ദശയോജനവിസ്തീര്ണാ ചക്രപാടോപനിര്ഗതാ । സാ തൂദ്ര്ധ്വവാഹിനീ ചാപി നദീ ഭൂമൌ പ്രതിഷ്ഠിതാ ।। ൭൫.
ചക്രപാടിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട, പത്തു യോജന വീതിയുള്ള, മുകളിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന, ഭൂമിയിൽ ഉറപ്പുള്ള ഒരു നദിയുണ്ട്.
സാ പുര്യാമമരാവത്യാം ക്രമമാണേന്ദുരാ പ്രഭൌ । തയാ തിരസ്കൃതാ വാഽപി സൂര്യേന്ദുജ്യോതിഷാം ഗണാഃ ।। ൭൫.
അവൾ അമരാവതി നഗരത്തിലൂടെ ഒഴുകുമ്പോൾ, ചന്ദ്രപ്രഭപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു. ആ നദി മറയ്ക്കുമ്പോൾ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഒളിഞ്ഞുപോകുന്നു.
ഉദയാസ്തമിതേ സന്ധ്യേ യേ സേവന്തേ ദ്വിജോത്തമാഃ । താന് തുഷ്യന്തേ ദ്വിജാഃ സര്വാനഷ്ടാവപ്യചലോത്തമാന് ।। ൭൫.
ഉദയാസ്തമയസന്ധികളിൽ സേവനം ചെയ്യുന്ന ശ്രേഷ്ഠദ്വിജന്മാർ, എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും എട്ടു ഉന്നതപർവ്വതങ്ങളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
പരിഭ്രമജ്ജ്യോതിഷാം യാ സാ രുദ്രേന്ദ്രമതാ ശുഭാ ।। ൭൫.
അവിടെ പരിക്രമിക്കുന്ന പ്രകാശം, രുദ്രനും ഇന്ദ്രനും ശുഭമായതെന്ന് കരുതുന്നു.
രുദ്ര ഉവാച । തസ്യൈവ മേരോഃ പൂര്വേ തു ദേശേ പരമവര്ചസേ । ചക്രവാടപരിക്ഷിപ്തേ നാനാധാതുവിരാജിതേ ।। ൭൬.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: അത്രയും മഹത്വമുള്ള മേരു പർവതത്തിന്റെ കിഴക്കേ ഭാഗത്ത്, പലവിധ ധാതുക്കളാൽ തിളങ്ങുന്ന, പർവതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഒരു പ്രദേശം ഉണ്ട്.
തത്ര സര്വാമരപുരം ചക്രവാടസമുദ്ധതമ് । ദുര്ധര്ഷം ബലദൃപ്താനാം ദേവദാനവരക്ഷസാമ് । തത്ര ജാമ്ബൂനദമയഃ സുപ്രാകാരഃ സുതോരണഃ ।। ൭൬.
അവിടെ, ആ പർവതവലയത്തിനുള്ളിൽ, ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും അതിജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത, അമരന്മാരുടെ നഗരം ഉയർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടത്തെ മതിലുകളും വലിയ വാതിലുകളും ജാംബൂനദസ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ്.
തസ്യാപ്യുത്തരപൂര്വേ തു ദേശേ പരമവര്ചസേ । അലോകജനസംപൂര്ണാ വിമാനശതസംകുലാ ।। ൭൬.
അതിന്റെയും വടക്കുകിഴക്കേ ഭാഗത്ത്, അതുപോലെ മഹത്വം നിറഞ്ഞ, പ്രകാശമുള്ള ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, നൂറുകണക്കിന് ആകാശമന്ദിരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഒരു പ്രദേശം ഉണ്ട്.
മഹാവാപിസമായുക്താ നിത്യം പ്രമുദിതാ ശുഭാ । ശോഭിതാ പുഷ്പശബലൈഃ പതാകാധ്വജമാലിനീ ।। ൭൬.
വലിയ കുളങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ, എപ്പോഴും സന്തോഷവും മംഗളവും നിറഞ്ഞ, പൂക്കളുടെയും പതാകകളുടെയും അലങ്കാരത്തിൽ ഭംഗിയാർന്ന നഗരം ആകുന്നു.
ദേവൈര്യക്ഷോപ്സരോഭിശ്ച ഋഷിഭിശ്ച സുശോഭിതാ । പുരന്ദരപുരീ രമ്യാ സമൃദ്ധാ ത്വമരാവതീ ।। ൭൬.
ദേവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, ഋഷിമാർ എന്നിവരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മനോഹരവും സമൃദ്ധവുമായ പുരന്ദരന്റെ നഗരം അമരാവതി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്യാ മധ്യേഽമരാവത്യാ വജ്രവൈദൂര്യവേദികാ । ത്രൈലോക്യഗുണവിഖ്യാതാ സുധര്മാ നാമ വൈ സഭാ ।। ൭൬.
അമരാവതിയുടെ നടുവിൽ, വജ്രവും വൈഡൂര്യവും ചേർന്ന വേദികയിൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ സുധർമ്മ എന്ന സഭ നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്രാസ്തേ ശ്രീപതേഃ ശ്രീമാന് സഹസ്ത്രാക്ഷഃ ശചീപതിഃ । സിദ്ധാദിഭിഃ പരിവൃതഃ സര്വാഭിര്ദേവയോനിഭിഃ ।। ൭൬.
അവിടെ, ശ്രീപതിയുടെ മഹത്വമുള്ള, ആയിരം കണ്ണുള്ള, ശചീഭർത്താവായ ഇന്ദ്രൻ, സിദ്ധന്മാരും മറ്റു ദൈവവംശജന്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റി ഇരിക്കുന്നു.
തത്ര ചൈവ സുവംശഃ സ്യാദ് ഭാസ്കരസ്യ മഹാത്മനഃ । സാക്ഷാത് തത്ര സുരാധ്യക്ഷഃ സര്വദേവനമസ്കൃതഃ ।। ൭൬.
അവിടെ തന്നെ, മഹാത്മാവായ ഭാസ്കരന്റെ ഉജ്ജ്വല വംശവും, ദേവന്മാരുടെ മേൽനോട്ടക്കാരനായ, എല്ലാവരും ആദരിക്കുന്ന ദേവാധ്യക്ഷനും അവിടെയുണ്ട്.
തസ്യാശ്ച ദിക്ഷു വിസ്തീര്ണാ തത്തദ്ഗുണസമന്വിതാ । തേജോവതീ നാമ പുരീ ഹുതാശസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭൬.
അമരാവതിയുടെ വിവിധ ദിക്കുകളിൽ, വിവിധ ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, മഹാത്മാവായ ഹുതാശന്റെ (അഗ്നി) തേജോവതി എന്ന നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തത്തദ്ഗുണവതീ രമ്യാ പുരീ വൈവസ്വതസ്യ ച । നാമ്നാ സംയമനീ നാമ പുരീ ത്രൈലോക്യവിശ്രുതാ ।। ൭൬.
അത് പോലെ തന്നെ, വൈവസ്വതന്റെ മനോഹരവും സ്വന്തം ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവുമായ സംയമനി എന്ന നഗരം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്.
തഥാ ചതുര്ഥേ ദിഗ്ഭാഗേ നൈര്ഋതാധിപതേഃ ശുഭാ । നാമ്നാ കൃഷ്ണാവതീ നാമ വിരൂപാക്ഷസ്യ ധീമതഃ ।। ൭൬.
അങ്ങനെ, നാലാം ദിക്കിൽ, സൗഭാഗ്യവാനായ നായൃതി അധിപന്റെ കൃഷ്ണാവതി എന്ന നഗരം, ധീരനായ വിരൂപാക്ഷന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ട്.
പഞ്ചമേ ഹ്യുത്തരപുടേ നാമ്നാ ശുദ്ധവതീ പുരീ । ഉദകാധിപതേഃ ഖ്യാതാ വരുണസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭൬.
അഞ്ചാം വടക്കേ ഭാഗത്ത്, ശുദ്ധവതി എന്ന നഗരം, ജലങ്ങളുടെ അധിപനായ മഹാത്മാവായ വരുണന്റെ നഗരം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്.
തഥാ പഞ്ചോത്തരേ ദേവസ്വസ്യോത്തരപുടേ പുരീ । വായോര്ഗന്ധവതീ നാമ ഖ്യാതാ സര്വഗുണോത്തരാ ।। ൭൬.
അങ്ങനെ തന്നെ, ഏറ്റവും വടക്കേ ഭാഗത്ത്, ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ വായുവിന്റെ ഗന്ധവതി എന്ന നഗരം, എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും അതിജയിച്ചവയായി അറിയപ്പെടുന്നു.
തസ്യോത്തരപുടേ രമ്യാ ഗുഹ്യകാധിപതേഃ പുരീ । നാമ്നാ മഹോദയാ നാമ ശുഭാ വൈദൂര്യവേദികാ ।। ൭൬.
അതിന്റെ വടക്കേ ഭാഗത്തിന് അപ്പുറം, ഗുഹ്യകാധിപന്റെ മനോഹരവും, വൈഡൂര്യവേദികയുള്ള, മഹോദയ എന്ന മംഗളനഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തഥാഷ്ടമേഽന്തരപുടേ ഈശാനസ്യ മഹാത്മനഃ । പുരീ മനോഹരാ നാമ ഭൂതൈര്നാനാവിധൈര്യുതാ । പുഷ്പൈര്ധന്യൈശ്ച വിവിധൈര്വനൈരാശ്രമസംസ്ഥിതൈഃ ।। ൭൬.
അങ്ങനെ, എട്ടാം അകത്തുള്ള ഭാഗത്ത്, മഹാത്മാവായ ഈശാനന്റെ മനോഹര എന്ന നഗരം, വിവിധ ജീവികളും, പലതരം പൂക്കളും ധാന്യങ്ങളും, വനങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും ചേർന്ന് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പ്രാര്ഥ്യതേ ദേവലോകോഽയം സ സ്വര്ഗ ഇതി കീര്തിതഃ ।। ൭൬.
ഈ ദേവലോകം എല്ലാവരും ആഗ്രഹിക്കുന്നതും 'സ്വർഗം' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തവുമാണ്.
രുദ്ര ഉവാച । യദേതത് കര്ണികാമൂലം മേരോര്മധ്യം പ്രകീര്തിതമ് । തദ് യോജനസഹസ്ത്രാണി സംഖ്യയാ മാനതഃ സ്മൃതമ് ।। ൭൭.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: മേരുവിന്റെ നടുവായ കർണികാമൂലം എന്ന് വിളിക്കുന്ന സ്ഥലം ആയിരക്കണക്കിന് യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് അളക്കത്തിൽ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ചത്വാരിംശത് തഥാ ചാഷ്ടൌ സഹസ്ത്രാണി തു മണ്ഡലൈഃ । ശൈലരാജസ്യ തത്തത്ര മേരുമൂലമിതി സ്മൃതമ് ।। ൭൭.
അവിടെ, മേരു പർവതാധിപന്റെ അടിസ്ഥാനം നാല്പത്തിയെട്ടായിരം യോജനങ്ങൾ ചുറ്റളവാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
തേഷാം ഗിരിസഹസ്ത്രാണാമനേകാനാം മഹോച്ഛ്രയഃ । ദിഗഷ്ടൌ ച പുനസ്തസ്യ മര്യാദാപര്വതാഃ ശുഭാഃ ।। ൭൭.
അവിടെയുള്ള അനവധി പർവതങ്ങളിൽ, വളരെ ഉയരമുള്ളവയും ഉണ്ട്. എട്ടു ദിക്കുകളിലും വീണ്ടും അതാത് ദിക്കിന്റെ അതിരായി നല്ല പർവതങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഠരോ ദേവകൂടശ്ച പൂര്വസ്യാം ദിശി പര്വതൌ । പൂര്വപശ്ചായതാവേതാവര്ണവാന്തര്വ്യവസ്ഥിതൌ । മര്യാദാപര്വതാനേതാനഷ്ടാനാഹുര്മനീഷിണഃ ।। ൭൭.
കിഴക്കേ ദിക്കിൽ ജഠരനും ദേവകൂടനും എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇവ കിഴക്കിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറ് വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ എട്ടു ദിക്കിന്റെ അതിരുകൾ ഇവയാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
യോഽസൌ മേരുര്ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രോക്തഃ കനകപര്വതഃ । വിഷ്കമ്ഭാംസ്തസ്യ വക്ഷ്യാമി ശ്രൃണുധ്വം ഗദതസ്തു താന് ।। ൭൭.
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കനകപർവതം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന മേരു പർവതത്തിന്റെ ആധാരങ്ങളെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം; നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
മഹാപാദാസ്തു ചത്വാരോ മേരോരഥ ചതുര്ദിശമ് । യൈര്ന ചചാല വിഷ്ടബ്ധാ സപ്തദ്വീപവതീ മഹീ ।। ൭൭.
നാലു ദിക്കുകളിലും മേരു പർവതത്തിന് നാലു വലിയ അടിത്തറകൾ ഉണ്ട്. അവയാൽ ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമി അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ദശയോജനസാഹസ്ത്രം വ്യായാമസ്തേഷു ശങ്ക്യതേ । തിര്യഗൂര്ധ്വം ച രചിതാ ഹരിതാലതടൈര്വൃതാഃ ।। ൭൭.
ഓരോ അടിത്തറയും പത്ത് ആയിരം യോജന വീതിയിലാണ്, അക്ഷംഭാവത്തിലും ഉയരത്തിലും നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു. അവ ഹരിതാളം ചേർത്ത വരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മനഃശിലാദരീഭിശ്ച സുവര്ണമണിചിത്രിതാഃ ।ഽ അനേകസിദ്ധഭവനൈഃ ക്രീഡാസ്ഥാനൈശ്ച സുപ്രഭാഃ ।। ൭൭.
അവ മനശിലയും പൊന്നും വിലയേറിയ രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അനേകം സിദ്ധന്മാരുടെ ഭവനങ്ങളും വിനോദസ്ഥലങ്ങളും അവയെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
പൂര്വേണ മന്ദരസ്തസ്യ ദക്ഷിണേ ഗന്ധമാദനഃ । വിപുലഃ പശ്ചിമേ പാര്ശ്വേ സുപാര്ശ്വശ്ചോത്തരേ സ്ഥിതഃ ।। ൭൭.
മേരു പർവതത്തിന്റെ കിഴക്കോട്ട് മന്ദരപർവതം, തെക്കോട്ട് ഗന്ധമാദനപർവതം, പടിഞ്ഞാറോട്ട് വിപുലപർവതം, വടക്കോട്ട് സുപാർശ്വപർവതം എന്നിങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തേഷാം ശ്രൃങ്ഗേഷു ചത്വാരോ മഹാവൃക്ഷാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ । ദേവദൈത്യാപ്സരോഭിശ്ച സേവിതാ ഗുണസംചയൈഃ ।। ൭൭.
ഈ നാലു പർവതങ്ങളുടെ മുകളിലായി നാലു വലിയ വൃക്ഷങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു. ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും അവയെ സേവിക്കുന്നു; എല്ലാ ഗുണങ്ങളും അവയ്ക്കുണ്ട്.