്തിലും നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു. അവ ഹരിതാളം ചേർത്ത വരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മനഃശിലാദരീഭിശ്ച സുവര്ണമണിചിത്രിതാഃ ।ഽ അനേകസിദ്ധഭവനൈഃ ക്രീഡാസ്ഥാനൈശ്ച സുപ്രഭാഃ ।। ൭൭.
അവ മനശിലയും പൊന്നും വിലയേറിയ രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അനേകം സിദ്ധന്മാരുടെ ഭവനങ്ങളും വിനോദസ്ഥലങ്ങളും അവയെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
പൂര്വേണ മന്ദരസ്തസ്യ ദക്ഷിണേ ഗന്ധമാദനഃ । വിപുലഃ പശ്ചിമേ പാര്ശ്വേ സുപാര്ശ്വശ്ചോത്തരേ സ്ഥിതഃ ।। ൭൭.
മേരു പർവതത്തിന്റെ കിഴക്കോട്ട് മന്ദരപർവതം, തെക്കോട്ട് ഗന്ധമാദനപർവതം, പടിഞ്ഞാറോട്ട് വിപുലപർവതം, വടക്കോട്ട് സുപാർശ്വപർവതം എന്നിങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തേഷാം ശ്രൃങ്ഗേഷു ചത്വാരോ മഹാവൃക്ഷാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ । ദേവദൈത്യാപ്സരോഭിശ്ച സേവിതാ ഗുണസംചയൈഃ ।। ൭൭.
ഈ നാലു പർവതങ്ങളുടെ മുകളിലായി നാലു വലിയ വൃക്ഷങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു. ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും അവയെ സേവിക്കുന്നു; എല്ലാ ഗുണങ്ങളും അവയ്ക്കുണ്ട്.
മന്ദരസ്യ ഗിരേഃ ശ്രൃങ്ഗേ കദമ്ബോ നാമ പാദപഃ । പ്രലമ്ബശാഖാശിഖരഃ കദമ്ബശ്ചൈത്യപാദപഃ ।। ൭൭.
മന്ദരപർവതത്തിന്റെ കുന്തലിൽ കടമ്പ എന്ന പേരിലുള്ള വൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്റെ ശാഖകൾ നീളത്തിൽ തൂങ്ങി, അതിവിശുദ്ധമായ കടമ്പവൃക്ഷം തന്നെയാണ് അത്.
മഹാകുമ്ഭപ്രമാണൈശ്ച പുഷ്പൈര്വികചകേസരൈഃ । മഹാഗന്ധമനോജ്ഞൈശ്ച ശോഭിതഃ സര്വകാലജൈഃ ।। ൭൭.
വലിയ കുമ്പംപോലെയുള്ള പൂക്കളും പൂർണ്ണമായ കേശരികളും അതിലുണ്ട്. അതിന്റെ സുഗന്ധം മനോഹരമാണ്, എല്ലാ കാലത്തും പൂക്കുന്ന വൃക്ഷം.
സമാസേന പരിവൃതോ ഭുവനൈര്ഭൂതഭാവനൈഃ । സഹസ്ത്രമധികം സോഽഥ ഗന്ധേനാപൂരയന് ദിശഃ ।। ൭൭.
അത് ലോകങ്ങളാലും ജീവികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ സുഗന്ധം ആയിരം യോജന ദൂരത്തേക്ക് ദിക്കുകളിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു.
ഭദ്രാശ്വോ നാമ വൃക്ഷോഽയം വര്ഷാദ്രേഃ കേതുസംഭവഃ । കീര്തിമാന് രൂപവാഞ്ഛ്രീമാന് മഹാപാദപപാദപഃ । യത്ര സാക്ഷാദ്ധൃഷീകേശഃ സിദ്ധസങ്ഘൈര്നിഷേവ്യതേ ।। ൭൭.
ഭദ്രാശ്വം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ വൃക്ഷം മഴപർവതത്തിൽ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രശസ്തനും മനോഹരനും തേജസ്സുള്ളവനും വലിയ വൃക്ഷങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനവുമാണ് ഇത്. ഇവിടെ തന്നെ ഹൃഷീകേശൻ സിദ്ധന്മാരുടെ കൂട്ടത്തോടെ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്യ ഭദ്രകദമ്ബസ്യ തഥാശ്വവദനോ ഹരിഃ । പ്രാപ്തവാംശ്ചാമരശ്രേഷ്ഠഃ സ ഹി സാനും പുനഃ പുനഃ ।। ൭൭.
ആ ഭദ്രമായ കടമ്പവൃക്ഷത്തിൽ, അശ്വമുഖനായ ഹരിയും അവിടെ എത്തി, അതിന്റെ കുന്തലിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും കയറി, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ചാമരം നേടി.
തേന ചാലോകിതം വര്ഷം സര്വദ്വിപദനായകാഃ । യസ്യ നാമ്നാ സമാഖ്യാതോ ഭദ്രാശ്വേതി ന സംശയഃ ।। ൭൭.
അവിടെ എല്ലാ രണ്ടു കാൽ ഉള്ള ജീവികളുടെ നാഥനായവൻ ആ പ്രദേശം കണ്ടു. അവന്റെ പേരിൽ തന്നെയാണ് ഭദ്രാശ്വം എന്ന് ആ പ്രദേശം അറിയപ്പെടുന്നത്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ദക്ഷിണസ്യാപി ശൈലസ്യ ശിഖരേ ദേവസേവിതേ । ജമ്ബൂഃ സദ്യഃ പുഷ്പഫലാ മഹാശാഖോപശോഭിതാ ।। ൭൭.
തെക്കേ പർവതത്തിന്റെ കുന്തലിൽ, ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന ജാംബൂവൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന് ഉടനെ പൂവും പഴവും കായ്ക്കുന്നു; വലിയ ശാഖകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
തസ്യാ ഹ്യതിപ്രമാണാനി സ്വാദൂനി ച മൃദൂനി ച । ഫലാന്യമൃതകല്പാനി പതന്തി ഗിരിമൂര്ധനി ।। ൭൭.
അത് വളരെയധികം വലിപ്പമുള്ളതും, മധുരവും മൃദുവുമായതുമായ പഴങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അമൃതംപോലെയുള്ള ആ പഴങ്ങൾ പർവതത്തിന്റെ മുകളിലേക്ക് വീഴുന്നു.
തസ്മാദ് ഗിരിവരശ്രേഷ്ഠാത് ഫലപ്രസ്യന്ദവാഹിനീ । ദിവ്യാ ജാമ്ബൂനദീ നാമ പ്രവൃത്താ മധുവാഹിനീ ।। ൭൭.
ആ വലിയ പർവതത്തിൽ നിന്ന് ജാംബൂനദി എന്ന ദിവ്യനദി ഉത്ഭവിക്കുന്നു; ആ നദി പഴങ്ങളുടെ രസം ഒഴുക്കുന്നു.
തത്ര ജാമ്ബൂനദം നാമ സുവര്ണമനലപ്രഭമ് । ദേവാലങ്കാരമതുലമുത്പന്നം പാപനാശനമ് ।। ൭൭.
അവിടെ ജാംബൂനദം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പൊൻ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. അതു അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു, ദേവന്മാർക്ക് തുല്യരഹിതമായ അലങ്കാരവും പാപനാശിനിയുമാണ്.