മദംശോ ദ്വാദശോ യസ്തു വിഷ്ണുനാമാ മഹീതലേ । അവതീര്ണോ ഭവന്തം തു ആരാധയതി ശംകര ।। ൭൩.
എന്റെ പന്ത്രണ്ടാമത്തെ ഭാഗമായ, 'വിഷ്ണു' എന്ന പേരിലുള്ളവൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച്, ശംകരാ, നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ സ്വകാദംശാത് സൃഷ്ട്വാദിത്യം ഘനം തഥാ । നാരായണഃ ശബ്ദവച്ച ന വിദ്മഃ ക്വ ലയം ഗതഃ ।। ൭൩.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, നാരായണൻ തന്റെ ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ആദിത്യനെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ ശബ്ദം പോലെ, അവൻ എവിടെ പോയെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല.
രുദ്ര ഉവാച । ഏവമേഷ ഹരിര്ദേവഃ സര്വഗഃ സര്വഭാവനഃ । വരദോഽഭൂത് പുരാ മഹ്യം തേനാഹം ദൈവതൈര്വരഃ ।। ൭൩.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സർവ്വവ്യാപിയും സർവ്വസൃഷ്ടികർത്താവുമായ ഹരിയെന്ന ദൈവം, ഒരു കാലത്ത് എനിക്ക് ഒരു വരം നൽകിയിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായത്.
നാരായണാത് പരോ ദേവോ ന ഭൂതോ ന ഭവിഷ്യതി । ഏതദ് രഹസ്യം വേദാനാം പുരാണാനാം ച സത്തമ । മയാ വഃ കീര്തിതം സര്വം യഥാ വിഷ്ണുരിഹേജ്യതേ ।। ൭൩.
നാരായണനേക്കാൾ വലിയ ദൈവം ഇല്ല, ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യില്ല. ഇതാണ് വേദങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും ഉള്ള രഹസ്യം, മഹർഷിയേ, ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു മുഴുവനും പറഞ്ഞത്, എങ്ങനെയാണ് വിഷ്ണുവിനെ ഇവിടെ ആരാധിക്കുന്നത് എന്ന്.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । പുനസ്തേ ഋഷയഃ സര്വേ തം പപ്രച്ഛുഃ സനാതനമ് । രുദ്രം പുരാണപുരുഷം ശാശ്വതം ധ്രുവമവ്യയമ് । വിശ്വരൂപമജം ശംഭും ത്രിനേത്രം ശൂലപാണിനമ് ।। ൭൪.
ശ്രീ വരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഒരിക്കൽ വീണ്ടും എല്ലാ ഋഷിമാരും ആ ശാശ്വതനായ, പൗരാണികനായ, മാറ്റമില്ലാത്ത, അക്ഷയനായ, സർവ്വരൂപനായ, ജനനമില്ലാത്ത, മംഗളസ്വരൂപനായ, മൂന്നു കണ്ണുകളുള്ള, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ള രുദ്രനോടു ചോദിച്ചു.
ഋഷയ ഊചുഃ । ത്വം പരഃ സര്വദേവാനാമസ്മാകം ച സുരേശ്വര । പൃച്ഛാമ തേന ത്വാം പ്രശ്നമേകം തദ് വക്തുമര്ഹസി ।। ൭൪.
ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതനും ഞങ്ങളുടെയും ഇശ്വരനുമായ ദേവദേവാ, അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഒരു ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു; അതിന് ഉത്തരം പറയാൻ നീ യോഗ്യനാണ്.
ഭൂമിപ്രമാണസംസ്ഥാനം പര്വതാനാം ച വിസ്തരമ് । സമുദ്രാണാം നദീനാം ച ബ്രഹ്മാണ്ഡസ്യ ച വിസ്തരമ് । അസ്മാകം ബ്രൂഹി കൃപയാ ദേവദേവ ഉമാപതേ ।। ൭൪.
ദേവദേവാ, ഉമാപതേ, ദയയോടെ ഭൂമിയുടെ അളവും, പർവതങ്ങളുടെ വീതിയും, സമുദ്രങ്ങളും നദികളും ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും ഞങ്ങൾക്കു പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
രുദ്ര ഉവാച । സര്വേഷ്വേവ പുരാണേഷു ഭൂര്ലോകഃ പരികീര്ത്യതേ । ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഭവാദീനാം വായവ്യേ ച സവിസ്തരമ് ।। ൭൪.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും ഭൂമിയിലെ ലോകം വിശദമായി വിവരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; പ്രത്യേകിച്ച് വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഭവനും മറ്റും വസിക്കുന്ന പ്രദേശം എന്നിങ്ങനെ.
ഇദാനീം ച പ്രവക്ഷ്യാമി സമാസാദ് വഃ ക്ഷമാന്തരമ് । തന്നിബോധത ധര്മജ്ഞാ ഗദതോ മമ സത്തമാഃ ।। ൭൪.
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഭൂമിയുടെ പരിധി സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിക്കാം; ധർമ്മം അറിയുന്ന ഉത്തമന്മാരെ, ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
തേഷാം വംശപ്രസൂത്യാ തു ഭുക്തേയം ഭാരതീ പ്രജാ । കൃതത്രേതാദിയുക്ത്യാ തു യുഗാഖ്യാ ഹ്യേകസപ്തതിഃ ।। ൭൪.
അവരുടെ വംശപരമ്പരയിൽ നിന്നാണ് ഈ ഭാരതഭൂമിയിലെ ജനങ്ങൾ ജീവിക്കുന്നത്; കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം എന്നിങ്ങനെ യുക്തിയായി എഴുപത്തൊന്ന് യുഗചക്രങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ഭുവനസ്യ പ്രസങ്ഗേന മന്വന്തരമിദം ശുഭമ് । സ്വായംഭുവം ച കഥിതം മനോര്ദ്വീപാന്നിബോധത ।। ൭൪.
ലോകത്തിന്റെ സാഹചര്യത്തിൽ ഈ ശുഭമായ മന്വന്തരം വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ കാലവും. ഇനി മനുവിന്റെ ദ്വീപുകളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
രുദ്ര ഉവാച । അത ഊര്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ജമ്ബൂദ്വീപം യഥാതഥമ് । സംഖ്യാം ചാപി സമുദ്രാണാം ദ്വീപാനാം ചൈവ വിസ്തരമ് ।। ൭൫.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ ജംബുദ്വീപത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണോ അങ്ങനെ വിവരിക്കും; സമുദ്രങ്ങളുടെ എണ്ണവും ദ്വീപുകളുടെ വ്യാപ്തിയും കൂടി ഞാൻ പറയും.
യാവന്തി ചൈവ വര്ഷാണി തേഷു നദ്യശ്ച യാഃ സ്മൃതാഃ । മഹാഭൂതപ്രമാണം ച ഗതിം ചന്ദ്രാര്കയോഃ പൃഥക് ।। ൭൫.
അതിനുള്ളിൽ എത്ര ദേശങ്ങളുണ്ട്, അവിടെ ഏത് നദികളാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്, മഹാഭൂതങ്ങളുടെ അളവും, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും വേറേ നടക്കുന്ന വഴി എന്നിവയും ഞാൻ പറയും.
ദ്വീപഭേദസഹസ്ത്രാണി സപ്തസ്വന്തര്ഗതാനി ച । ന ശക്യന്തേ ക്രമേണേഹ വക്തും യൈര്വിതതം ജഗത് ।। ൭൫.
ഏഴു ദ്വീപുകൾക്കുള്ളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് വിഭജനങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയാൽ ലോകം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അവയെല്ലാം ക്രമമായി ഇവിടെ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
സപ്തദ്വീപാന് പ്രവക്ഷ്യാമി ചന്ദ്രാദിത്യഗ്രഹൈഃ സഹ । യേഷാം മനുഷ്യാസ്തര്കേണ പ്രമാണാനി പ്രചക്ഷതേ ।। ൭൫.
ഏഴു ദ്വീപുകളും, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങളുമൊക്കെ, മനുഷ്യർ തർക്കബുദ്ധിയാൽ അളക്കുന്ന രീതിയിൽ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.
അചിന്ത്യാഃ ഖലു യേ ഭാവാ ന താംസ്തര്കേണ സാധയേത് । പ്രകൃതിഭ്യഃ പരം യച്ച തദചിന്ത്യം വിഭാവ്യതേ ।। ൭൫.
ചിന്തയ്ക്ക് അതീതമായ കാര്യങ്ങൾ തർക്കബുദ്ധിയാൽ കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല; പ്രകൃതിയെക്കാൾ അതീതമായത് അപ്രാപ്യമായതായാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.
നവ വര്ഷം പ്രവക്ഷ്യാമി ജമ്ബൂദ്വീപം യഥാതഥമ് । വിസ്തരാന്മണ്ഡലാച്ചൈവ യോജനൈസ്തന്നിബോധത ।। ൭൫.
ജംബുദ്വീപത്തിലെ ഒൻപത് ദേശങ്ങൾ എങ്ങനെയാണോ അങ്ങനെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; അവയുടെ വ്യാപ്തിയും വൃത്താകൃതിയും യോജനകളിൽ പറഞ്ഞുതരാം.
ശതമേകം സഹസ്ത്രാണാം യോജനാനാം സമന്തതഃ । നാനാജനപദാകീര്ണം യോജനൈര്വിവിധൈഃ ശുഭൈഃ ।। ൭൫.
അത് മുഴുവനും ചേർന്ന് ഒരു ലക്ഷം യോജനവ്യാപ്തിയുള്ളതും, വിവിധ ജനവിഭാഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, വിവിധ ഭാഗങ്ങൾ വിവിധ യോജനകളാൽ ചിഹ്നിതമായതും ആണു.
സിദ്ധചാരണസംകീര്ണം പര്വതൈരുപശോഭിതമ് । സര്വധാതുവിവൃദ്ധൈശ്ച ശിലാജാലസമുദ്ഭവൈഃ । പര്വതപ്രഭവാഭിശ്ച നദീഭിഃ സര്വതശ്ചിതമ് ।। ൭൫.
അത് സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും നിറഞ്ഞതും, പർവതങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, എല്ലാ ധാതുക്കളിലും സമൃദ്ധമായതും, പർവതങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുണ്ടു വരുന്ന കല്ലുകളാൽ സമ്പന്നമായതും, പർവതങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന നദികൾ ചുറ്റും ഒഴുകുന്നതുമായതുമാണ്.
ജമ്ബൂദ്വീപഃ പൃഥുഃ ശ്രീമാന് സര്വതഃ പരിമണ്ഡലഃ । നവഭിശ്ചാവൃതഃ ശ്രീമാന് ഭുവനൈര്ഭൂതഭാവനഃ ।। ൭൫.
ജംബുദ്വീപം വിശാലവും മഹിമയുള്ളതും, എല്ലാ ദിശകളിലും വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതും, ഒൻപത് ദേശങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയതും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ആവാസഭൂമിയുമാണ്.
ലവണേന സമുദ്രേണ സര്വതഃ പരിവാരിതഃ । ജമ്ബൂദ്വീപസ്യ വിസ്താരാത് സമേന തു സമന്തതഃ ।। ൭൫.
ജംബുദ്വീപം മുഴുവനും ഉപ്പുനിറഞ്ഞ സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ വ്യാപ്തി ജംബുദ്വീപിനോടു തുല്യമാണ്.
തസ്യ പ്രാഗായതാ ദീര്ഘാ ഷഡേതേ വര്ഷപര്വതാഃ । ഉഭയത്രാവഗാഢാശ്ച സമുദ്രൌ പൂര്വപശ്ചിമൌ ।। ൭൫.
അവിടുന്ന് കിഴക്കോട്ട് നീണ്ടു പോകുന്ന ആറു വലിയ മലനിരകൾ ഉണ്ട്, അവയെ 'വർഷപർവതങ്ങൾ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ മലനിരകളുടെ ഇരുവശത്തും, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും, സമുദ്രങ്ങൾ ആഴത്തിൽ കടന്നു പോകുന്നു.
ഹിമപ്രായശ്ച ഹിമവാന് ഹേമകൂടശ്ച ഹേമവാന് । സര്വത്ര സുസുഖശ്ചാപി നിഷധഃ പര്വതോ മഹാന് ।। ൭൫.
ഹിമവത് മലയിൽ കൂടുതലും പനിമഴയാണ്, ഹേമകൂടം പൊൻ നിറമുള്ളതാണ്, മഹാ നിഷധം എല്ലായിടത്തും വളരെ സുഖകരമാണ്.
ചതുര്വര്ണഃസ സൌവര്ണോ മേരുശ്ചോല്ബമയോ ഗിരിഃ । വൃത്താകൃതിപ്രമാണശ്ച ചതുരസ്ത്രഃ സമുച്ഛിതഃ ।। ൭൫.
മേരു മലയ്ക്ക് നാലു നിറങ്ങളുണ്ട്; അത് പൊൻ നിറവും സ്ഫടികം കൊണ്ടുമാണ് നിർമ്മിച്ചത്. അതിന്റെ രൂപവും വലിപ്പവും വൃത്താകൃതിയിലുമാണ്, കൂടാതെ ചതുരാകൃതിയിലും ഉയർന്നതുമാണ്.
നാനാവര്ണസ്തു പാര്ശ്വേഷു പ്രജാപതിഗുണാന്വിതഃ । നാഭിമണ്ഡലസംഭൂതോ ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ ।। ൭൫.
മലയുടെ പാർശ്വങ്ങളിൽ വിവിധ നിറങ്ങൾ കാണാം, പ്രജാപതിയുടെ ഗുണങ്ങൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാഭി മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ മലയ്ക്ക് ഉത്ഭവം.
പൂര്വതഃ ശ്വേതവര്ണസ്തു ബ്രഹ്മണ്യം തേന തസ്യ തത് । പീതശ്ച ദക്ഷിണേനാസൌ തേന വൈശ്യത്വമിഷ്യതേ ।। ൭൫.
മലയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗം വെള്ള നിറമാണ്, അതു ബ്രഹ്മണത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. തെക്കൻ ഭാഗം മഞ്ഞ നിറമാണ്, അതു വൈശ്യത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നതായാണ് പറയുന്നത്.
ഭൃങ്ഗപത്രനിഭശ്ചാസൌ പശ്ചിമേന യതോഽഥ സഃ । തേനാസ്യ ശൂദ്രതാ പ്രോക്താ മേരോര്നാമാര്ഥകര്മണഃ ।। ൭൫.
പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗം തേൻപുഴു ചിറകിന്റെ നിറംപോലെയാണ്, അതിനാൽ മേരുവിന്റെ പേരിലും പ്രവർത്തിയിലും ശൂദ്രത്വം ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
പാര്ശ്വമുത്തരതസ്തസ്യ രക്തവര്ണം വിഭാവ്യതേ। തേനാസ്യ ക്ഷത്രഭാവഃ സ്യാദിതി വര്ണാഃ പ്രകീര്തിതാഃ ।। ൭൫.
ഉത്തര ഭാഗം ചുവപ്പ് നിറമാണ്, അതു ക്ഷത്രിയത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ നിറങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വൃത്തഃ സ്വഭാവതഃ പ്രോക്തോ വര്ണതഃ പരിമാണതഃ । നീലശ്ച വൈദൂര്യമയഃ ശ്വേതശുക്ലോ ഹിരണ്മയഃ । മയൂരബര്ഹിവര്ണസ്തു ശാതകൌമ്ഭശ്ച ശ്രൃങ്ഗവാന് ।। ൭൫.
മലയ്ക്ക് സ്വഭാവത്തിൽ വൃത്താകൃതിയാണ്, അതിന്റെ നിറത്തിലും വലിപ്പത്തിലും. അതു നീല നിറത്തിൽ, വൈഡൂര്യമണിയാൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു, വെള്ളയും തെളിച്ചും പൊൻ നിറവും, മയിലിന്റെ വാലിന്റെ നിറംപോലെയും, പൊൻ കൂമ്പുകൾ ഉള്ളതുമാണ്.
യോഽസൌ സകലവിദ്യാവബോധിതപരമാത്മരൂപീ വിഗതകല്മഷഃ പരമാണുരചിന്ത്ത്യാത്മാ നാരായണഃ സകലലോകാലോകവ്യാപീ പീതാമ്ബരോരുവക്ഷഃ ക്ഷിതിധരോ ഗുണതോമുഖ്യതസ്തു - അണുമഹദ്ദീര്ഘഹ്രസ്വമകൃശമലോഹിതമിത്യേവമാദ്യോപലക്ഷിത - വിജ്ഞാനമാത്രരൂപമ് । സ ഭഗവാംസ്ത്രിപ്രകാരഃ സത്ത്വ -{൫} രജസ്തമോദ്രിക്തഃ സലിലം സസര്ജ । തച്ച സൃഷ്ട്വാ - നാദിപുരുഷഃ പരമേശ്വരോ നാരായണഃ സകലജഗന്മയഃ സര്വമയോ ദേവമയോ യജ്ഞമയ ആപോമയ ആപോമൂര്ത്തിര്യോഗനിദ്രയാ സുപ്തസ്യ തസ്യ നാഭൌ സദബ്ജം നിഃസസാര । തസ്മിന്സകല - വേദനിധിരചിന്ത്യാത്മാ പരമേശ്വരോ ബ്രഹ്മാ പ്രജാപതിര -{൧൦} ഭവത് സ ച സനകസനന്ദനസനത്കുമാരാദീന് ജ്ഞാനധര്മിണഃ പൂര്വമുത്പാദ്യ പശ്ചാന്മനും സ്വായംഭുവം മരീച്യാദീന് ദക്ഷാന്താന് സസര്ജ । യഃ സ്വയംഭുവോ മനുര്ഭഗവതാ സൃഷ്ടസ്തസ്മാദാരഭ്യ ഭുവനസ്യാതിവിസ്തരോ വര്ണ്യതേ । തസ്യ ച മനോര്ദ്വൌ പുത്രൌ ബഭൂവതുഃ പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ । {൧൫} പ്രിയവ്രതസ്യ ദശ പുത്രാ ബഭൂവുഃ । ആഗ്നീഘ്രോഽഗ്നിബാഹു - ര്മേധോ മേധാതിഥിര്ധ്രുവോ ജ്യോതിഷ്മാന് ദ്യുതിമാന് ഹവ്യവപുഷ്മത്സവനാന്താഃ । സ ച പ്രിയവ്രതഃ സപ്തദ്വീപേഷു സപ്ത പുത്രാന് സ്ഥാപയാമാസ । തത്ര ചാഗ്നീധ്രം ജമ്ബൂദ്വീപേശ്വരം ചക്രേ। {൨൦} ശാകദ്വീപേശ്വരം മേധാതിഥിം കുശേ ജ്യോതിഷ്മന്തം ക്രൌഞ്ചേ ദ്യുതിമന്തം ശാല്മലേ വപുഷ്മന്തം ഗോമേദസ്യേശ്വരം ഹവ്യം പുഷ്കരാധിപതിം സവനമിതി । പുഷ്കരേശസ്യാപി സവനസ്യ ദ്വൌ പുത്രൌ മഹാവീതധാതകീ ഭവേതാമ് ।। {൨൫} തയോര്ദേശൌ ഗോമേദശ്ച നാമ്നാ വ്യവസ്ഥിതൌ । ധാതകേര്ധാതകീഖണ്ഡം കുമുദസ്യ ച കൌമുദമ് । ശാല്മലാധിപതേരപി വപുഷ്മന്തസ്യ ത്രയഃ പുത്രാഃ സകുശവൈദ്യുതജീമൂതനാമാനഃ । സകുശസ്യ സകുശനാമാ ദേശഃ വൈദ്യുതസ്യ വൈദ്യുതഃ {൩൦} ജീമൂതസ്യ ജീമൂത ഇതി ഏതേ ശാല്മലേര്ദേശാ ഇതി തഥാ ച ദ്യുതിമതഃ സപ്ത പുത്രകാഃ കുശലോ മനുഗോഷ്ഠൌഷ്ണഃ പീവരോദ്യാന്ധകാരകമുനിദുന്ദുഭിശ്ചേതി । തന്നാമ്നാ ക്രൌഞ്ചേ സപ്ത മഹാദേശനാമാനി । കുശദ്വീപേശ്വരസ്യാപി ജ്യോതിഷ്മതഃ സപ്തൈവ പുത്രാസ്തദ്യഥാ ഉദ്ഭിദോ വേണുമാം - {൩൫} ശ്ചൈവ രഥോപലമ്ബനോ ധൃതിഃ പ്രഭാകരഃ - കപില ഇതി। തന്നാമാന്യേവ വര്ഷാണി ദ്രഷ്ടവ്യാനി ശാകാധിപസ്യാപി സപ്ത പുത്രാ മേധാതിഥേസ്തദ്യഥാ ശാന്തഭയശിശിരസുഖോദയംനന്ദശിവക്ഷേമകധ്രുവാ ഇതി ഏതേ സപ്ത പുത്രാഃ ഏതന്നാമാന്യേവ വര്ഷാണി । {൪൦} അഥ ജമ്ബൂദ്വീപേശ്വരസ്യാപി ആഗ്നീധ്രസ്യ നവ പുത്രാ ബഭൂവുഃ । തദ്യഥാ നാഭിഃ കിംപുരുഷോ ഹരിവര്ഷ ഇലാവൃതോ രമ്യകോ ഹിരണ്മയഃ കുരുര്ഭദ്രാശ്വഃ കേതുമാലശ്ചേതി । ഏതന്നാമാന്യേവ വര്ഷാണി । നാഭേര്ഹേമവന്തം ഹേമകൂടം കിംപുരുഷം നൈഷധം ഹരിവര്ഷം മേരുമധ്യമിലാവൃത്തം നീലം രമ്യകം ശ്വേതം ഹിരണ്മയം {൪൫} ഉത്തരം ച ശ്രൃങ്ഗവതഃ കുരവോ മാല്യവന്തം ഭദ്രാശ്വം ഗന്ധമാദനം കേതുമാലമിതി । ഏവം സ്വായംഭുവേഽന്തരേ ഭുവന- പ്രതിഷ്ഠാ । കല്പേ കല്പേ ചൈവമേവ സപ്ത സപ്ത പാര്ഥിവൈഃ ക്രിയതേ ഭൂമേഃ പാലനം വ്യവസ്ഥാ ച । ഏഷ സ്വഭാവഃ കല്പസ്യ സദാ ഭവതീതി । {൫൦} അത്ര നാഭേഃ സര്ഗം കഥയാമി । നാഭിര്മേരുദേവ്യാം പുത്രമജനയദ് ഋഷഭനാമാനം തസ്യ ഭരതോ ജജ്ഞേ പുത്രശ്ച താവദഗ്രജഃ । തസ്യ ഭരതസ്യ പിതാ ഋഷഭോ ഹിമാദ്രേര്ദക്ഷിണം വര്ഷമദാദ് ഭാരതം നാമ । ഭരതസ്യാപി പുത്രഃ സുമതിര്നാമാ । തസ്യ രാജ്യം ദത്ത്വാ ഭരതോഽപി വനം യയൌ । {൫൫} സുമതേസ്തേജസ്തത്പുത്രഃ സത്സുര്നാമാ । തസ്യാപീന്ദ്രദ്യുമ്നോ നാമ । തസ്യാപി പരമേഷ്ഠീ തസ്യാപി പ്രതിഹര്ത്താ തസ്യ നിഖാതഃ നിഖാതസ്യ ഉന്നേതാ ഉന്നേതുരപ്യഭാവസ്തസ്യോദ്ഗാതാ തസ്യ പ്രസ്തോതാ പ്രസ്തോതുശ്ച വിഭുഃ വിഭോഃ പൃഥുഃ പൃഥോരനന്തഃ അനന്തസ്യാപി ഗയഃ ഗയസ്യ നയസ്തസ്യ വിരാടഃ {൬൦} തസ്യാപി മഹാവീര്യസ്തതഃ സുധീമാന് ധീമതോ മഹാന് മഹതോ ഭൌമനോ ഭൌമനസ്യ ത്വഷ്ടാ ത്വഷ്ടുര്വിരജാഃ തസ്യ രാജോ രാജസ്യ ശതജിത് । {൬൩} തസ്യ പുത്രശതം ജജ്ഞേ തേനേമാ വര്ദ്ധിതാഃ പ്രജാഃ । തൈരിദം ഭാരതം വര്ഷം സപ്തദ്വീപം സമാങ്കിതമ് ।। ൭൪.
സകലവിദ്യയാലും ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന, പാപരഹിതനായ, അത്യന്തം സൂക്ഷ്മനായ, ചിന്തയ്ക്ക് അതീതനായ, സർവ്വലോകങ്ങളിലും പ്രകാശത്തിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന, മഞ്ഞവസ്ത്രം ധരിച്ച, വിശാലമായ വക്ഷസ്സുള്ള, ഭൂമിയെ ചുമക്കുന്ന, ചെറുതും വലുതും നീളമുള്ളതും ചുരുങ്ങിയതും ക്ഷീണമായതും ചുവപ്പുമുള്ളതും എന്നിങ്ങനെ വിവിധ ഗുണങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്ന, ജ്ഞാനസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ നാരായണൻ സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി ജലത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു. അങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ആദിപുരുഷനായ പരമേശ്വരനായ നാരായണൻ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെയും ദേവന്മാരുടെയും യജ്ഞങ്ങളുടെയും ജലത്തിന്റെയും സ്വരൂപമായവൻ, യോഗനിദ്രയിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ഒരു താമര പിറന്നു. ആ താമരയിൽ സർവ്വവേദങ്ങളുടെ നിധിയായ, ചിന്തയ്ക്ക് അതീതനായ, പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവും, പ്രജാപതിയായവനും ജനിച്ചു. ആദ്യം സനക, സനന്ദന, സനത്കുമാരന്മാരെ പോലുള്ള ജ്ഞാനപരരായവരെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നീട് മനു സ്വായംഭുവനും മരീചിമുതലായവരെയും ദക്ഷൻവരെ സൃഷ്ടിച്ചു. സ്വായംഭുവമനുവിൽ നിന്ന് ലോകത്തിന്റെ വിശാലത വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ആ മനുവിന് പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും എന്ന രണ്ട് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രിയവ്രതന് പത്ത് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി: അഗ്നീധ്രൻ, അഗ്നിബാഹു, മേധ, മേധാതിഥി, ധ്രുവൻ, ജ്യോതിഷ്മാൻ, ദ്യുതിമാൻ, ഹവ്യവപു, മത്സ്യൻ, സവനാന്തൻ. പ്രിയവ്രതൻ ആറ് പുത്രന്മാരെ ഏഴു ദ്വീപുകളിൽ ഭരണാധികാരികളാക്കി. അവരിൽ അഗ്നീധ്രനെ ജംബുദ്വീപിന്റെ ഭരണാധികാരിയാക്കി; മേധാതിഥിയെ ശാകദ്വീപിന്റെ, ജ്യോതിഷ്മാനെ കുശദ്വീപിന്റെ, ദ്യുതിമാനെ ക്രൗഞ്ചദ്വീപിന്റെ, വപുഷ്മാനെ ശാല്മലദ്വീപിന്റെ, ഹവ്യനെ ഗോമേദദ്വീപിന്റെ, സവനാന്തനെ പുഷ്കരദ്വീപിന്റെ ഭരണാധികാരികളാക്കി. പുഷ്കരദ്വീപിന്റെ ഇശ്വരനായ സവനാന്തന് മഹാവീതനും ധാതകിയും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരിന്നു; അവരുടെ ദേശങ്ങൾ ഗോമേദവും ധാതകിയും എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ധാതകിയുടെ ദേശം ധാതകിഖണ്ഡം, കുമുദന്റെ ദേശം കൗമുദം. ശാല്മലദ്വീപിന്റെ ഇശ്വരനായ വപുഷ്മാന്റെ മൂന്നു പുത്രന്മാർ: സകുശൻ, വൈദ്യുതൻ, ജിമൂതൻ. സകുശന്റെ ദേശം സകുശം, വൈദ്യുതന്റെ ദേശം വൈദ്യുതം, ജിമൂതന്റെ ദേശം ജിമൂതം—ഇവ ശാല്മലദ്വീപിലെ ദേശങ്ങളാണ്. അതുപോലെ ദ്യുതിമാന്റെ ഏഴ് പുത്രന്മാർ: കുശലൻ, മനുഗു, ഗോഷ്ഠൻ, ഉഷ്ണൻ, പീവരൻ, ഉദ്യാന്ദൻ, മുനിദുണ്ടുഭി—ഇവ ക്രൗഞ്ചദ്വീപിലെ ഏഴ് മഹാദേശങ്ങൾ. കുശദ്വീപിന്റെ ഇശ്വരനായ ജ്യോതിഷ്മാന്റെ ഏഴ് പുത്രന്മാർ: ഉദ്ഭിദൻ, വേണുമാൻ, രഥോപലൻ, അംബനൻ, ധൃതിഃ, പ്രഭാകരൻ, കപിലൻ—ഇവയാണ് ദേശങ്ങൾ. ശാകദ്വീപിന്റെ ഇശ്വരനായ മേധാതിഥിയുടെ ഏഴ് പുത്രന്മാർ: ശാന്തൻ, ഭയൻ, ശിശിരൻ, സുഖൻ, ഉദയൻ, ആനന്ദൻ, ശിവക്ഷേമൻ—ഇവയാണ് ദേശങ്ങൾ. ജംബുദ്വീപിന്റെ ഇശ്വരനായ അഗ്നീധ്രന് ഒൻപത് പുത്രന്മാർ: നാഭി, കിംപുരുഷൻ, ഹരിവർഷൻ, ഇലാവൃതൻ, രമ്യകൻ, ഹിരണ്മയൻ, കുറു, ഭദ്രാശ്വൻ, കെതുമാലൻ—ഇവയാണ് ദേശങ്ങൾ. നാഭിയുടെ ദേശം ഹേമവന്തും ഹേമകൂടും; കിംപുരുഷന്റെ ദേശം നൈഷധം; ഹരിവർഷന്റെ ദേശം മേരുമധ്യം; ഇലാവൃതന്റെ ദേശം നീലം; രമ്യകന്റെ ദേശം ശ്വേതം; ഹിരണ്മയന്റെ ദേശം ഉത്തരം; കുറുവിന്റെ ദേശം ശ്രിംഗവതം; ഭദ്രാശ്വന്റെ ദേശം മാല്യവന്തം; കെതുമാലന്റെ ദേശം ഗന്ധമാദനം—ഇങ്ങനെ സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ ലോകങ്ങളുടെ സ്ഥാപനം. ഓരോ കല്പത്തിലും ഭൂമിയെ ഏഴു ഭരണാധികാരികൾ ഭരിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് കല്പത്തിന്റെ സ്വഭാവം. ഇപ്പോൾ ഞാൻ നാഭിയുടെ വംശം പറയുന്നു. നാഭി, മെരുദേവിയിൽ നിന്ന്, ഋഷഭനെന്ന പുത്രനെ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ ഭാരതൻ, മൂത്തവൻ. ഋഷഭൻ, ഹിമാലയത്തിന്റെ തെക്കൻ ഭാഗമായ ഭാരതം എന്ന ദേശം തന്റെ പുത്രനായ ഭാരതന് നൽകി. ഭാരതന്റെ പുത്രൻ സുമതി. രാജ്യം പുത്രന് നൽകി, ഭാരതനും വനത്തിലേക്ക് പോയി. സുമതിയുടെ പുത്രൻ തേജസ്സ്, അവന്റെ പുത്രൻ സത്സുരൻ. അവന്റെ പുത്രൻ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ; അവന്റെ പുത്രൻ പരമേഷ്ഠി; അവന്റെ പുത്രൻ പ്രതിഹർത്താവ്; അവന്റെ പുത്രൻ നിഖാതൻ; നിഖാതന്റെ പുത്രൻ ഉന്നേതാവ്; ഉന്നേതാവിന്റെ പുത്രൻ അഭാവൻ; അഭാവന്റെ പുത്രൻ ഉദ്ഗാതാവ്; ഉദ്ഗാതാവിന്റെ പുത്രൻ പ്രസ്തോതാവ്; പ്രസ്തോതാവിന്റെ പുത്രൻ വിഭു; വിഭുവിന്റെ പുത്രൻ പൃഥു; പൃഥുവിന്റെ പുത്രൻ അനന്തൻ; അനന്തന്റെ പുത്രൻ ഗയ; ഗയയുടെ പുത്രൻ നയ; നയയുടെ പുത്രൻ വിരാട്; വിരാടിന്റെ പുത്രൻ മഹാവീര്യൻ; മഹാവീര്യന്റെ പുത്രൻ സുധീമാൻ; സുധീമാന്റെ പുത്രൻ ധീമാൻ; ധീമാന്റെ പുത്രൻ മഹാൻ; മഹാന്റെ പുത്രൻ ഭൗമൻ; ഭൗമന്റെ പുത്രൻ ത്വഷ്ടാവ്; ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രൻ വിരജ; വിരജയുടെ പുത്രൻ രാജാവ്; രാജാവിന്റെ പുത്രൻ ശതജിത്. ശതജിത്തിന് നൂറ് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവരാൽ ജനങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചു. ഇവരാൽ ഈ ഭാരതം ഏഴു ദ്വീപുകളാൽ ചിഹ്നിതമായിരിക്കുന്നു.