ത്വയാ ച സപ്ത ജന്മാനി അഹമാരാധിതഃ പുരാ । തേന ത്രൈലോക്യനാശേഽപി ത്വമേകസ്ത്വഭിലക്ഷിതഃ ।। ൬൯.
മുന്പ് നീ ഏഴു ജന്മങ്ങളില് എന്നെ ആരാധിച്ചു. അതുകൊണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളും നശിച്ചപ്പോഴും നിന്നെ മാത്രം ഞാന് തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഏവമുക്തസ്തദാ തേന നിദ്രാമീലിതലോചനഃ । പതിതോഽഹം ധരാപൃഷ്ഠേ തത്ക്ഷണാത് പുനരുത്ഥിതഃ ।। ൬൯.
അവന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ഉറക്കത്താല് കണ്ണുകള് മടച്ചുകൊണ്ട് ഞാന് ഭൂമിയില് വീണു. പക്ഷേ ഉടന് തന്നെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു.
യാവത്പശ്യാമ്യഹം രാജന് തമൃഷിം തച്ച വൈ പുരമ് । താവന്മേരുഗിരേര്മൂര്ധ്നിം പശ്യാമ്യാത്മാനമാത്മനാ ।। ൬൯.
രാജാവേ, ഞാന് നോക്കിയപ്പോള് ആ ഋഷിയെയും ആ നഗരത്തെയും കണ്ടു. പിന്നെ എന്റെ ആത്മാവുകൊണ്ട് തന്നെ, മേരു പര്വതത്തിന്റെ മുകളിലായി എന്നെ തന്നെ കണ്ടു.
സമുദ്രാന് സപ്ത പശ്യാമി തഥൈവ കുലപര്വതാന് । സപ്തദ്വീപവതീം പൃഥ്വീം ദൃഷ്ടവാനസ്മി പാര്ഥിവ ।। ൬൯.
ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും, പ്രധാന പര്വതങ്ങളും, ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമിയും ഞാന് കണ്ടു, രാജാവേ.
അദ്യാപി തം ലോകവരം ധ്യായംസ്തിഷ്ഠാമി സുവ്രത । കദാ പ്രാപ്സ്യേഽഥ തം ലോകമിതി ചിന്താപരോഽഭവമ് ।। ൬൯.
സുശീലനേ, ഇന്നും ഞാന് ആ പരമലോകത്തെ ധ്യാനിച്ച് ഇരിക്കുകയാണ്. എപ്പോഴാണ് ആ ലോകം എനിക്ക് ലഭിക്കുകയെന്ന് ആലോചിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു ഞാന്.
ഏവം തേ കൌതുകം രാജന് കഥിതം പരമേഷ്ഠിനഃ । യദ് വൃത്തം മമ ദേഹേ തു കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി ।। ൬൯.
രാജാവേ, പരമേശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അത്ഭുതമായ കഥയും എന്റെ ശരീരത്തില് സംഭവിച്ചതും ഞാന് നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി എന്താണ് നീ കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ഭദ്രാശ്വ ഉവാച । ഭഗവന് കിം കൃതം ലോകം ത്വയാ തമനുപശ്യതാ । വ്രതം തപോ വാ ധര്മോ വാ പ്രാപ്ത്യര്ഥം തസ്യ വൈ മുനേ ।। ൭൦.
ഭദ്രാശ്വന് ചോദിച്ചു: ഭഗവനെ, ആ ലോകം കാണാതെ നീ എന്താണ് ചെയ്തത്? അതിനെ നേടാന് നീ വ്രതമോ, തപസ്സോ, ധര്മ്മമോ ചെയ്തുവോ, മഹര്ഷേ?
അനാരാധ്യ ഹരിം ഭക്ത്യാ കോ ലോകാന് കാമയേദ് ബുധഃ । ആരാധിതേ ഹരൌ ലോകാഃ സര്വേ കരതലേഽഭവന് ।। ൭൦.
ഹരിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കാതെ ആരാണ് വിവേകമുള്ളവന് ലോകങ്ങളെ ആഗ്രഹിക്കുക? ഹരിയെ ആരാധിച്ചാല് എല്ലാ ലോകങ്ങളും കൈയിലുണ്ടെന്നതുപോലെയാണ്.
ഏവം സംചിന്ത്യ രാജേന്ദ്ര മയാ വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ । ആരാധിതോ വര്ഷശതം ക്രതുഭിര്ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ ।। ൭൦.
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ഞാന് ശാശ്വതനായ വിഷ്ണുവിനെ നൂറുവര്ഷം ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടിയ യാഗങ്ങളിലൂടെ ആരാധിച്ചു.
തതഃ കദാചിദ് ബഹുനാ കാലേന നൃപനന്ദന । യജതോ മമ ദേവേശം യജ്ഞമൂര്തിം ജനാര്ദനമ് । ആഹൂതാ ആഗതാ ദേവാഃ സമമേവ സവാസവാഃ ।। ൭൦.
അങ്ങനെ, നീണ്ട കാലം കഴിഞ്ഞ്, രാജകുമാരനേ, ഞാന് ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ജനാര്ദ്ദനനെ യാഗം നടത്തി ആരാധിക്കുമ്പോള്, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാര് വിളിക്കപ്പെട്ട് അവിടെ എത്തി.
സ്വേ സ്വേ സ്ഥാനേ സ്ഥിതാ ആസന് യാവദ് ദേവാഃ സവാസവാഃ । താവത് തത്രൈവ ഭഗവാനാഗതോ വൃഷഭധ്വജഃ ।। ൭൦.
ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം പിടിച്ച് നിന്നിരിക്കുമ്പോള് തന്നെയാണ് കാളയടയാളമുള്ള ഭഗവാന് അവിടെ എത്തിയത്.
മഹാദേവോ വിരൂപാക്ഷസ്ത്ര്യമ്ബകോ നീലലോഹിതഃ । സോഽപി രൌദ്രേ സ്ഥിതഃ സ്ഥാനേ ബഭൂവ പരമേശ്വരഃ ।। ൭൦.
മഹാദേവന്, മൂന്നു കണ്ണുള്ളവന്, നീലയും ചുവപ്പും നിറമുള്ളവന്, വിരൂപാക്ഷന്—അവന് അതി ഭയങ്കരമായ രൂപത്തില് പരമേശ്വരനായി അവിടെ നിന്നു.
താന് സര്വാനാഗതാന് ദൃഷ്ട്വാ ദേവാനൃഷിമഹോരഗാന് । സനത്കുമാരോ ഭഗവാനാജഗാമാബ്ജസംഭവഃ ।। ൭൦.
അവിടെ എത്തിയിരുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരെയും, മഹര്ഷിമാരെയും, വലിയ പാമ്പുകളെയും കണ്ടു, കമലത്തില് ജനിച്ച ഭഗവാന് സനത്കുമാരന് അവിടെ എത്തി.
ത്രസരേണുപ്രമാണേന വിമാനേ സൂര്യസന്നിഭേ । അവസ്ഥിതോ മഹായോഗീ ഭൂതഭവ്യഭവിഷ്യവിത് ।। ൭൦.
അവന്, ഭാവി, ഭൂതം, ഭാവിഷ്യത്ത് എല്ലാം അറിയുന്ന മഹായോഗി, സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള, ഒരു പൊടി കണത്തിന്റെ വലിപ്പമുള്ള വിമാനത്തില് നിന്നു.
ആഗമ്യ ശിരസാ രുദ്രം സ വവന്ദേ മഹാമുനിഃ । മയാ പ്രണമിതസ്തസ്ഥൌ സമീപേ ശൂലപാണിനഃ ।। ൭൦.
അവിടെ എത്തി, ആ മഹാമുനി രുദ്രനോട് തലകൂന്തി വണങ്ങി; ഞാനും ശൂലധാരിയുടെ അടുത്ത് വണങ്ങി നിന്നു.
താനഹം സംസ്ഥിതാന് ദേവാന് നാരദാദീനൃഷീംസ്തഥാ । സനത്കുമാരരുദ്രൌ ച ദൃഷ്ട്വാ മേ മനസി സ്ഥിതമ് ।। ൭൦.
അവിടെ കൂടിയിരുന്ന ദേവന്മാരെയും നാരദന് തുടങ്ങിയ ഋഷിമാരെയും, സനത്കുമാരനും രുദ്രനും കണ്ടപ്പോള് എന്റെ മനസ്സില് ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു.
ക ഏഷാം ഭവതേ യാജ്യോ വരിഷ്ഠശ്ച നൃപോത്തമ । കേന തുഷ്ടേന തുഷ്ടാഃ സ്യുഃ സര്വ ഏതേ സരുദ്രകാഃ ।। ൭൦.
രാജാവേ, ഇവരില് ആര് നിന്നാല് യാഗത്തില് ആരാധിക്കേണ്ടതും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്? ആരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാല് രുദ്രനെയും മറ്റുള്ളവരെയും എല്ലാം സന്തോഷിപ്പിക്കാനാകും?
ഏവം കൃത്വാ സ്ഥിതേ രാജന് രുദ്രഃ പൃഷ്ടോ മയാഽനഘ । ഏവമര്ഥം ക ഇജ്യോഽത്ര യുഷ്മാകം സുരസത്തമാഃ ।। ൭൦.
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, രാജാവേ, ഞാന് രുദ്രനോട് ചോദിച്ചു: പാപരഹിതനേ, നിങ്ങളില് ആരെയാണ് ഈ യാഗത്തില് ആരാധിക്കേണ്ടത്?
ഏവമുക്തേ തദോവാച രുദ്രോ മാം സുരസന്നിധൌ ।। ൭൦.
ഞാന് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിന് ശേഷം, ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയില് രുദ്രന് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
രുദ്ര ഉവാച । ശ്രൃണ്വന്തു ബിബുധാഃ സര്വേ തഥാ ദേവര്ഷയോഽമലാഃ । ബ്രഹ്മര്ഷയശ്ച വിഖ്യാതാ സര്വേ ശ്രൃണ്വന്തു മേ വചഃ । ത്വം ചാഗസ്ത്യ മഹാബുദ്ധേ ശ്രൃണു മേ ഗദതോ വചഃ ।। ൭൦.
രുദ്രന് പറഞ്ഞു: എല്ലാ ദേവന്മാരും, വിശുദ്ധരായ ദേവര്ഷിമാരും, പ്രശസ്തരായ ബ്രഹ്മര്ഷിമാരും എന്റെ വാക്കുകള് കേള്ക്കട്ടെ. മഹാബുദ്ധിയായ അഗസ്ത്യ, നീയും ഞാന് പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കണം.
യോ യജ്ഞൈരീഡ്യതേ ദേവോ യസ്മാത് സര്വമിദം ജഗത് । ഉത്പന്നം സര്വദാ യസ്മിംല്ലീനം ഭവതി സാമരമ് ।। ൭൦.
യാഗങ്ങളിലൂടെ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ദേവന്, ഈ ലോകം മുഴുവന് ഉല്പ്പന്നമായതും ദേവന്മാരോടുകൂടി എല്ലാം ലയിക്കുന്നതും ആ ദേവനില് തന്നെയാണ്.
നാരായണഃ പരോ ദേവഃ സത്ത്വരൂപോ ജനാര്ദനഃ । ത്രിധാത്മാനം സ ഭഗവാന് സസര്ജ പരമേശ്വരഃ ।। ൭൦.
നാരായണന് എന്ന പരമദേവന്, സത്വസ്വഭാവമുള്ള ജനാര്ദ്ദനന്—അവന് പരമേശ്വരന് താനെ മൂന്നു രൂപങ്ങളായി സൃഷ്ടിച്ചു.
രജസ്തമോഭ്യാം യുക്തോഽഭൂദ് രജഃ സത്ത്വാധികം വിഭുഃ । സസര്ജ നാഭികമലേ ബ്രഹ്മാണം കമലാസനമ് ।। ൭൦.
രാജസ്സും തമസ്സും കൂടിയവനായി, രാജസ് സത്ത്വത്തെക്കാൾ അധികം ഉണ്ടായിരുന്നതിനാൽ, അതി മഹത്വമുള്ളവൻ തന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നുള്ള താമരയിൽ താമസിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
രജസാ തമസാ യുക്തഃ സോഽപി മാം ത്വസൃജത് പ്രഭുഃ । യത്സത്ത്വം സ ഹരിര്ദേവോ യോ ഹരിസ്തത്പരം പദമ് ।। ൭൦.
അവനും രാജസ്സും തമസ്സും ചേർന്നവനായി, എന്നെയും സൃഷ്ടിച്ചു, പ്രഭുവേ. ആ സത്ത്വം ഹരിയാണ് ദേവനും, ഹരിയാണ് പരമപദവും.
യേ സത്ത്വരജസീ സോഽപി ബ്രഹ്മാ കമലസംഭവഃ । യോ ബ്രഹ്മാ സൈവ ദേവസ്തു യോ ദേവഃ സഃ ചതുര്മുഖഃ । യദ്രജസ്തമസോപേതം സോഽഹം നാസ്ത്യത്ര സംശയഃ ।। ൭൦.
സത്ത്വവും രാജസ്സും ഉള്ളവൻ തന്നെ താമരയിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവാണ്. ബ്രഹ്മാവാണ് ദേവനും, ആ ദേവൻ നാലുമുഖനാണ്. രാജസ്സും തമസ്സും ഉള്ളത് ഞാൻ തന്നെയാണ്—ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
സത്ത്വം രജസ്തമശ്ചൈവ ത്രിതയം ചൈതദുച്യതേ । സത്ത്വേന മുച്യതേ ജന്തുഃ സത്ത്വം നാരായണാത്മകമ് ।। ൭൦.
സത്ത്വം, രാജസ്, തമസ്—ഇത് മൂന്നു സ്വഭാവങ്ങളാണ്. സത്ത്വം കൊണ്ടാണ് ജീവികൾ മോചിതരാകുന്നത്; സത്ത്വം നാരായണന്റെ സ്വഭാവമാണ്.
രജസാ സത്ത്വയുക്തേന ഭവേത് സൃഷ്ടീ രജോഽധികാ । തച്ച പൈതാമഹം വൃത്തം സര്വശാസ്ത്രേഷു പഠ്യതേ ।। ൭൦.
രാജസ്സും സത്ത്വവും ചേർന്നാൽ സൃഷ്ടി ഉണ്ടാകുന്നു, രാജസ് അധികം ഉള്ളപ്പോൾ. ഇതാണ് പിതാമഹരുടെ പാരമ്പര്യമായ കാര്യവും, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പറയുന്നത്.
യദ്വേദബാഹ്യം കര്മ സ്യാച്ഛാസ്ത്രമുദ്ദിശ്യ സേവ്യതേ । തദ്രൌദ്രമിതി വിഖ്യാതം കനിഷ്ഠം ഗദിതം നൃണാമ് ।। ൭൦.
വേദത്തിന് പുറത്തുള്ള, ഏതെങ്കിലും ശാസ്ത്രം അനുസരിച്ച് ചെയ്യുന്ന കര്മ്മം, അതിനെ ക്രൂരമായതെന്നും, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നതെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
യദ്ധീനം രജസാ കര്മ കേവലം താമസം തു യത് । തദ് ദുര്ഗതിപരം നൄണാമിഹ ലോകേ പരത്ര ച ।। ൭൦.
രാജസ് കുറവായ കര്മ്മവും, താമസികസ്വഭാവം മാത്രം ഉള്ളതും, ഇവ മനുഷ്യരെ ഈ ലോകത്തും അപ്പുറം ലോകത്തും ദുർഗതിയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്.
സത്ത്വേന മുച്യതേ ജന്തുഃ സത്ത്വം നാരായണാത്മകമ് । നാരായണശ്ച ഭഗവാന് യജ്ഞരൂപീ വിഭാവ്യതേ ।। ൭൦.
സത്ത്വം കൊണ്ടാണ് ജീവികൾ മോചിതരാകുന്നത്; സത്ത്വം നാരായണന്റെ സ്വഭാവമാണ്. നാരായണൻ, ഭാഗ്യവാൻ, യജ്ഞത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.