ജമ്ബൂദ്വീപഃ പൃഥുഃ ശ്രീമാന് സര്വതഃ പരിമണ്ഡലഃ । നവഭിശ്ചാവൃതഃ ശ്രീമാന് ഭുവനൈര്ഭൂതഭാവനഃ ।। ൭൫.
ജംബുദ്വീപം വിശാലവും മഹിമയുള്ളതും, എല്ലാ ദിശകളിലും വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതും, ഒൻപത് ദേശങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയതും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ആവാസഭൂമിയുമാണ്.
ലവണേന സമുദ്രേണ സര്വതഃ പരിവാരിതഃ । ജമ്ബൂദ്വീപസ്യ വിസ്താരാത് സമേന തു സമന്തതഃ ।। ൭൫.
ജംബുദ്വീപം മുഴുവനും ഉപ്പുനിറഞ്ഞ സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ വ്യാപ്തി ജംബുദ്വീപിനോടു തുല്യമാണ്.
തസ്യ പ്രാഗായതാ ദീര്ഘാ ഷഡേതേ വര്ഷപര്വതാഃ । ഉഭയത്രാവഗാഢാശ്ച സമുദ്രൌ പൂര്വപശ്ചിമൌ ।। ൭൫.
അവിടുന്ന് കിഴക്കോട്ട് നീണ്ടു പോകുന്ന ആറു വലിയ മലനിരകൾ ഉണ്ട്, അവയെ 'വർഷപർവതങ്ങൾ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ മലനിരകളുടെ ഇരുവശത്തും, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും, സമുദ്രങ്ങൾ ആഴത്തിൽ കടന്നു പോകുന്നു.
ഹിമപ്രായശ്ച ഹിമവാന് ഹേമകൂടശ്ച ഹേമവാന് । സര്വത്ര സുസുഖശ്ചാപി നിഷധഃ പര്വതോ മഹാന് ।। ൭൫.
ഹിമവത് മലയിൽ കൂടുതലും പനിമഴയാണ്, ഹേമകൂടം പൊൻ നിറമുള്ളതാണ്, മഹാ നിഷധം എല്ലായിടത്തും വളരെ സുഖകരമാണ്.
ചതുര്വര്ണഃസ സൌവര്ണോ മേരുശ്ചോല്ബമയോ ഗിരിഃ । വൃത്താകൃതിപ്രമാണശ്ച ചതുരസ്ത്രഃ സമുച്ഛിതഃ ।। ൭൫.
മേരു മലയ്ക്ക് നാലു നിറങ്ങളുണ്ട്; അത് പൊൻ നിറവും സ്ഫടികം കൊണ്ടുമാണ് നിർമ്മിച്ചത്. അതിന്റെ രൂപവും വലിപ്പവും വൃത്താകൃതിയിലുമാണ്, കൂടാതെ ചതുരാകൃതിയിലും ഉയർന്നതുമാണ്.
നാനാവര്ണസ്തു പാര്ശ്വേഷു പ്രജാപതിഗുണാന്വിതഃ । നാഭിമണ്ഡലസംഭൂതോ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ ।। ൭൫.
മലയുടെ പാർശ്വങ്ങളിൽ വിവിധ നിറങ്ങൾ കാണാം, പ്രജാപതിയുടെ ഗുണങ്ങൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാഭി മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ മലയ്ക്ക് ഉത്ഭവം.
പൂര്വതഃ ശ്വേതവര്ണസ്തു ബ്രഹ്മണ്യം തേന തസ്യ തത് । പീതശ്ച ദക്ഷിണേനാസൌ തേന വൈശ്യത്വമിഷ്യതേ ।। ൭൫.
മലയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗം വെള്ള നിറമാണ്, അതു ബ്രഹ്മണത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. തെക്കൻ ഭാഗം മഞ്ഞ നിറമാണ്, അതു വൈശ്യത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നതായാണ് പറയുന്നത്.
ഭൃങ്ഗപത്രനിഭശ്ചാസൌ പശ്ചിമേന യതോഽഥ സഃ । തേനാസ്യ ശൂദ്രതാ പ്രോക്താ മേരോര്നാമാര്ഥകര്മണഃ ।। ൭൫.
പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗം തേൻപുഴു ചിറകിന്റെ നിറംപോലെയാണ്, അതിനാൽ മേരുവിന്റെ പേരിലും പ്രവർത്തിയിലും ശൂദ്രത്വം ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
പാര്ശ്വമുത്തരതസ്തസ്യ രക്തവര്ണം വിഭാവ്യതേ। തേനാസ്യ ക്ഷത്രഭാവഃ സ്യാദിതി വര്ണാഃ പ്രകീര്തിതാഃ ।। ൭൫.
ഉത്തര ഭാഗം ചുവപ്പ് നിറമാണ്, അതു ക്ഷത്രിയത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ നിറങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വൃത്തഃ സ്വഭാവതഃ പ്രോക്തോ വര്ണതഃ പരിമാണതഃ । നീലശ്ച വൈദൂര്യമയഃ ശ്വേതശുക്ലോ ഹിരണ്മയഃ । മയൂരബര്ഹിവര്ണസ്തു ശാതകൌമ്ഭശ്ച ശ്രൃങ്ഗവാന് ।। ൭൫.
മലയ്ക്ക് സ്വഭാവത്തിൽ വൃത്താകൃതിയാണ്, അതിന്റെ നിറത്തിലും വലിപ്പത്തിലും. അതു നീല നിറത്തിൽ, വൈഡൂര്യമണിയാൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു, വെള്ളയും തെളിച്ചും പൊൻ നിറവും, മയിലിന്റെ വാലിന്റെ നിറംപോലെയും, പൊൻ കൂമ്പുകൾ ഉള്ളതുമാണ്.
ഏതേ പര്വതരാജാനഃ സിദ്ധചാരണസേവിതാഃ । തേഷാമന്തരവിഷ്കമ്ഭോ നവസാഹസ്ത്ര ഉച്യതേ ।। ൭൫.
ഈ മലരാജാക്കന്മാർ സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സേവിക്കുന്നു. ഇവിടെയുള്ള മലകളുടെ ഇടവേള ഒമ്പത് ആയിരം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
മധ്യേ ത്വിലാവൃതം നാമ മഹാമേരോഃ സ സംഭവഃ । നവൈവ തു സഹസ്ത്രാണി വിസ്തീര്ണഃ സര്വതശ്ച സഃ ।। ൭൫.
ഇവയുടെ മധ്യത്തിൽ മഹാമേരുവിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിച്ച ഇലാവൃതം എന്ന പ്രദേശം ഉണ്ട്; അതിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം എല്ലാ ദിശയിലും ഒമ്പത് ആയിരം ആണ്.
മധ്യം തസ്യ മഹാമേരുര്വിധൂമ ഇവ പാവകഃ । വേദ്യര്ദ്ധം ദക്ഷിണം മേരോരുത്തരാര്ദ്ധം തഥോത്തരമ് ।। ൭൫.
അവിടുത്തെ മധ്യത്തിൽ മഹാമേരു പുകയില്ലാത്ത തീപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു; മേരുവിന്റെ അർദ്ധം തെക്കോട്ട്, മറ്റുള്ള അർദ്ധം ഉത്തരത്താണ്.
വര്ഷാണി യാനി ഷഡത്ര തേഷാം തേ വര്ഷപര്വതാഃ । യോജനാഗ്രം തു വര്ഷാണാം സര്വേഷാം തദ് വിധീയതേ ।। ൭൫.
ഇവിടെയുള്ള ആറു പ്രദേശങ്ങൾ വർഷപർവതങ്ങളാണ്; ഓരോ പ്രദേശത്തിന്റെ ഉച്ചഭാഗം ഒരു യോജനമാണ് എന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദ്വേ ദ്വേ വര്ഷേ സഹസ്ത്രാണാം യോജനാനാം സമുച്ഛ്രയഃ । ജമ്ബൂദ്വീപസ്യ വിസ്താരസ്തേഷാമായാമ ഉച്യതേ ।। ൭൫.
ഓരോ പ്രദേശവും രണ്ട് ആയിരം യോജന ഉയരത്തിലാണ്; ഇത് ജംബുദ്വീപിന്റെ ദൈർഘ്യമാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
യോജനാനാം സഹസ്ത്രാണി ശതൌ ദ്വൌ ചായതൌ ഗിരീ । നീലശ്ച നിഷധശ്ചൈവ താഭ്യാം ഹീനാശ്ച യേ പരേ । ശ്വേതശ്ച ഹേമകൂടശ്ച ഹിമവാഞ്ഛൃങ്ഗവാംശ്ച യഃ ।। ൭൫.
മലകളുടെ ദൈർഘ്യം ഇരുനൂറ് ആയിരം യോജനമാണ്; നീലയും നിഷധവും ഇതിൽ കുറവാണ്; ശ്വേതം, ഹേമകൂടം, ഹിമവത്, കൂമ്പുകൾ ഉള്ളവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ജമ്ബൂദ്വീപപ്രമാണേന നിഷധഃ പരികീര്തിതഃ । തസ്മാദ് ദ്വാദശഭാഗേന ഹേമകൂടഃ പ്രഹീയതേ । ഹിമവാന് വിംശഭാഗേന ഹേമകൂടാത് പ്രഹീയതേ ।। ൭൫.
നിഷധം ജംബുദ്വീപിന്റെ വലിപ്പം പോലെ ആണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ഹേമകൂടം അതിൽ നിന്ന് പന്ത്രണ്ടിൽ ഒരു ഭാഗം കുറവാണ്; ഹിമവത് ഹേമകൂടത്തിൽ നിന്ന് ഇരുപതിൽ ഒരു ഭാഗം കുറവാണ്.
അഷ്ടാശീതിസഹസ്ത്രാണി ഹേമകൂടോ മഹാഗിരിഃ । അശീതിര്ഹിമവാന് ശൈല ആയതഃ പൂര്വപശ്ചിമേ ।। ൭൫.
ഹേമകൂടം എന്ന മഹാമലയുടെ ദൈർഘ്യം എൺപത്തിയെട്ട് ആയിരം യോജനമാണ്; ഹിമവത് മലയുടെ ദൈർഘ്യം കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും എൺപത് ആയിരം യോജനമാണ്.
ദ്വീപസ്യ മണ്ഡലീഭാവാദ് ഹ്രാസവൃദ്ധീ പ്രകീര്ത്യതേ । വര്ഷാണാം പര്വതാനാം ച യഥാ ചേമേ തഥോത്തരമ് ।। ൭൫.
ദ്വീപിന്റെ വൃത്താകൃതിയാൽ, പ്രദേശങ്ങളും മലകളും കുറയുന്നതും കൂടുന്നതും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ഉത്തര ഭാഗത്തുമാണ്.
തേഷാം മധ്യേ ജനപദാസ്താനി വര്ഷാണി ചൈവ തത് । പ്രപാതവിഷമൈസ്തൈസ്തു പര്വതൈരാവൃതാനി തു ।। ൭൫.
ഇവയുടെ മധ്യത്തിൽ ജനപദങ്ങൾ ഉണ്ട്, അവയാണ് ആ പ്രദേശങ്ങൾ; അവ steep ഉം അസമമായ മലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സംതതാനി നദീഭേദൈരഗമ്യാനി പരസ്പരമ് । വസന്തി തേഷു സത്ത്വാനി നാനാജാതീനി സര്വശഃ ।। ൭൫.
നദികളാൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ട് പരസ്പരം എത്താൻ കഴിയാത്ത ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ എല്ലാ വിധ ജീവികളും വിവിധ ജാതികളിലും വസിക്കുന്നു.
ഏതദ്ധൈമവതം വര്ഷം ഭാരതീ യത്ര സന്തതിഃ । ഹേമകൂടം പരം യത്ര നാമ്നാ കിംപുരുഷോത്തമഃ ।। ൭൫.
ഇതാണ് ഹിമവത് പ്രദേശം, ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഭാരതവംശം നിലനിൽക്കുന്നത്. ഹേമകൂടം കടന്നാൽ കിംപുരുഷ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ദേശം വരുന്നു.
ഹേമകൂടാത് തു നിഷധം ഹരിവര്ഷം തദുച്യതേ । ഹരിവര്ഷാത് പരം ചൈവ മേരുപാര്ശ്വ ഇലാവൃതമ് ।। ൭൫.
ഹേമകൂടത്തിന് അപ്പുറം നിഷധം, അതാണ് ഹരിവർഷം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഹരിവർഷത്തിന് അപ്പുറം മേരുവിന്റെ അരികിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇലാവൃതം ഉണ്ട്.
ഇലാവൃതാത് പരം നീലം രമ്യകം നാമ വിശ്രുതമ് । രമ്യകാച്ച പരം ശ്വേതം വിശ്രുതം തദ്ധിരണ്മയമ് । ഹിരണ്മയാത് പരം ചൈവ ശ്രൃങ്ഗവന്തം കുരു സ്മൃതമ് ।। ൭൫.
ഇലാവൃതത്തിന് അപ്പുറം പ്രശസ്തമായ നീല പ്രദേശം, അതിന് ശേഷം രമ്യക എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ദേശം. രമ്യകയ്ക്ക് അപ്പുറം സ്വേതം, അതാണ് ഹിരണ്മയം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഹിരണ്മയത്തിന് അപ്പുറം ശ്രുങ്ഗവാൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന കുരു പ്രദേശം ഉണ്ട്.
ധനുഃസംസ്ഥേ തു ദ്വേ വര്ഷേ വിജ്ഞേയേ ദക്ഷിണോത്തരേ । ദ്വീപാനി ഖലു ചത്വാരി ചതുരസ്ത്രമിലാവൃതമ് ।। ൭൫.
ധനുസ് ആകൃതിയിലുള്ള ഭൂമിയിൽ ദക്ഷിണവും ഉത്തരവും എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് പ്രദേശങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇലാവൃതം നടുവിൽ വച്ച് നാലു ദ്വീപുകളും നാലു വശങ്ങളുമുള്ളവയാണ്.
അര്വാക് ച നിഷധസ്യാഥ വേദ്യര്ധം ദക്ഷിണം സ്മൃതമ് । പരം ശ്രൃങ്ഗവതോ യച്ച വേദ്യര്ധം ഹി തദുത്തരമ് ।। ൭൫.
നിഷധത്തിന് തെക്കോട്ട് വേദിയുടെ തെക്കേ പകുതിയാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ശ്രുങ്ഗവാന്റെ അപ്പുറം വേദിയുടെ ഉത്തരേ പകുതിയാണ്.
വേദ്യര്ദ്ധേ ദക്ഷിണേ ത്രീണി വര്ഷാണി ത്രീണി ചോത്തരേ । തയോര്മധ്യേ തു വിജ്ഞേയോ യത്ര മേരുസ്ത്വിലാവൃതഃ ।। ൭൫.
വേദിയുടെ തെക്കേ പകുതിയിൽ മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളും, ഉത്തരേ പകുതിയിൽ കൂടി മൂന്ന് പ്രദേശങ്ങളും ഉണ്ട്. ഈ രണ്ടിനും ഇടയിൽ മേരു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇലാവൃതം ഉണ്ട്.
ദക്ഷിണേന തു നീലസ്യ നിഷധസ്യോത്തരേണ ച । ഉദഗായതോ മഹാശൈലോ മാല്യവാന്നാമ പര്വതഃ ।। ൭൫.
നീലയുടെ തെക്കിലും നിഷധയുടെ വടക്കിലും വടക്കോട്ട് നീളുന്ന മഹാശൈലമായ മാല്യവാൻ പർവതം ഉയർന്നിരിക്കുന്നു.
യോജനാനാം സഹസ്ത്രേ ദ്വേ വിഷ്കമ്ഭോച്ഛ്രയ ഏവ ച । ആയാമതശ്ചതുസ്ത്രിംശത് സഹസ്ത്രാണി പ്രകീര്തിതഃ ।। ൭൫.
അത് വീതിയിലും ഉയരത്തിലും രണ്ട് ആയിരം യോജനവും, നീളത്തിൽ മുപ്പത്തി നാലായിരം യോജനവും ആണ് എന്ന് പറയുന്നു.
തസ്യ പ്രതീച്യാം വിജ്ഞേയഃ പര്വതോ ഗന്ധമാദനഃ । ആയാമോച്ഛ്രയവിസ്താരാത് തുല്യോ മാല്യവതാ തു സഃ ।। ൭൫.
അതിന്റെയും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഗന്ധമാദന പർവതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതും മാല്യവാനെ പോലെ തന്നെ നീളത്തിലും ഉയരത്തിലും വീതിയിലും തുല്യമാണ്.