കൃതേ നാരായണഃ ശുദ്ധഃ സൂക്ഷ്മമൂര്തിരുപാസ്യതേ । ത്രേതായാം യജ്ഞരൂപേണ പഞ്ചരാത്രൈസ്തു ദ്വാപരേ ।। ൭൦.
കൃതയുഗത്തിൽ, ശുദ്ധവും സൂക്ഷ്മവുമായ രൂപത്തിൽ നാരായണനെ ആരാധിക്കുന്നു. ത്രേതായുഗത്തിൽ യജ്ഞരൂപത്തിൽ, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ പഞ്ചരാത്രവിധികളാൽ.
കലൌ മത്കൃതമാര്ഗേണ ബഹുരൂപേണ താമസൈഃ । ഇജ്യതേ ദ്വേഷബുദ്ധ്യാ സ പരമാത്മാ ജനാര്ദനഃ ।। ൭൦.
കളിയുഗത്തിൽ, ഞാൻ സ്ഥാപിച്ച മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച്, പല രൂപങ്ങളിലും താമസികമായ രീതികളിൽ, ദ്വേഷബുദ്ധിയോടെ പരമാത്മാവായ ജനാർദ്ദനനെ ആരാധിക്കുന്നു.
ന തസ്മാത് പരതോ ദേവോ ഭവിതാ ന ഭവിഷ്യതി । യോ വിഷ്ണുഃ സ സ്വയം ബ്രഹ്മാ യോ ബ്രഹ്മാ സോഽഹമേവ ച ।। ൭൦.
അവനെക്കാൾ മേലുള്ള ദൈവം ഇല്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല. വിഷ്ണുവാണ് ബ്രഹ്മാവും, ബ്രഹ്മാവാണ് ഞാനും.
വേദത്രയേഽപി യജ്ഞേഽസ്മിന് യാജ്യം വേദേഷു നിശ്ചയഃ । യോ ഭേദം കുരുതേഽസ്മാകം ത്രയാണാം ദ്വിജസത്തമ । സ പാപകാരീ ദുഷ്ടാത്മാ ദുര്ഗതിം ഗതിമാപ്നുയാത് ।। ൭൦.
മൂന്നു വേദങ്ങളിലും, ഈ യജ്ഞത്തിലും, യാഗഭാഗം വേദങ്ങളിൽ ഉറപ്പായിരിക്കുന്നു. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഞങ്ങൾ മൂവർക്കിടയിൽ ഭേദം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ പാപം ചെയ്യുന്നവനും ദുഷ്ടനും ദുർഗതിയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ഇദം ച ശ്രൃണു മേഽഗസ്ത്യ ഗദതഃ പ്രാക്തനം തഥാ । യഥാ കലൌ ഹരേര്ഭക്തിം ന കുര്വന്തീഹ മാനവാഃ ।। ൭൦.
അഗസ്ത്യാ, ഞാൻ പറയുന്ന പഴയ കഥയും കേൾക്കു; കളിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യർ ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തി പുലർത്തുന്നില്ല.
ഭൂര്ലോകവാസിനഃ സര്വേ പുരാ യഷ്ട്വാ ജനാര്ദനമ് । ഭുവര്ലോകം പ്രപദ്യന്തേ തത്രസ്ഥാ അപി കേശവമ് । ആരാധ്യ സ്വര്ഗതിം യാന്തി ക്രമാന്മുക്തിം വ്രജന്തി ച ।। ൭൦.
ഭൂലോകവാസികൾ എല്ലാവരും മുമ്പ് ജനാർദ്ദനനെ ആരാധിച്ച് ഭൂവർലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ താമസിക്കുന്നവർ കേശവനെ ആരാധിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു, പിന്നെ ക്രമമായി മോക്ഷം നേടുന്നു.
ഏവം മുക്തിപദേ വ്യാപ്തേ സര്വലോകൈസ്തഥൈവ ച । മുക്തിഭാജസ്തതോ ദേവാസ്തം ദധ്യുഃ പ്രയതാ ഹരിമ് ।। ൭൦.
ഇങ്ങനെ മോക്ഷപദം എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചപ്പോൾ, മോക്ഷം ലഭിക്കാൻ യോഗ്യരായ ദേവന്മാർ ഭക്തിയോടെ ഹരിയെ ആരാധിച്ചു.
സോഽപി സര്വഗതത്വാച്ച പ്രാദുര്ഭൂതഃ സനാതനഃ । ഉവാച ബ്രൂത കിം കാര്യം സര്വയോഗിവരാഃ സുരാഃ ।। ൭൦.
അവൻ സർവ്വവ്യാപിയും ശാശ്വതനും ആയതിനാൽ പ്രത്യക്ഷനായി: 'എന്ത് ചെയ്യണം, യോഗികളിലും ദേവന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠരായവരേ, പറയൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
തേ തം പ്രണമ്യ ദേവേശമൂചുശ്ച പരമേശ്വരമ് । ദേവദേവ ജനഃ സര്വോ മുക്തിമാര്ഗേ വ്യവസ്ഥിതഃ । കഥം സൃഷ്ടിഃ പ്രഭവിതാ നരകേഷു ച കോ വസേത് ।। ൭൦.
അവർ ദേവാദിദേവനായ അവനോട് നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ദേവദേവാ, എല്ലാവരും മോക്ഷമാർഗത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; സൃഷ്ടി എങ്ങനെ നടക്കും? നരകങ്ങളിൽ ആരാണ് താമസിക്കുക?'
ഏവമുക്തസ്തതോ ദേവൈസ്താനുവാച ജനാര്ദനഃ । യുഗാനി ത്രീണി ബഹവോ മാമുപേഷ്യന്തി മാനവാഃ ।। ൭൦.
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ജനാർദ്ദനൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'മൂന്ന് യുഗങ്ങളിലും, അതിനപ്പുറവും, അനേകം കാലം മനുഷ്യർ എന്നെ സമീപിക്കും.'
അന്ത്യേ യുഗേ പ്രവിരലാ ഭവിഷ്യന്തി മദാശ്രയാഃ । ഏഷ മോഹം സൃജാമ്യാശു യോ ജനം മോഹയിഷ്യതി ।। ൭൦.
അവസാനയുഗത്തിൽ എന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നവർ വളരെ അപൂർവരാകും. ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ ഒരു മായാജാലം സൃഷ്ടിക്കും; അതു ജനങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കും.
ത്വം ച രുദ്ര മഹാബാഹോ മോഹശാസ്ത്രാണി കാരയ । അല്പായാസം ദര്ശയിത്വാ ഫലം ദീര്ഘം പ്രദര്ശയ ।। ൭൦.
മഹാബലശാലിയായ രുദ്രാ, നീ മായാശാസ്ത്രങ്ങൾ രചിക്കണം. കുറച്ചു പരിശ്രമം ചെയ്താൽ വലിയ ഫലം ലഭിക്കും എന്ന് കാണിക്കണം.
കുഹകം ചേന്ദ്രജാലാനി വിരുദ്ധാചരണാനി ച । ദര്ശയിത്വാ ജനം സര്വം മോഹയാശു മഹേശ്വര ।। ൭൦.
കപടവും ഇന്ദ്രജാലവും വിരുദ്ധമായ ആചാരങ്ങളും കാണിച്ച്, മഹേശ്വരാ, നീ ഈ ലോകത്തെ മുഴുവൻ ആളുകളെയും വേഗത്തിൽ ഭ്രമിപ്പിക്കണം.
ഏവമുക്ത്വാ തദാ തേന ദേവേന പരമേഷ്ഠിനാ । ആത്മാ തു ഗോപിതഃ സദ്യഃ പ്രകാശ്യോഽഹം കൃതസ്തദാ ।। ൭൦.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം ആ പരമേശ്വരൻ എന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ഉടൻ മറച്ചു, പിന്നെ വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
തസ്മാദാരഭ്യ കാലം തു മത്പ്രണീതേഷു സത്തമ । ശാസ്ത്രേഷ്വഭിരതോ ലോകോ ബാഹുല്യേന ഭവേദതഃ ।। ൭൦.
അതിനുശേഷം, ഉത്തമനായവനേ, എന്റെ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ആളുകൾക്ക് കൂടുതലായും ആസ്വാദനമുണ്ടായി.
വേദാനുവര്ത്തിനം മാര്ഗം ദേവം നാരായണം തഥാ । ഏകീഭാവേന പശ്യന്തോ മുക്തിഭാജോ ഭവന്തി തേ ।। ൭൦.
വേദമാർഗ്ഗത്തിലും നാരായണദേവനിലും ഏകത്വം കാണുന്നവർ മോക്ഷം നേടുന്നു.
മാം വിഷ്ണോര്വ്യതിരിക്തം യേ ബ്രഹ്മാണം ച ദ്വിജോത്തമ । ഭജന്തേ പാപകര്മാണസ്തേ യാന്തി നരകം നരാഃ ।। ൭൦.
വിഷ്ണുവിൽ നിന്ന് വേറിട്ടവനായി എന്നെയോ ബ്രഹ്മാവിനെയോ ആരാധിക്കുന്ന പാപകര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവർ നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
യേ വേദമാര്ഗനിര്മുക്താസ്തേഷാം മോഹാര്ഥമേവ ച । നയസിദ്ധാന്തസംജ്ഞാഭിര്മയാ ശാസ്ത്രം തു ദര്ശിതമ് ।। ൭൦.
വേദമാർഗ്ഗം ഉപേക്ഷിച്ചവരെ ഭ്രമിപ്പിക്കാനായി, ഞാൻ വ്യത്യസ്ത സിദ്ധാന്തങ്ങളോടുകൂടിയ ശാസ്ത്രം കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
പാശോഽയം പശുഭാവസ്തു സ യദാ പതിതോ ഭവേത് । തദാ പാശുപതം ശാസ്ത്രം ജായതേ വേദസംജ്ഞിതമ് ।। ൭൦.
ഈ ബന്ധനം മൃഗാവസ്ഥയാണ്; അത് അകറ്റുമ്പോൾ വേദസമാനമായി അറിയപ്പെടുന്ന പാശുപതശാസ്ത്രം ഉദ്ഭവിക്കും.
വേദമൂര്തിരഹം വിപ്ര നാന്യശാസ്ത്രാര്ഥവാദിഭിഃ । ജ്ഞായതേ മത്സ്വരൂപം തു മുക്ത്വാ വേദമനാദിമത് । വേദവേദ്യോഽസ്മി വിപ്രര്ഷേ ബ്രാഹ്മണൈശ്ച വിശേഷതഃ ।। ൭൦.
ഞാൻ തന്നെ വേദത്തിന്റെ രൂപമാണ്, വിപ്രാ. മറ്റെന്ത് ശാസ്ത്രങ്ങളാലും അതിന്റെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളാലും എന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അറിയാൻ കഴിയില്ല; ആദിമില്ലാത്ത വേദം കൊണ്ടാണ് അറിയാൻ കഴിയുക. പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഞാൻ വേദം കൊണ്ടാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്, വിപ്രർഷേ.
യുഗാനി ത്രീണ്യഹം വിപ്ര ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥൈവ ച । ത്രയോഽപി സത്ത്വാദിഗുണാസ്ത്രയോ വേദാസ്ത്രയോഽഗ്നയഃ ।। ൭൦.
വിപ്രാ, ഞാൻ മൂന്നു യുഗങ്ങളാണ്; ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. മൂന്നു ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഇവ ഉയരുന്നത്; മൂന്നു വേദങ്ങൾ, മൂന്നു അഗ്നികൾ.
ത്രയോ ലോകാസ്ത്രയഃ സംധ്യാസ്ത്രയോ വര്ണാസ്തഥൈവ ച । സവനാനി തു താവന്തി ത്രിധാ ബദ്ധമിദം ജഗത് ।। ൭൦.
മൂന്നു ലോകങ്ങൾ, മൂന്നു സംധ്യകൾ, മൂന്നു വർണ്ണങ്ങൾ; അർപ്പണങ്ങൾക്കും അതുപോലെ മൂന്നു വകഭേദങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഈ ലോകം മൂന്നു വിധത്തിൽ ബന്ധിതമാണ്.
യ ഏവം വേത്തി വിപ്രര്ഷേ പരം നാരായണം തഥാ । അപരം പദ്മയോനിം തു ബ്രഹ്മാണം ത്വപരം തു മാമ് । ഗുണതോ മുഖ്യതസ്ത്വേക ഏവാഹം മോഹ ഇത്യുത ।। ൭൦.
ഇങ്ങനെ ആരറിയുന്നുവോ, വിപ്രർഷേ, പരമനായ നാരായണനെയും, പദ്മത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിനെയും, എന്നെയും വേറിട്ടവനായി, ഗുണപരമായി ഞാൻ പ്രധാനനാണ്; മറ്റെല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
അഗസ്ത്യ ഉവാച । ഏവമുക്തസ്തതോ ദേവാ ഋഷയശ്ച പിനാകിനാ । അഹം ച നൃപതേ തസ്യ ദേവസ്യ പ്രണതോഽഭവമ് ।। ൭൧.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഞാനും, രാജാവേ, ആ പിനാകധാരിയെ വണങ്ങി.
പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവം യാവത് പശ്യാമഹേ നൃപ । താവത് തസ്യൈവ രുദ്രസ്യ ദേഹസ്ഥം കമലാസനമ് ।। ൭൧.
ദേവനെ തലകുനിഞ്ഞ് വണങ്ങിയതിനു ശേഷം, രാജാവേ, ഞങ്ങൾ നോക്കിയപ്പോൾ, രുദ്രന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ കമലാസനനെയും കണ്ടു.
നാരായണം ച ഹൃദയേ ത്രസരേണുസുസൂക്ഷ്മകമ് । ജ്വലദ്ഭാസ്കരവര്ണാഭം പശ്യാമ ഭവദേഹതഃ ।। ൭൧.
അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ, പൊടിപോലെ സൂക്ഷ്മനായ, കത്തുന്ന പൊന്നിന്റെ നിറമുള്ള നാരായണനെയും ഭവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മിതാഃ സര്വേ യാജകാ ഋഷയോ മമ । ജയശബ്ദരവാംശ്ചക്രുഃ സാമഋഗ്യജുഷാം സ്വനമ് ।। ൭൧.
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ കൂടെ യജ്ഞം നടത്തുന്ന ഋഷിമാർ എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു; അവർ ജയഘോഷവും സാമവേദം, ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം എന്നിവയുടെ പാരായണവും നടത്തി.
കൃത്വോചുസ്തേ തദാ ദേവം കിമിദം പരമേശ്വര । ഏകസ്യാമേവ മൂര്തൌ തേ ലക്ഷ്യന്തേ ച ത്രിമൂര്ത്തയഃ ।। ൭൧.
അപ്പോൾ അവർ ആ പരമേശ്വരനോടു ചോദിച്ചു: ഇതെന്താണ്, ഒരു രൂപത്തിൽ തന്നെ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു.
രുദ്ര ഉവാച । യജ്ഞേഽസ്മിന് യദ്ധുതം ഹവ്യം മാമുദ്ദിശ്യ മഹര്ഷയഃ । തേ ത്രയോഽപി വയം ഭാഗം ഗൃഹ്ണീമഃ കവിസത്തമാഃ ।। ൭൧.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷിമാരെ, ഈ യാഗത്തിൽ എനിക്ക് ഉദ്ദേശിച്ച് നിങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്ന ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ ഞങ്ങൾ മൂവരും ഓരോരുത്തരും പങ്കായി സ്വീകരിക്കുന്നു, കവി ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
നാസ്മാകം വിവിധോ ഭാവോ വര്തതേ മുനിസത്തമാഃ । സമ്യഗ്ദൃശഃ പ്രപശ്യന്തി വിപരീതേഷ്വനേകശഃ ।। ൭൧.
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ വ്യത്യസ്തമായ ഭാവങ്ങൾ ഇല്ല. ശരിയായ ദൃഷ്ടിയുള്ളവർ കാര്യങ്ങൾ ശരിയായി കാണുന്നു, മറിച്ചുള്ളവയിൽ പലവിധം കാണുന്നവരും ഉണ്ടാവും.