ഏവമുക്താസ്തു തേ തേന തസ്ഥുര്വിവിധഭോജനമ് । ഭുഞ്ജമാനാ അനാവൃഷ്ടിര്യാവത് സാ നിവൃതാഽഭവത് ।। ൭൧.
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, അവർ അവിടെ തന്നെ തങ്ങിയിരുന്നു, പലവിധം ഭക്ഷണം ആസ്വദിച്ചു, ആ വരൾച്ച അവസാനിക്കുന്നതുവരെ.
നിവൃത്തായാം തു വൈ തസ്യാമനാവൃഷ്ട്യാം തു തേ ദ്വിജാഃ । തീര്ഥയാത്രാനിമിത്തം തു പ്രയാതും മനസോഽഭവന് ।। ൭൧.
അവരുടെ വരൾച്ച അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി പോകണമെന്ന് മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചു.
തത്ര ശാണ്ഡില്യനാമാനം താപസം മുനിസത്തമമ് । പ്രത്യുവാചേതി സംചിന്ത്യ മീരീചഃ പരമോ മുനിഃ ।। ൭൧.
അവിടെ, ശാണ്ഡില്യൻ എന്ന തപസ്സിയെ, മഹാമുനിയായ മാരീചൻ ആലോചിച്ച് വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
മാരീച ഉവാച । ശാണ്ഡില്യ ശോഭനം വക്ഷ്യേ പിതാ തേ ഗൌതമോ മുനിഃ । തമനുക്ത്വാ ന ഗച്ഛാമസ്തപശ്ചര്തും തപോവനമ് ।। ൭൧.
മാരീചൻ പറഞ്ഞു: ശാണ്ഡില്യാ, ഞാൻ ഉചിതമായത് പറയുന്നു. നിന്റെ അച്ഛൻ ഗൗതമൻ ഒരു മുനിയാണല്ലോ. അവനോട് പറയാതെ നാം കാടിൽ പോയി തപസ്സു ചെയ്യാൻ പാടില്ല.
ഏവമുക്തേഽഥ ജഹസുഃ സര്വേ തേ മുനയസ്തദാ । കിമസ്മാഭിഃ സ്വകോ ദേഹോ വിക്രീതോഽസ്യാന്നഭക്ഷണാത് ।। ൭൧.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, എല്ലാ മുനിമാരും പറഞ്ഞു: 'നാം അവന്റെ അന്നം കഴിച്ചതിനാൽ നമ്മുടെ ശരീരം അവനു വിറ്റു പോയതാണോ?'
ഏവമുക്ത്വാ പുനശ്ചോചുഃ സോപാധിഗമനം പ്രതി । കൃത്വാ മായാമയീം ഗാം തു തച്ഛാലൌ തേ വ്യസര്ജയന് ।। ൭൧.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവർ വീണ്ടും പോകാനുള്ള വഴി ചർച്ച ചെയ്തു. അവർ മായയാൽ ഒരു പശു സൃഷ്ടിച്ച്, അതിനെ അവന്റെ നെല്ല് വയലിൽ വിട്ടു.
താം ചരന്തീം തതോ ദൃഷ്ട്വാ ശാലൌ ഗാം ഗൌതമോ മുനിഃ । ഗൃഹീത്വാ സലിലം പാണൌ യാഹി രുദ്രേത്യഭാഷത । തതോ മായാമയീ സാ ഗൌഃ പപാത ജലബിന്ദുഭിഃ ।। ൭൧.
അവിടെയുള്ള കാട്ടിൽ ആ പശുവിനെ അലയുന്നവണ്ണം കണ്ടു, ഗൗതമമുനിവർ കൈയിൽ വെള്ളം എടുത്ത്, 'നീ രുദ്രന്റെ അടുക്കൽ പോവു' എന്നു പറഞ്ഞു. ഉടനെ ആ മായാമയമായ പശു വെള്ളത്തിന്റെ തുള്ളികൾ കൊണ്ടു തട്ടപ്പെട്ട് നിലത്ത് വീണു.
നിഹതാം താം തതോ ദൃഷ്ട്വാ മുനീന് ജിഗമിഷൂംസ്തഥാ । ഉവാച ഗൌതമോ ധീമാംസ്താന് മുനീന് പ്രണതഃ സ്ഥിതഃ ।। ൭൧.
അങ്ങനെ അവളെ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണ്ടു, മുനികൾ പുറപ്പെടാൻ ഒരുക്കം കാണുമ്പോൾ, ധീരനായ ഗൗതമൻ വിനയപൂർവ്വം അവരോട് പറഞ്ഞു.
കിമര്ഥം ഗമ്യതേ വിപ്രാഃ സാധു ശംസത മാചിരമ് । മാം വിഹായ സദാ ഭക്തം പ്രണതം ച വിശേഷതഃ ।। ൭൧.
എന്തുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ പോകുന്നത്, മഹർഷിമാരേ? ദയവായി ഉടൻ പറഞ്ഞുതരൂ. എനിക്ക് എപ്പോഴും ഭക്തിയോടെ, പ്രത്യേകിച്ച് വിനയത്തോടെ സേവിക്കുന്നവനായി ഞാൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങളെന്തിന് എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു?
ഋഷയ ഊചുഃ । ഗോവധ്യേയമിഹ ബ്രഹ്മന് യാവത് തവ ശരീരഗാ । താവദന്നം ന ഭുഞ്ജാമോ ഭവതോഽന്നം മഹാമുനേ ।। ൭൧.
മുനികൾ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, ഇവിടെ പശുവിനെ കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അത് നിന്റെ ശരീരത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതുവരെ, മഹർഷിയേ, നിന്റെ അന്നം ഞങ്ങൾ കഴിക്കില്ല.
ഏവമുക്തോ ഗൌതമോഽഥ താന് മുനീന് പ്രാഹ ധര്മവിത് । പ്രായശ്ചിത്തം ഗോവധ്യായാ ദീയതാം മേ തപോധനാഃ ।। ൭൧.
ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, ധർമ്മം അറിയുന്ന ഗൗതമൻ ആ മുനികൾക്ക് പറഞ്ഞു: 'പശുവിനെ കൊല്ലപ്പെട്ടതിന്റെ പ്രായശ്ചിത്തം എനിക്ക് നിർദ്ദേശിക്കൂ, തപസ്സുകാരേ.'
ഇയം ഗൌരമൃതാ ബ്രഹ്മന് മൂര്ച്ഛിതേവ വ്യവസ്ഥിതാ । ഗങ്ഗാജലപ്ലുതാ ചേയമുത്ഥാസ്യതി ന സംശയഃ ।। ൭൧.
ബ്രാഹ്മണനേ, ഈ പശു മരിച്ചിട്ടില്ല; അവൾ വെറും അന്ധ്യമായിരിക്കുന്നു. ഗംഗാവെള്ളത്തിൽ കുളിച്ചാൽ അവൾ ഉറപ്പായും എഴുന്നേൽക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പ്രായശ്ചിത്തം മൃതായാഃ സ്യാദമൃതായാഃ കൃതം ത്വിദമ് । വ്രതം വാ മാ കൃഥാഃ കോപമിത്യുക്ത്വാ പ്രയയുസ്തു തേ ।। ൭൧.
മരിച്ചവർക്കാണ് പ്രായശ്ചിത്തം വേണ്ടത്; മരിക്കാത്തവർക്കു ഇതു മതിയാകുന്നു. വ്രതം എടുക്കുകയോ കോപിക്കുകയോ വേണ്ട, എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
ഗതൈസ്തൈര്ഗൌതമോ ധീമാന് ഹിമവന്തം മഹാഗിരിമ് । മാമാരാധയിഷുഃ പ്രായാത് തപ്തും ചാശു മഹത് തപഃ ।। ൭൧.
അവർ പോയശേഷം, ധീരനായ ഗൗതമൻ മഹാഗിരിയായ ഹിമവാനിലേക്ക് പോയി, എന്നെ ആരാധിക്കാൻ, വലിയ തപസ്സു ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.
ശതമേകം തു വര്ഷാണാമഹമാരാധിതോഽഭവമ് । തുഷ്ടേന ച മയാ പ്രോക്തോ വരം വരയ സുവ്രത ।। ൭൧.
നൂറു വർഷം ഞാൻ അവനാൽ ആരാധിക്കപ്പെട്ടു; സന്തോഷത്തോടെ ഞാൻ പറഞ്ഞു: 'നീ ഒരു വരം ചോദിക്കൂ, വ്രതനിഷ്ഠനായവനേ.'
സോഽബ്രവീന്മാം ജകടാസംസ്ഥാം ദേഹി ഗങ്ഗാം തപസ്വിനീമ് । മയാ സാര്ധം പ്രയാത്വേഷാ പുണ്യാ ഭാഗീരഥീ നദീ ।। ൭൧.
അവൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ജടയിൽ നിന്ന് തപസ്സിന്റെ ഗംഗയെ എനിക്ക് തരിക; ഈ പുണ്യമായ ഭാഗീരഥി നദി എനോടൊപ്പം പോകട്ടെ.'
ഏവമുക്തേ ജടാഖണ്ഡമേകം സ പ്രദദൌ ശിവഃ । താം ഗൃഹ്യ ഗതവാന് സോഽപി യത്രാസ്തേ സാ തു ഗൌര്മൃതാ ।। ൭൧.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശിവൻ ഒരു ജടയുടെ ഭാഗം അവനു നൽകി. അതു എടുത്ത്, അവൻ പശു മരിച്ചിടത്തേക്ക് പോയി.
തജ്ജലപ്ലാവിതാ സാ ഗൌര്ഗതാ ചോത്ഥായ ഭാമിനീ । നദീ ച മഹതീ ജാതാ പുണ്യതോയാ ശുചിഹ്രദാ ।। ൭൧.
ആ വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ചപ്പോൾ, പശു എഴുന്നേറ്റു, പ്രകാശം പകർന്നു; അവിടെ ഒരു വലിയ നദിയും പിറന്നു, വിശുദ്ധവും പുണ്യവുമാണ്.
തം ദൃഷ്ട്വാ മഹദാശ്ചര്യം തത്ര സപ്തര്ഷയോഽമലാഃ । ആജഗ്മുഃ ഖേ വിമാനസ്ഥാഃ സാധുഃ സാധ്വിതി വാദിനഃ ।। ൭൧.
ആ അത്ഭുതം കണ്ടു, വിശുദ്ധരായ സപ്തർഷിമാർ ആകാശത്തിൽ വിഹരിക്കുന്ന രഥങ്ങളിൽ അവിടെ എത്തി, 'ശബാശ്, ശബാശ്' എന്നു വിളിച്ചു.
സാധു ഗൌതമ സാധൂനാം കോന്യോഽസ്തി സദൃശസ്തവ । യദേവം ജാഹ്നവീം ദേവീം ദണ്ഡകേ ചാവതാരയത് ।। ൭൧.
'ശബാശ് ഗൗതമാ! സന്മാർഗ്ഗികളിൽ നിനക്ക് തുല്യൻ ആരുണ്ട്? ഇങ്ങനെ ജാഹ്നവീദേവിയെ ദണ്ഡകവനത്തിലേക്ക് ഇറക്കിയതിൽ.'
ഏവമുക്തസ്തദാ തൈസ്തു ഗൌതമഃ കിമിദം ത്വിതി । ഗോവധ്യാകാരണം മഹ്യം താവത് പശ്യതി ഗൌതമഃ ।। ൭൧.
അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഗൗതമൻ അതെന്താണെന്നു വിചാരിച്ചു; പശുവിന്റെ മരണകാരണം അവൻ കണ്ടു.
ഋഷീണാം മായയാ സര്വമിദം ജാതം വിചിന്ത്യ വൈ । ശശാപ താന് ജടാഭസ്മമിഥ്യാവ്രതധരാസ്തഥാ । ഭവിഷ്യഥ ത്രയീബാഹ്യാ വേദകര്മബഹിഷ്കൃതാഃ ।। ൭൧.
മുനികൾ ചെയ്ത മായയാൽ ഇതൊക്കെയും സംഭവിച്ചതെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഗൗതമൻ അവരെ ശപിച്ചു: 'നിങ്ങൾ ജടയും ഭസ്മവും ധരിച്ച്, മിഥ്യാവ്രതമുള്ളവരായി, ത്രയീവേദങ്ങൾക്കു പുറത്തായി, വേദകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടും.'
തച്ഛ്രുത്വാ ക്രൂരവചനം ഗൌതമസ്യ മഹാമുനേഃ । ഊചുഃ സപ്തര്ഷയോ മൈവം സര്വകാലം ദ്വിജോത്തമാഃ । ഭവന്തു കിം തു തേ വാക്യം മോഘം നാസ്ത്യത്ര സംശയഃ ।। ൭൧.
ഗൗതമമഹർഷിയുടെ കഠിനവചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, സപ്തർഷിമാർ പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ കാലത്തും ഇതു സംഭവിക്കരുതേ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ. എങ്കിലും നിന്റെ വാക്കുകൾ ഫലമില്ലാതാവില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല.'
യദി നാമ കലൌ സര്വേ ഭവിഷ്യന്തി ദ്വിജോത്തമാഃ । ഉപകാരിണി യേ തേ ഹി അപകര്താര ഏവ ഹി । ഇത്ഥംഭൂതാ അപി കലൌ ഭക്തിഭാജോ ഭവന്തു തേ ।। ൭൧.
'കലിയുഗത്തിൽ എല്ലാ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരും ഇങ്ങനെയാവാമെങ്കിലും, ഉപകാരികൾ ചിലപ്പോൾ അപകാരം ചെയ്യാം. എങ്കിലും, കലിയുഗത്തിൽ ഇങ്ങനെ ഉള്ളവരും ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കട്ടെ.'
ത്വദ്വാക്യവഹ്നിനിര്ദഗ്ധാഃ സദാ കലിയുഗേ ദ്വിജാഃ । ഭവിഷ്യന്തി ക്രിയാഹീനാ വേദകര്മബഹിഷ്കൃതാഃ ।। ൭൧.
നിന്റെ വാക്കുകളുടെ തീയിൽ കത്തിയ ദ്വിജന്മാർ കലിയുഗത്തിൽ എപ്പോഴും കർമ്മരഹിതരായി, വേദികർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടവരായി ഇരിക്കും.
അസ്യാശ്ച ഗൌണം നാമേഹ നദീ ഗോദാവരീതി ച । ഗൌര്ദത്താ വരദാനാച്ച ഭവേദ് ഗോദാവരീ നദീ ।। ൭൧.
ഈ നദിക്ക് ഗൗണമായ പേരാണ് ഗോദാവരി. ഇവിടെ ഒരു പശുവിനെ ദാനം ചെയ്തതും, ഒരു വരം ലഭിച്ചതും കൊണ്ടാണ് ഈ നദിക്ക് ഗോദാവരി എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.
ഏതാം പ്രാപ്യ കലൌ ബ്രഹ്മന് ഗാം ദദന്തി ജനാശ്ച യേ । യഥാശക്ത്യാ തു ദാനാനി മോദന്തേ ത്രിദശൈഃ സഹ ।। ൭൧.
ബ്രാഹ്മണനേ, കലിയുഗത്തിൽ ഈ നദിയിൽ എത്തി, ആരെങ്കിലും പശു ദാനം ചെയ്യുകയോ, സ്വശക്തിക്ക് അനുസരിച്ച് ദാനം നടത്തുകയോ ചെയ്താൽ, അവർ ദേവന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷിക്കും.
സിംഹസ്ഥേ ച ഗുരൌ തത്ര യോ ഗച്ഛതി സമാഹിതഃ । സ്നാത്വാ ച വിധിനാ തത്ര പിതൄം സ്തര്പയതേ തഥാ ।। ൭൧.
സിംഹരാശിയിൽ ഗുരു സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ, ആരെങ്കിലും മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി അവിടെ എത്തി, വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചാൽ,
സ്വര്ഗം ഗച്ഛന്തി പിതരോ നിരയേ പതിതാ അപി । സ്വര്ഗസ്ഥാഃ പിതരസ്തസ്യ മുക്തിഭാജോ ന സംശയഃ ।। ൭൧.
അവരുടെ പിതാക്കന്മാർ നരകത്തിൽ വീണവരായാലും സ്വർഗത്തിൽ എത്തും; സ്വർഗത്തിൽ ഉള്ള പിതാക്കന്മാർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ത്വം ഖ്യാതിം മഹതീം പ്രാപ്യ മുക്തിം യാസ്യസി ശാശ്വതീമ് । ഏവമുക്ത്വാഽഥ മുനയോ യയുഃ കൈലാസപര്വതമ് । യത്രാഹമുമയാ സാര്ധം സദാ തിഷ്ഠാമി സത്തമാഃ ।। ൭൧.
നിനക്ക് മഹത്തായ പ്രശസ്തിയും ശാശ്വതമായ മോക്ഷവും ലഭിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ മുനികൾ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ഞാൻ ഉമയോടൊപ്പം എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു, നല്ലവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.