അന്ത്യേ യുഗേ പ്രവിരലാ ഭവിഷ്യന്തി മദാശ്രയാഃ । ഏഷ മോഹം സൃജാമ്യാശു യോ ജനം മോഹയിഷ്യതി ।। ൭൦.
അവസാനയുഗത്തിൽ എന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നവർ വളരെ അപൂർവരാകും. ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ ഒരു മായാജാലം സൃഷ്ടിക്കും; അതു ജനങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കും.
ത്വം ച രുദ്ര മഹാബാഹോ മോഹശാസ്ത്രാണി കാരയ । അല്പായാസം ദര്ശയിത്വാ ഫലം ദീര്ഘം പ്രദര്ശയ ।। ൭൦.
മഹാബലശാലിയായ രുദ്രാ, നീ മായാശാസ്ത്രങ്ങൾ രചിക്കണം. കുറച്ചു പരിശ്രമം ചെയ്താൽ വലിയ ഫലം ലഭിക്കും എന്ന് കാണിക്കണം.
കുഹകം ചേന്ദ്രജാലാനി വിരുദ്ധാചരണാനി ച । ദര്ശയിത്വാ ജനം സര്വം മോഹയാശു മഹേശ്വര ।। ൭൦.
കപടവും ഇന്ദ്രജാലവും വിരുദ്ധമായ ആചാരങ്ങളും കാണിച്ച്, മഹേശ്വരാ, നീ ഈ ലോകത്തെ മുഴുവൻ ആളുകളെയും വേഗത്തിൽ ഭ്രമിപ്പിക്കണം.
ഏവമുക്ത്വാ തദാ തേന ദേവേന പരമേഷ്ഠിനാ । ആത്മാ തു ഗോപിതഃ സദ്യഃ പ്രകാശ്യോഽഹം കൃതസ്തദാ ।। ൭൦.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം ആ പരമേശ്വരൻ എന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ഉടൻ മറച്ചു, പിന്നെ വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
തസ്മാദാരഭ്യ കാലം തു മത്പ്രണീതേഷു സത്തമ । ശാസ്ത്രേഷ്വഭിരതോ ലോകോ ബാഹുല്യേന ഭവേദതഃ ।। ൭൦.
അതിനുശേഷം, ഉത്തമനായവനേ, എന്റെ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ആളുകൾക്ക് കൂടുതലായും ആസ്വാദനമുണ്ടായി.
വേദാനുവര്ത്തിനം മാര്ഗം ദേവം നാരായണം തഥാ । ഏകീഭാവേന പശ്യന്തോ മുക്തിഭാജോ ഭവന്തി തേ ।। ൭൦.
വേദമാർഗ്ഗത്തിലും നാരായണദേവനിലും ഏകത്വം കാണുന്നവർ മോക്ഷം നേടുന്നു.
മാം വിഷ്ണോര്വ്യതിരിക്തം യേ ബ്രഹ്മാണം ച ദ്വിജോത്തമ । ഭജന്തേ പാപകര്മാണസ്തേ യാന്തി നരകം നരാഃ ।। ൭൦.
വിഷ്ണുവിൽ നിന്ന് വേറിട്ടവനായി എന്നെയോ ബ്രഹ്മാവിനെയോ ആരാധിക്കുന്ന പാപകര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവർ നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
യേ വേദമാര്ഗനിര്മുക്താസ്തേഷാം മോഹാര്ഥമേവ ച । നയസിദ്ധാന്തസംജ്ഞാഭിര്മയാ ശാസ്ത്രം തു ദര്ശിതമ് ।। ൭൦.
വേദമാർഗ്ഗം ഉപേക്ഷിച്ചവരെ ഭ്രമിപ്പിക്കാനായി, ഞാൻ വ്യത്യസ്ത സിദ്ധാന്തങ്ങളോടുകൂടിയ ശാസ്ത്രം കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
പാശോഽയം പശുഭാവസ്തു സ യദാ പതിതോ ഭവേത് । തദാ പാശുപതം ശാസ്ത്രം ജായതേ വേദസംജ്ഞിതമ് ।। ൭൦.
ഈ ബന്ധനം മൃഗാവസ്ഥയാണ്; അത് അകറ്റുമ്പോൾ വേദസമാനമായി അറിയപ്പെടുന്ന പാശുപതശാസ്ത്രം ഉദ്ഭവിക്കും.
വേദമൂര്തിരഹം വിപ്ര നാന്യശാസ്ത്രാര്ഥവാദിഭിഃ । ജ്ഞായതേ മത്സ്വരൂപം തു മുക്ത്വാ വേദമനാദിമത് । വേദവേദ്യോഽസ്മി വിപ്രര്ഷേ ബ്രാഹ്മണൈശ്ച വിശേഷതഃ ।। ൭൦.
ഞാൻ തന്നെ വേദത്തിന്റെ രൂപമാണ്, വിപ്രാ. മറ്റെന്ത് ശാസ്ത്രങ്ങളാലും അതിന്റെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളാലും എന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അറിയാൻ കഴിയില്ല; ആദിമില്ലാത്ത വേദം കൊണ്ടാണ് അറിയാൻ കഴിയുക. പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഞാൻ വേദം കൊണ്ടാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്, വിപ്രർഷേ.
യുഗാനി ത്രീണ്യഹം വിപ്ര ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥൈവ ച । ത്രയോഽപി സത്ത്വാദിഗുണാസ്ത്രയോ വേദാസ്ത്രയോഽഗ്നയഃ ।। ൭൦.
വിപ്രാ, ഞാൻ മൂന്നു യുഗങ്ങളാണ്; ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. മൂന്നു ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഇവ ഉയരുന്നത്; മൂന്നു വേദങ്ങൾ, മൂന്നു അഗ്നികൾ.
ത്രയോ ലോകാസ്ത്രയഃ സംധ്യാസ്ത്രയോ വര്ണാസ്തഥൈവ ച । സവനാനി തു താവന്തി ത്രിധാ ബദ്ധമിദം ജഗത് ।। ൭൦.
മൂന്നു ലോകങ്ങൾ, മൂന്നു സംധ്യകൾ, മൂന്നു വർണ്ണങ്ങൾ; അർപ്പണങ്ങൾക്കും അതുപോലെ മൂന്നു വകഭേദങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഈ ലോകം മൂന്നു വിധത്തിൽ ബന്ധിതമാണ്.
യ ഏവം വേത്തി വിപ്രര്ഷേ പരം നാരായണം തഥാ । അപരം പദ്മയോനിം തു ബ്രഹ്മാണം ത്വപരം തു മാമ് । ഗുണതോ മുഖ്യതസ്ത്വേക ഏവാഹം മോഹ ഇത്യുത ।। ൭൦.
ഇങ്ങനെ ആരറിയുന്നുവോ, വിപ്രർഷേ, പരമനായ നാരായണനെയും, പദ്മത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിനെയും, എന്നെയും വേറിട്ടവനായി, ഗുണപരമായി ഞാൻ പ്രധാനനാണ്; മറ്റെല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
അഗസ്ത്യ ഉവാച । ഏവമുക്തസ്തതോ ദേവാ ഋഷയശ്ച പിനാകിനാ । അഹം ച നൃപതേ തസ്യ ദേവസ്യ പ്രണതോഽഭവമ് ।। ൭൧.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഞാനും, രാജാവേ, ആ പിനാകധാരിയെ വണങ്ങി.
പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവം യാവത് പശ്യാമഹേ നൃപ । താവത് തസ്യൈവ രുദ്രസ്യ ദേഹസ്ഥം കമലാസനമ് ।। ൭൧.
ദേവനെ തലകുനിഞ്ഞ് വണങ്ങിയതിനു ശേഷം, രാജാവേ, ഞങ്ങൾ നോക്കിയപ്പോൾ, രുദ്രന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ കമലാസനനെയും കണ്ടു.
നാരായണം ച ഹൃദയേ ത്രസരേണുസുസൂക്ഷ്മകമ് । ജ്വലദ്ഭാസ്കരവര്ണാഭം പശ്യാമ ഭവദേഹതഃ ।। ൭൧.
അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ, പൊടിപോലെ സൂക്ഷ്മനായ, കത്തുന്ന പൊന്നിന്റെ നിറമുള്ള നാരായണനെയും ഭവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മിതാഃ സര്വേ യാജകാ ഋഷയോ മമ । ജയശബ്ദരവാംശ്ചക്രുഃ സാമഋഗ്യജുഷാം സ്വനമ് ।। ൭൧.
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ കൂടെ യജ്ഞം നടത്തുന്ന ഋഷിമാർ എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു; അവർ ജയഘോഷവും സാമവേദം, ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം എന്നിവയുടെ പാരായണവും നടത്തി.
കൃത്വോചുസ്തേ തദാ ദേവം കിമിദം പരമേശ്വര । ഏകസ്യാമേവ മൂര്തൌ തേ ലക്ഷ്യന്തേ ച ത്രിമൂര്ത്തയഃ ।। ൭൧.
അപ്പോൾ അവർ ആ പരമേശ്വരനോടു ചോദിച്ചു: ഇതെന്താണ്, ഒരു രൂപത്തിൽ തന്നെ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു.
രുദ്ര ഉവാച । യജ്ഞേഽസ്മിന് യദ്ധുതം ഹവ്യം മാമുദ്ദിശ്യ മഹര്ഷയഃ । തേ ത്രയോഽപി വയം ഭാഗം ഗൃഹ്ണീമഃ കവിസത്തമാഃ ।। ൭൧.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷിമാരെ, ഈ യാഗത്തിൽ എനിക്ക് ഉദ്ദേശിച്ച് നിങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്ന ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ ഞങ്ങൾ മൂവരും ഓരോരുത്തരും പങ്കായി സ്വീകരിക്കുന്നു, കവി ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
നാസ്മാകം വിവിധോ ഭാവോ വര്തതേ മുനിസത്തമാഃ । സമ്യഗ്ദൃശഃ പ്രപശ്യന്തി വിപരീതേഷ്വനേകശഃ ।। ൭൧.
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ വ്യത്യസ്തമായ ഭാവങ്ങൾ ഇല്ല. ശരിയായ ദൃഷ്ടിയുള്ളവർ കാര്യങ്ങൾ ശരിയായി കാണുന്നു, മറിച്ചുള്ളവയിൽ പലവിധം കാണുന്നവരും ഉണ്ടാവും.
ഏവമുക്തേ തു രുദ്രേണ സര്വേ തേ മുനയോ നൃപ । പപ്രച്ഛുഃ ശംകരം ദേവം മോഹശാസ്ത്രപ്രയോജനമ് ।। ൭൧.
രുദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, രാജാവേ, ആ 모든 മുനിമാരും ശംകരനോടു മോഹശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ചോദിച്ചു.
ഋഷയ ഊചുഃ । മോഹനാര്ഥം തു ലോകാനാം ത്വയാ ശാസ്ത്രം പൃഥക് കൃതമ് । തത് ത്വയാ ഹേതുനാ കേന കൃതം ദേവ വദസ്വ നഃ ।। ൭൧.
മുനിമാർ പറഞ്ഞു: ലോകങ്ങളെ മോഹിപ്പിക്കാൻ നീ വേറിട്ടൊരു ശാസ്ത്രം സൃഷ്ടിച്ചു. ദേവനേ, അതിനുള്ള കാരണം എന്താണെന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
രുദ്ര ഉവാച । അസ്തി ഭാരതവര്ഷേണ വനം ദണ്ഡകസംജ്ഞിതമ് । തത്ര തീവ്രം തപോ ഘോരം ഗൌതമോ നാമ വൈ ദ്വിജഃ ।। ൭൧.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഭാരതവർഷത്തിൽ ദണ്ഡകവനം എന്നൊരു കാട് ഉണ്ട്. അവിടെ ഗൗതമൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ഭയങ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു.
ചകാര തസ്യ ബ്രഹ്മാ തു പരിതോഷം ഗതഃ പ്രഭുഃ । ഉവാച തം മുനിം ബ്രഹ്മാ വരം ബ്രൂഹി തപോധന ।। ൭൧.
അവന്റെ തപസ്സിൽ സന്തോഷംകൊണ്ട ബ്രഹ്മാവ് അവൻ്റെ മുന്നിൽ വന്ന്, 'തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായവനേ, ഒരു വരം ചോദിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏവമുക്തസ്തദാ തേന ബ്രഹ്മണാ ലോകകര്തൃണാ । ഉവാച സദ്യഃ പങ്ക്തിം മേ ധാന്യാനാം ദേഹി പദ്മജ ।। ൭൧.
ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ഗൗതമൻ ഉടനെ പറഞ്ഞു: 'കമലജനനായ ബ്രഹ്മാവേ, ധാന്യങ്ങളുടെ ഒരു നിര എനിക്ക് തരിക.'
ഏവമുക്തോ ദദൌ തസ്യ തമേവാര്ഥം പിതാമഹഃ । ലബ്ധ്വാ തു തം വരം വിപ്രഃ ശതശ്രൃങ്ഗേ മഹാശ്രമമ് ।। ൭൧.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, പിതാമഹൻ ആ വരം അവനു തന്നു. ആ വരം ലഭിച്ച ശേഷം, ആ ബ്രാഹ്മണൻ ശതശൃംഗത്തിൽ വലിയൊരു ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ചു.
ചകാര തസ്യോഷസി ച പാകാന്തേ ശാലയോ ദ്വിജാഃ । ലൂയന്തേ തേന മുനിനാ മധ്യാഹ്നേ പച്യതേ തഥാ । സര്വാതിഥ്യമസൌ വിപ്രോ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ദദാത്യലമ് ।। ൭൧.
അവിടെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ആശ്രമത്തിന്റെ അതിരിൽ ഗൗതമൻ നെല്ല് കൃഷി ചെയ്തു. അവൻ തന്നെ അതു വിളവെടുത്തു, ഉച്ചയ്ക്ക് പാചകം ചെയ്തു, എല്ലാ അതിഥികൾക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കു മനസ്സാരമായി അന്നദാനം നടത്തി.
കസ്യചിത് ത്വഥ കാലസ്യ മഹതി ദ്വാദശാബ്ദികാ । അനാവൃഷ്ടിര്ദ്വിജവരാ അഭവല്ലോമഹര്ഷിണീ ।। ൭൧.
അതിനുശേഷം, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മഹത്തായ ഒരു പന്ത്രണ്ടുവർഷത്തെ വരൾച്ച സംഭവിച്ചു, ബ്രാഹ്മണ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അതു എല്ലാവർക്കും വലിയ കഷ്ടം ഉണ്ടാക്കി.
താം ദൃഷ്ട്വാ മുനയഃ സര്വേ അനാവൃഷ്ടിം വനേചരാഃ । ക്ഷുധയാ പീഡ്യമാമാസ്തു പ്രയയുര്ഗൌതമം തദാ ।। ൭൧.
ആ വരൾച്ച കണ്ടപ്പോൾ, കാട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്ന എല്ലാ മുനിമാരും വിശപ്പിൽ പീഡിതരായി, അപ്പോൾ ഗൗതമനോടു ചെന്നു.
അഥ താനാഗതാന് ദൃഷ്ട്വാ ഗൌതമഃ ശിരസാ നതഃ । ഉവാച സ്ഥീയതാം മഹ്യം ഗൃഹേ മുനിവരാത്മജാഃ ।। ൭൧.
അവർ വന്നതറിഞ്ഞ ഗൗതമൻ തലവാഴ്ത്തി പറഞ്ഞു: 'മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ പുത്രന്മാരേ, എന്റെ വീട്ടിൽ തന്നെ നിങ്ങൾ താമസിക്കൂ.'