ഗൃഹാണാം ഹേമരത്നാനാം സ്തമ്ഭാന് ഹേമമയാന് ഗൃഹേ । രത്നോത്പലചിതാം ഭൂമിം പദ്മരാഗസമപ്രഭാമ് । പാരിജാതപ്രസൂനാഢ്യാം സേവിതാം യക്ഷകിന്നരൈഃ ।। ൬൯.
പൊന്നും രത്നങ്ങളും കൊണ്ടുള്ള വീടുകളുടെ തൂണുകളും, രത്നങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ച നിലവും, പദ്മരാഗംപോലെ തിളങ്ങുന്ന നിലവും, പാരിജാതപൂക്കള് നിറഞ്ഞതും, യക്ഷരും കിന്നരന്മാരും സന്ദര്ശിക്കുന്നതുമായ ഈ ഭൂമിയെ കാണൂ.
ഏവമുക്തസ്തദാ തേന താപസേന നരാധിപ । വിസ്മയാപന്നഹൃദയസ്തമേവാഹം തു പൃഷ്ടവാന് ।। ൬൯.
അങ്ങനെ ആ തപസ്സുകാരന് പറഞ്ഞപ്പോള്, രാജാവേ, അത്ഭുതംകൊണ്ടു എന്റെ മനസ്സ് നിറഞ്ഞു. പിന്നെ ഞാന് അവനോട് കൂടുതല് ചോദിച്ചു.
ഭഗവംസ്തവ ലോകോഽയം സര്വലോകവരോത്തമഃ । സര്വലോകാ മയാ ദൃഷ്ടാ ബ്രഹ്മശക്രാദിസംസ്ഥിതാഃ ।। ൬൯.
ഭഗവനേ, നിങ്ങളുടെ ലോകം എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്. ബ്രഹ്മാവിന്റെയും ഇന്ദ്രന്റെയും മറ്റും ലോകങ്ങള് ഞാന് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
അയം ത്വപൂര്വോ ലോകോ മേ പ്രതിഭാതി തപോധന । സംപദൈശ്വര്യതേജോഭിര്ഹര്മ്യരത്നചയൈസ്തഥാ ।। ൬൯.
എന്നാല്, ഈ ലോകം എനിക്ക് പുതിയതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്, തപസ്സിന്റെ ധനമായവനേ. സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും തേജസ്സും കൊട്ടാരരത്നങ്ങളുടെ കൂമ്പാരവും ഇവയൊക്കെയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സരോഭിഃ സൂദകൈഃ പുണ്യൈര്ജലജൈശ്ച വിശേഷതഃ । അത്യദ്ഭുതമിദം ലോകം ദൃഷ്ടവാനസ്മി തേ മുനേ ।। ൬൯.
പുണ്യമായ തടാകങ്ങളും ശുദ്ധമായ കുളങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് താമരകളും നിറഞ്ഞ ഈ അത്ഭുതമായ ലോകം, മഹാമുനിയേ, ഞാന് കണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഇത്ഥംഭൂതം കഥം ലോകോ ഭവാംശ്ചേത്ഥം വ്യവസ്ഥിതഃ । കഥയസ്വൈതസ്യ ഹേതും മേ കശ്ച ത്വം മുനിപുംഗവ ।। ൬൯.
ഇങ്ങനെ അത്ഭുതകരമായ ലോകം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? നിങ്ങള് ഇങ്ങനെ ഇവിടെ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു? ഇതിന് കാരണമെന്ത്? മഹാമുനികളില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നിങ്ങള് ആര് എന്നു പറയൂ.
കഥമിലാവൃതേ വര്ഷേ സരസ്തീരേ മഹാമുനേ । ദൃഷ്ടവാനസ്മി സോഽഹം ത്വം സരസ്തത് സാ കുടീ മുനേ । ഹേമഹര്മ്യാകുലേ ലോകേ കിം വാ സ്ഥാനം തു തേ കുടിഃ ।। ൬൯.
ഇലാവൃത പ്രദേശത്തിലെ ഒരു തടാകത്തിരയില് നിന്നെ ഞാന് എങ്ങനെ കണ്ടു? ആ തടാകവും ആ കുഡിലും, മഹാമുനിയേ, പൊൻ കൊട്ടാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ ലോകത്തിൽ നിന്റെ സ്ഥാനം എന്താണ്?
ഏവമുക്തഃ സ ഭഗവാത് മയാഽസൌ മുനിപുംഗവഃ । പ്രാഹ മഹ്യം യഥാവൃത്തം യത് തു രാജേന്ദ്ര തച്ഛൃണു ।। ൬൯.
ഞാന് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോള്, ആ മഹാമുനി എനിക്ക് സംഭവിച്ചതു പോലെ പറഞ്ഞു. രാജാവേ, അത് നീ കേള്ക്കൂ.
താപസ ഉവാച । അഹം നാരായണോ ദേവോ ജലരൂപീ സനാതനഃ । യേന വ്യാപ്തമിദം വിശ്വം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ് ।। ൬൯.
തപസ്സുകാരന് പറഞ്ഞു: ഞാന് നാരായണന്, ജലരൂപിയായ ശാശ്വതദേവന്. സചരാചരങ്ങളായ ഈ മൂന്നു ലോകവും ഞാനാണ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
യാ സാ ത്വാപ്യാകൃതിസ്തസ്യ ദേവസ്യ പരമേഷ്ഠിനഃ । സോഽഹം വരുണ ഇത്യുക്തഃ സ്വയം നാരായണഃ പരഃ ।। ൬൯.
നീ കണ്ട ആ പരമേശ്വരന്റെ രൂപം ഞാനാണ്. ഞാനാണ് വരുണന് എന്നറിയപ്പെടുന്നവന്, എന്നാല് യഥാർത്ഥത്തിൽ പരമനാരായണനാണ്.
ത്വയാ ച സപ്ത ജന്മാനി അഹമാരാധിതഃ പുരാ । തേന ത്രൈലോക്യനാശേഽപി ത്വമേകസ്ത്വഭിലക്ഷിതഃ ।। ൬൯.
മുന്പ് നീ ഏഴു ജന്മങ്ങളില് എന്നെ ആരാധിച്ചു. അതുകൊണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളും നശിച്ചപ്പോഴും നിന്നെ മാത്രം ഞാന് തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഏവമുക്തസ്തദാ തേന നിദ്രാമീലിതലോചനഃ । പതിതോഽഹം ധരാപൃഷ്ഠേ തത്ക്ഷണാത് പുനരുത്ഥിതഃ ।। ൬൯.
അവന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ഉറക്കത്താല് കണ്ണുകള് മടച്ചുകൊണ്ട് ഞാന് ഭൂമിയില് വീണു. പക്ഷേ ഉടന് തന്നെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു.
യാവത്പശ്യാമ്യഹം രാജന് തമൃഷിം തച്ച വൈ പുരമ് । താവന്മേരുഗിരേര്മൂര്ധ്നിം പശ്യാമ്യാത്മാനമാത്മനാ ।। ൬൯.
രാജാവേ, ഞാന് നോക്കിയപ്പോള് ആ ഋഷിയെയും ആ നഗരത്തെയും കണ്ടു. പിന്നെ എന്റെ ആത്മാവുകൊണ്ട് തന്നെ, മേരു പര്വതത്തിന്റെ മുകളിലായി എന്നെ തന്നെ കണ്ടു.
സമുദ്രാന് സപ്ത പശ്യാമി തഥൈവ കുലപര്വതാന് । സപ്തദ്വീപവതീം പൃഥ്വീം ദൃഷ്ടവാനസ്മി പാര്ഥിവ ।। ൬൯.
ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും, പ്രധാന പര്വതങ്ങളും, ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമിയും ഞാന് കണ്ടു, രാജാവേ.
അദ്യാപി തം ലോകവരം ധ്യായംസ്തിഷ്ഠാമി സുവ്രത । കദാ പ്രാപ്സ്യേഽഥ തം ലോകമിതി ചിന്താപരോഽഭവമ് ।। ൬൯.
സുശീലനേ, ഇന്നും ഞാന് ആ പരമലോകത്തെ ധ്യാനിച്ച് ഇരിക്കുകയാണ്. എപ്പോഴാണ് ആ ലോകം എനിക്ക് ലഭിക്കുകയെന്ന് ആലോചിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു ഞാന്.
ഏവം തേ കൌതുകം രാജന് കഥിതം പരമേഷ്ഠിനഃ । യദ് വൃത്തം മമ ദേഹേ തു കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി ।। ൬൯.
രാജാവേ, പരമേശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അത്ഭുതമായ കഥയും എന്റെ ശരീരത്തില് സംഭവിച്ചതും ഞാന് നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി എന്താണ് നീ കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ഭദ്രാശ്വ ഉവാച । ഭഗവന് കിം കൃതം ലോകം ത്വയാ തമനുപശ്യതാ । വ്രതം തപോ വാ ധര്മോ വാ പ്രാപ്ത്യര്ഥം തസ്യ വൈ മുനേ ।। ൭൦.
ഭദ്രാശ്വന് ചോദിച്ചു: ഭഗവനെ, ആ ലോകം കാണാതെ നീ എന്താണ് ചെയ്തത്? അതിനെ നേടാന് നീ വ്രതമോ, തപസ്സോ, ധര്മ്മമോ ചെയ്തുവോ, മഹര്ഷേ?
അനാരാധ്യ ഹരിം ഭക്ത്യാ കോ ലോകാന് കാമയേദ് ബുധഃ । ആരാധിതേ ഹരൌ ലോകാഃ സര്വേ കരതലേഽഭവന് ।। ൭൦.
ഹരിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കാതെ ആരാണ് വിവേകമുള്ളവന് ലോകങ്ങളെ ആഗ്രഹിക്കുക? ഹരിയെ ആരാധിച്ചാല് എല്ലാ ലോകങ്ങളും കൈയിലുണ്ടെന്നതുപോലെയാണ്.
ഏവം സംചിന്ത്യ രാജേന്ദ്ര മയാ വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ । ആരാധിതോ വര്ഷശതം ക്രതുഭിര്ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ ।। ൭൦.
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ഞാന് ശാശ്വതനായ വിഷ്ണുവിനെ നൂറുവര്ഷം ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടിയ യാഗങ്ങളിലൂടെ ആരാധിച്ചു.
തതഃ കദാചിദ് ബഹുനാ കാലേന നൃപനന്ദന । യജതോ മമ ദേവേശം യജ്ഞമൂര്തിം ജനാര്ദനമ് । ആഹൂതാ ആഗതാ ദേവാഃ സമമേവ സവാസവാഃ ।। ൭൦.
അങ്ങനെ, നീണ്ട കാലം കഴിഞ്ഞ്, രാജകുമാരനേ, ഞാന് ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ജനാര്ദ്ദനനെ യാഗം നടത്തി ആരാധിക്കുമ്പോള്, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാര് വിളിക്കപ്പെട്ട് അവിടെ എത്തി.
സ്വേ സ്വേ സ്ഥാനേ സ്ഥിതാ ആസന് യാവദ് ദേവാഃ സവാസവാഃ । താവത് തത്രൈവ ഭഗവാനാഗതോ വൃഷഭധ്വജഃ ।। ൭൦.
ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം പിടിച്ച് നിന്നിരിക്കുമ്പോള് തന്നെയാണ് കാളയടയാളമുള്ള ഭഗവാന് അവിടെ എത്തിയത്.
മഹാദേവോ വിരൂപാക്ഷസ്ത്ര്യമ്ബകോ നീലലോഹിതഃ । സോഽപി രൌദ്രേ സ്ഥിതഃ സ്ഥാനേ ബഭൂവ പരമേശ്വരഃ ।। ൭൦.
മഹാദേവന്, മൂന്നു കണ്ണുള്ളവന്, നീലയും ചുവപ്പും നിറമുള്ളവന്, വിരൂപാക്ഷന്—അവന് അതി ഭയങ്കരമായ രൂപത്തില് പരമേശ്വരനായി അവിടെ നിന്നു.
താന് സര്വാനാഗതാന് ദൃഷ്ട്വാ ദേവാനൃഷിമഹോരഗാന് । സനത്കുമാരോ ഭഗവാനാജഗാമാബ്ജസംഭവഃ ।। ൭൦.
അവിടെ എത്തിയിരുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരെയും, മഹര്ഷിമാരെയും, വലിയ പാമ്പുകളെയും കണ്ടു, കമലത്തില് ജനിച്ച ഭഗവാന് സനത്കുമാരന് അവിടെ എത്തി.
ത്രസരേണുപ്രമാണേന വിമാനേ സൂര്യസന്നിഭേ । അവസ്ഥിതോ മഹായോഗീ ഭൂതഭവ്യഭവിഷ്യവിത് ।। ൭൦.
അവന്, ഭാവി, ഭൂതം, ഭാവിഷ്യത്ത് എല്ലാം അറിയുന്ന മഹായോഗി, സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള, ഒരു പൊടി കണത്തിന്റെ വലിപ്പമുള്ള വിമാനത്തില് നിന്നു.
ആഗമ്യ ശിരസാ രുദ്രം സ വവന്ദേ മഹാമുനിഃ । മയാ പ്രണമിതസ്തസ്ഥൌ സമീപേ ശൂലപാണിനഃ ।। ൭൦.
അവിടെ എത്തി, ആ മഹാമുനി രുദ്രനോട് തലകൂന്തി വണങ്ങി; ഞാനും ശൂലധാരിയുടെ അടുത്ത് വണങ്ങി നിന്നു.
താനഹം സംസ്ഥിതാന് ദേവാന് നാരദാദീനൃഷീംസ്തഥാ । സനത്കുമാരരുദ്രൌ ച ദൃഷ്ട്വാ മേ മനസി സ്ഥിതമ് ।। ൭൦.
അവിടെ കൂടിയിരുന്ന ദേവന്മാരെയും നാരദന് തുടങ്ങിയ ഋഷിമാരെയും, സനത്കുമാരനും രുദ്രനും കണ്ടപ്പോള് എന്റെ മനസ്സില് ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു.
ക ഏഷാം ഭവതേ യാജ്യോ വരിഷ്ഠശ്ച നൃപോത്തമ । കേന തുഷ്ടേന തുഷ്ടാഃ സ്യുഃ സര്വ ഏതേ സരുദ്രകാഃ ।। ൭൦.
രാജാവേ, ഇവരില് ആര് നിന്നാല് യാഗത്തില് ആരാധിക്കേണ്ടതും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്? ആരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാല് രുദ്രനെയും മറ്റുള്ളവരെയും എല്ലാം സന്തോഷിപ്പിക്കാനാകും?
ഏവം കൃത്വാ സ്ഥിതേ രാജന് രുദ്രഃ പൃഷ്ടോ മയാഽനഘ । ഏവമര്ഥം ക ഇജ്യോഽത്ര യുഷ്മാകം സുരസത്തമാഃ ।। ൭൦.
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, രാജാവേ, ഞാന് രുദ്രനോട് ചോദിച്ചു: പാപരഹിതനേ, നിങ്ങളില് ആരെയാണ് ഈ യാഗത്തില് ആരാധിക്കേണ്ടത്?
ഏവമുക്തേ തദോവാച രുദ്രോ മാം സുരസന്നിധൌ ।। ൭൦.
ഞാന് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിന് ശേഷം, ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയില് രുദ്രന് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
രുദ്ര ഉവാച । ശ്രൃണ്വന്തു ബിബുധാഃ സര്വേ തഥാ ദേവര്ഷയോഽമലാഃ । ബ്രഹ്മര്ഷയശ്ച വിഖ്യാതാ സര്വേ ശ്രൃണ്വന്തു മേ വചഃ । ത്വം ചാഗസ്ത്യ മഹാബുദ്ധേ ശ്രൃണു മേ ഗദതോ വചഃ ।। ൭൦.
രുദ്രന് പറഞ്ഞു: എല്ലാ ദേവന്മാരും, വിശുദ്ധരായ ദേവര്ഷിമാരും, പ്രശസ്തരായ ബ്രഹ്മര്ഷിമാരും എന്റെ വാക്കുകള് കേള്ക്കട്ടെ. മഹാബുദ്ധിയായ അഗസ്ത്യ, നീയും ഞാന് പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കണം.