തത്രേശാനസ്യ ദേവസ്യ സഹസ്ത്രാദിത്യവര്ചസഃ । മഹാവിമാനസംസ്ഥസ്യ മഹിമാ വര്ത്തതേ സദാ ।। ൭൫.
അവിടെ ആയിരം സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശംപോലുള്ള ഇശാനദേവന്റെ മഹത്വം, മഹാവിമാനത്തിൽ വസിക്കുന്നതായും, എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു.
തത്ര സര്വേ ദേവഗണാശ്ചതുര്വക്ത്രം സ്വയം പ്രഭുമ് । ഇഷ്ട്വാ പൂജ്യനമസ്കാരൈരര്ചനീയമുപസ്ഥിതാഃ ।। ൭൫.
അവിടെ എല്ലാ ദേവതകളും നാലു മുഖമുള്ള പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവിനെ നേരിട്ട് എത്തി, അർപ്പണങ്ങൾ, പൂജ, നമസ്കാരം എന്നിവയാൽ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു.
യൈസ്തദാ ദിഹസംകല്പൈര്ബ്രഹ്മചര്യം മഹാത്മഭിഃ । ചീര്ണം ചാരുമനോഭിശ്ച സദാചാരപഥി സ്ഥിതൈഃ ।। ൭൫.
അവിടെയുള്ള മഹാത്മാക്കളായവർ, ദൈവദിനങ്ങളുടെ അളവിൽ, ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, സദാചാരപഥത്തിൽ നിലകൊണ്ടു ബ്രഹ്മചര്യം ആചരിച്ചു.
സമ്യഗിഷ്ട്വാ ച ഭുക്ത്വാ ച പിതൃദേവാര്ചനേ രതാഃ । ഗൃഹാശ്രമപരാസ്തത്ര വിനീതാ അതിഥിപ്രിയാഃ ।। ൭൫.
ശുദ്ധമായ പൂർവ്വകർമങ്ങൾ ചെയ്തു, അർപ്പണങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു, പിതൃദേവതാരാധനയിൽ ലീനരായി, അവർ ഗൃഹസ്ഥർ, വിനീതരും അതിഥികളെ സ്നേഹിക്കുന്നവരുമാണ്.
ഗൃഹിണഃ ശുക്ലകര്മസ്ഥാ വിരക്താഃ കാരണാത്മകാഃ । യമൈര്നിയമദാനൈശ്ച ദൃഢനിര്ദഗ്ധകില്ബിഷാഃ ।। ൭൫.
അവർ ഗൃഹസ്ഥർ, ശുദ്ധകർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവർ, വേരുപെട്ട മനസ്സുള്ളവർ, യമനിയമങ്ങൾ പാലിച്ച്, ദാനം നൽകി, പാപങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ദഹിപ്പിച്ചവരാണ്.
തേഷാം നിവസനം ശുക്ലബ്രഹ്മലോകമനിന്ദിതമ് । ഉപര്യുപരി സര്വാസാം ഗതീനാം പരമാ ഗതിഃ । ചതുര്ദശസഹസ്ത്രാണി യോജനാനാം തു കീര്ത്തിതമ് ।। ൭൫.
അവരുടെ വാസസ്ഥലം ശുദ്ധവും നിന്ദാരഹിതവുമായ ബ്രഹ്മലോകമാണ്, എല്ലാ ഗതികളിലും ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥാനം. അതിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം പതിനാലായിരം യോജനങ്ങളാണ്.
തതോര്ദ്ധരുചിരേ കൃഷ്ണേ തരുണാദിത്യവര്ചസി । മഹാഗിരൌ തതോ രമ്യേ രത്നധാതുവിചിത്രിതേ ।। ൭൫.
അതിനുമുകളിൽ, കറുത്തും, പുതുവയസ്സുള്ള സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലും ദീപ്തിയുള്ള മനോഹരമായ പർവ്വതത്തിൽ, രത്നധാതുക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മറ്റൊരു മനോഹരമായ പർവ്വതം ഉണ്ട്.
നൈകരത്നസമാവാസേ മണിതോരണമന്ദിരേ । മേരോഃ സര്വേഷു പാര്ശ്വേഷു സമന്താത് പരിമണ്ഡലേ ।। ൭൫.
അവിടെ പലവിധ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വീടുകളും, രത്നതോരണങ്ങളുള്ള മന്ദിരങ്ങളും, മേറു പർവ്വതത്തിന്റെ എല്ലാ വശങ്ങളിലും ചുറ്റും പരിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു.
ത്രിംശദ്യോജനസാഹസ്ത്രം ചക്രപാടോ നഗോത്തമഃ । ജാരുധിശ്ചൈവ ശൈലേന്ദ്ര ഇത്യേതേ ഉത്തരാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൭൫.
അവിടെയുണ്ട് 'ചക്രപാട' എന്ന ഉന്നതപർവ്വതം, അതിന്റെ ചുറ്റളവ് മുപ്പതിനായിരം യോജനമാണ്. 'ജാരുധി' എന്ന മറ്റൊരു പർവ്വതാധിപനും അവിടെ ഉണ്ട്. ഇവയെല്ലാം വടക്കേ പർവ്വതങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഏതേഷാം ശൈലമുഖ്യാനാമുത്തരേഷു യഥാക്രമഃ । സ്ഥലീരന്തരദ്രോണ്യശ്ച സരാംസി ച നിബോധത ।। ൭൫.
ഇവിടെയുള്ള പ്രധാന വടക്കേ പർവ്വതങ്ങളിൽ ഓരോന്നിലും സ്ഥലികളും അകത്തളങ്ങളും തടാകങ്ങളും ക്രമമായി കേൾക്കൂ.
ദശയോജനവിസ്തീര്ണാ ചക്രപാടോപനിര്ഗതാ । സാ തൂദ്ര്ധ്വവാഹിനീ ചാപി നദീ ഭൂമൌ പ്രതിഷ്ഠിതാ ।। ൭൫.
ചക്രപാടിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട, പത്തു യോജന വീതിയുള്ള, മുകളിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന, ഭൂമിയിൽ ഉറപ്പുള്ള ഒരു നദിയുണ്ട്.
സാ പുര്യാമമരാവത്യാം ക്രമമാണേന്ദുരാ പ്രഭൌ । തയാ തിരസ്കൃതാ വാഽപി സൂര്യേന്ദുജ്യോതിഷാം ഗണാഃ ।। ൭൫.
അവൾ അമരാവതി നഗരത്തിലൂടെ ഒഴുകുമ്പോൾ, ചന്ദ്രപ്രഭപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു. ആ നദി മറയ്ക്കുമ്പോൾ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഒളിഞ്ഞുപോകുന്നു.
ഉദയാസ്തമിതേ സന്ധ്യേ യേ സേവന്തേ ദ്വിജോത്തമാഃ । താന് തുഷ്യന്തേ ദ്വിജാഃ സര്വാനഷ്ടാവപ്യചലോത്തമാന് ।। ൭൫.
ഉദയാസ്തമയസന്ധികളിൽ സേവനം ചെയ്യുന്ന ശ്രേഷ്ഠദ്വിജന്മാർ, എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും എട്ടു ഉന്നതപർവ്വതങ്ങളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
പരിഭ്രമജ്ജ്യോതിഷാം യാ സാ രുദ്രേന്ദ്രമതാ ശുഭാ ।। ൭൫.
അവിടെ പരിക്രമിക്കുന്ന പ്രകാശം, രുദ്രനും ഇന്ദ്രനും ശുഭമായതെന്ന് കരുതുന്നു.
രുദ്ര ഉവാച । തസ്യൈവ മേരോഃ പൂര്വേ തു ദേശേ പരമവര്ചസേ । ചക്രവാടപരിക്ഷിപ്തേ നാനാധാതുവിരാജിതേ ।। ൭൬.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: അത്രയും മഹത്വമുള്ള മേരു പർവതത്തിന്റെ കിഴക്കേ ഭാഗത്ത്, പലവിധ ധാതുക്കളാൽ തിളങ്ങുന്ന, പർവതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഒരു പ്രദേശം ഉണ്ട്.
തത്ര സര്വാമരപുരം ചക്രവാടസമുദ്ധതമ് । ദുര്ധര്ഷം ബലദൃപ്താനാം ദേവദാനവരക്ഷസാമ് । തത്ര ജാമ്ബൂനദമയഃ സുപ്രാകാരഃ സുതോരണഃ ।। ൭൬.
അവിടെ, ആ പർവതവലയത്തിനുള്ളിൽ, ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും അതിജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത, അമരന്മാരുടെ നഗരം ഉയർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടത്തെ മതിലുകളും വലിയ വാതിലുകളും ജാംബൂനദസ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ്.
തസ്യാപ്യുത്തരപൂര്വേ തു ദേശേ പരമവര്ചസേ । അലോകജനസംപൂര്ണാ വിമാനശതസംകുലാ ।। ൭൬.
അതിന്റെയും വടക്കുകിഴക്കേ ഭാഗത്ത്, അതുപോലെ മഹത്വം നിറഞ്ഞ, പ്രകാശമുള്ള ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, നൂറുകണക്കിന് ആകാശമന്ദിരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഒരു പ്രദേശം ഉണ്ട്.
മഹാവാപിസമായുക്താ നിത്യം പ്രമുദിതാ ശുഭാ । ശോഭിതാ പുഷ്പശബലൈഃ പതാകാധ്വജമാലിനീ ।। ൭൬.
വലിയ കുളങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ, എപ്പോഴും സന്തോഷവും മംഗളവും നിറഞ്ഞ, പൂക്കളുടെയും പതാകകളുടെയും അലങ്കാരത്തിൽ ഭംഗിയാർന്ന നഗരം ആകുന്നു.
ദേവൈര്യക്ഷോപ്സരോഭിശ്ച ഋഷിഭിശ്ച സുശോഭിതാ । പുരന്ദരപുരീ രമ്യാ സമൃദ്ധാ ത്വമരാവതീ ।। ൭൬.
ദേവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, ഋഷിമാർ എന്നിവരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മനോഹരവും സമൃദ്ധവുമായ പുരന്ദരന്റെ നഗരം അമരാവതി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്യാ മധ്യേഽമരാവത്യാ വജ്രവൈദൂര്യവേദികാ । ത്രൈലോക്യഗുണവിഖ്യാതാ സുധര്മാ നാമ വൈ സഭാ ।। ൭൬.
അമരാവതിയുടെ നടുവിൽ, വജ്രവും വൈഡൂര്യവും ചേർന്ന വേദികയിൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ സുധർമ്മ എന്ന സഭ നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്രാസ്തേ ശ്രീപതേഃ ശ്രീമാന് സഹസ്ത്രാക്ഷഃ ശചീപതിഃ । സിദ്ധാദിഭിഃ പരിവൃതഃ സര്വാഭിര്ദേവയോനിഭിഃ ।। ൭൬.
അവിടെ, ശ്രീപതിയുടെ മഹത്വമുള്ള, ആയിരം കണ്ണുള്ള, ശചീഭർത്താവായ ഇന്ദ്രൻ, സിദ്ധന്മാരും മറ്റു ദൈവവംശജന്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റി ഇരിക്കുന്നു.
തത്ര ചൈവ സുവംശഃ സ്യാദ് ഭാസ്കരസ്യ മഹാത്മനഃ । സാക്ഷാത് തത്ര സുരാധ്യക്ഷഃ സര്വദേവനമസ്കൃതഃ ।। ൭൬.
അവിടെ തന്നെ, മഹാത്മാവായ ഭാസ്കരന്റെ ഉജ്ജ്വല വംശവും, ദേവന്മാരുടെ മേൽനോട്ടക്കാരനായ, എല്ലാവരും ആദരിക്കുന്ന ദേവാധ്യക്ഷനും അവിടെയുണ്ട്.
തസ്യാശ്ച ദിക്ഷു വിസ്തീര്ണാ തത്തദ്ഗുണസമന്വിതാ । തേജോവതീ നാമ പുരീ ഹുതാശസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭൬.
അമരാവതിയുടെ വിവിധ ദിക്കുകളിൽ, വിവിധ ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, മഹാത്മാവായ ഹുതാശന്റെ (അഗ്നി) തേജോവതി എന്ന നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തത്തദ്ഗുണവതീ രമ്യാ പുരീ വൈവസ്വതസ്യ ച । നാമ്നാ സംയമനീ നാമ പുരീ ത്രൈലോക്യവിശ്രുതാ ।। ൭൬.
അത് പോലെ തന്നെ, വൈവസ്വതന്റെ മനോഹരവും സ്വന്തം ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവുമായ സംയമനി എന്ന നഗരം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്.
തഥാ ചതുര്ഥേ ദിഗ്ഭാഗേ നൈര്ഋതാധിപതേഃ ശുഭാ । നാമ്നാ കൃഷ്ണാവതീ നാമ വിരൂപാക്ഷസ്യ ധീമതഃ ।। ൭൬.
അങ്ങനെ, നാലാം ദിക്കിൽ, സൗഭാഗ്യവാനായ നായൃതി അധിപന്റെ കൃഷ്ണാവതി എന്ന നഗരം, ധീരനായ വിരൂപാക്ഷന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ട്.
പഞ്ചമേ ഹ്യുത്തരപുടേ നാമ്നാ ശുദ്ധവതീ പുരീ । ഉദകാധിപതേഃ ഖ്യാതാ വരുണസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭൬.
അഞ്ചാം വടക്കേ ഭാഗത്ത്, ശുദ്ധവതി എന്ന നഗരം, ജലങ്ങളുടെ അധിപനായ മഹാത്മാവായ വരുണന്റെ നഗരം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്.
തഥാ പഞ്ചോത്തരേ ദേവസ്വസ്യോത്തരപുടേ പുരീ । വായോര്ഗന്ധവതീ നാമ ഖ്യാതാ സര്വഗുണോത്തരാ ।। ൭൬.
അങ്ങനെ തന്നെ, ഏറ്റവും വടക്കേ ഭാഗത്ത്, ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ വായുവിന്റെ ഗന്ധവതി എന്ന നഗരം, എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും അതിജയിച്ചവയായി അറിയപ്പെടുന്നു.
തസ്യോത്തരപുടേ രമ്യാ ഗുഹ്യകാധിപതേഃ പുരീ । നാമ്നാ മഹോദയാ നാമ ശുഭാ വൈദൂര്യവേദികാ ।। ൭൬.
അതിന്റെ വടക്കേ ഭാഗത്തിന് അപ്പുറം, ഗുഹ്യകാധിപന്റെ മനോഹരവും, വൈഡൂര്യവേദികയുള്ള, മഹോദയ എന്ന മംഗളനഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തഥാഷ്ടമേഽന്തരപുടേ ഈശാനസ്യ മഹാത്മനഃ । പുരീ മനോഹരാ നാമ ഭൂതൈര്നാനാവിധൈര്യുതാ । പുഷ്പൈര്ധന്യൈശ്ച വിവിധൈര്വനൈരാശ്രമസംസ്ഥിതൈഃ ।। ൭൬.
അങ്ങനെ, എട്ടാം അകത്തുള്ള ഭാഗത്ത്, മഹാത്മാവായ ഈശാനന്റെ മനോഹര എന്ന നഗരം, വിവിധ ജീവികളും, പലതരം പൂക്കളും ധാന്യങ്ങളും, വനങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും ചേർന്ന് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പ്രാര്ഥ്യതേ ദേവലോകോഽയം സ സ്വര്ഗ ഇതി കീര്തിതഃ ।। ൭൬.
ഈ ദേവലോകം എല്ലാവരും ആഗ്രഹിക്കുന്നതും 'സ്വർഗം' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തവുമാണ്.