വിചിത്രപദ്മോത്പലസംവൃതാനി സരാംസി നാനാവിഹഗാകുലാനി । അമ്ഭോജപത്രസ്ഥിതഭൃങ്ഗനാദൈ- രുദ്ഗീതവന്തീവ ലയൈരനൈകൈഃ । കൈലാസശ്രൃങ്ഗപ്രതിമാനി തീരേ - ഷ്വനേകരത്നോത്പലസംചിതാനി । ഗൃഹാണി ധന്യാധ്യുഷിതാനി നീചൈ - രുപാസിതാനി ദ്വിജദേവവിപ്രൈഃ ।। ൬൯.
വിവിധതരം താമരകളും നീലോത്പലങ്ങളും നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങൾ, പലവിധ പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. താമരയിലുകളിൽ ഇരിക്കുന്ന തേനീച്ചകളുടെ മധുരമായ ഗൂഢഗാനങ്ങൾ പല താളങ്ങളിലും മുഴങ്ങുന്നു. തീരങ്ങളിൽ കൈലാസശൃംഗംപോലെയുള്ള മനോഹരമായ വീടുകൾ, അനേകം രത്നതാമരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഭാഗ്യശാലികൾ താമസിക്കുന്ന ഈ വീടുകൾ ദ്വിജന്മാരും ദേവന്മാരും ആദരവോടെ ആരാധിക്കുന്നു.
കൈലാസശ്രൃങ്ഗപ്രതിമാനി തീരേ - ഷ്വനേകരത്നോത്പലസംചിതാനി । ഗൃഹാണി ധന്യാധ്യുഷിതാനി നീചൈ - രുപാസിതാനി ദ്വിജദേവവിപ്രൈഃ ।। ൬൯.
തീരങ്ങളിൽ കൈലാസശൃംഗംപോലെയുള്ള വീടുകൾ, അനേകം രത്നതാമരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഭാഗ്യശാലികൾ താമസിക്കുന്ന ഈ വീടുകൾ ദ്വിജന്മാരും ദേവന്മാരും ആദരവോടെ ആരാധിക്കുന്നു.
പദ്മാനി ഭൃങ്ഗാവനതാനി ചേലു - സ്തേഷാം പുനര്ഗുരുഭാരാദജസ്ത്രമ് । ജലേഷു യേഷാം സുസ്വരാസ്യോ ദ്വിജാതി- ര്വേദോദിതാനാഹ വിചിത്രമന്ത്രാന് ।। ൬൯.
തേനീച്ചകളുടെ ഭാരത്തിൽ താഴ്ന്നു കിടക്കുന്ന താമരകൾ അങ്ങ് അലയുന്നു. ആ തടാകങ്ങളിൽ, മധുരസ്വരമുള്ള ദ്വിജന്മാർ വേദങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അത്ഭുതകരമായ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നു.
സിതാബ്ജമാലാര്ചിതഗാത്രവന്തി വാസോത്തരീയാണി ഖഗപ്രവാരൈഃ । സരാംസ്യനേകാനി തഥാ ദ്വിജാസ്തു പഠന്തി യജ്ഞാര്ഥവിധിം പുരാണമ് ।। ൬൯.
വെളുത്ത താമരമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച ദേഹങ്ങൾ, മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചവർ, പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, അങ്ങ് പല തടാകങ്ങളിലും ദ്വിജന്മാർ യജ്ഞവിധികൾ പാരായണം ചെയ്യുന്നു.
ഭ്രമന്നഹം തേഷു സരഃസ്വപശ്യം വൃന്ദാന്യനേകാനി സുരാങ്ഗനാനാമ് । വിദ്യാധരാണാം ച തഥൈവ കന്യാഃ സ്നാനായ തം ദേശമുപാഗതാശ്ച ।। ൬൯.
ആ തടാകങ്ങളിൽ ഞാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അനേകം ദേവകന്യകളെയും വിദ്യാധരരുടെ പുത്രിമാരെയും അവിടെ സ്നാനത്തിനായി എത്തിയതും ഞാൻ കണ്ടു.
തതഃ കദാചിദ് ഭ്രമതാ നൃപോത്തമ പ്രദൃഷ്ടമന്യത്സുസരഃ സുതോയമ് । പ്രാഗ് ദൃഷ്ടമേകം തു തഥൈവ തീരേ കുടീം പ്രപശ്യാമി യഥാ പുരാഽഹമ് ।। ൬൯.
അങ്ങനെ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, ഞാൻ മറ്റൊരു മനോഹരമായ ശുദ്ധജലതടാകം കണ്ടു. അതിന്റെ തീരത്ത്, മുമ്പ് കണ്ടതുപോലെ തന്നെ, ഒരു കുടിൽ ഞാൻ വീണ്ടും കണ്ടു.
യാവത് കുടീം താം പ്രവിശാമി രാജന് തപസ്വിനം തം സ്ഥിതമേകദേശേ । ദൃഷ്ട്വാഭിഗമ്യാഭിവദാമി യാവത് സ്മയന്നുവാചാപ്രതിമപ്രഭാവഃ ।। ൬൯.
രാജാവേ, ആ കുഡിലില് കയറി ആ തപസ്സുകാരനെ ഒരിടത്ത് നില്ക്കുന്നത് കണ്ടു, അടുത്ത് ചെന്നു ആദരം കാണിച്ചു. അപ്പോള് അവന് പുഞ്ചിരിയോടെ, അതുല്യമായ ശക്തിയോടെ എന്നോട് സംസാരിച്ചു.
താപസ ഉവാച । കിം മാം വിപ്ര ന ജാനീഷേ പ്രാഗ്ദൃഷ്ടമപി സത്തമ । യേന ത്വം മൂഢവല്ലോകമിമമപ്യനുപശ്യസി ।। ൬൯.
തപസ്സുകാരന് പറഞ്ഞു: മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനേ, നീ എന്നെ മുമ്പ് കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും തിരിച്ചറിയുന്നില്ലേ? നീ ഈ ലോകത്തെ അജ്ഞനായി കാണുന്നതെന്ത്?
ദൃഷ്ടം മത്കമിദം ദേവൈര്ഭുവനം യന്ന ദൃശ്യതേ । ത്വത്പ്രിയാര്ഥം മയാ ലോകോ ദര്ശിതഃ സ ദ്വിജോത്തമ ।। ൬൯.
ദേവന്മാര്ക്കും കാണാനാവാത്ത ഈ ലോകം, നിന്റെ പ്രിയത്തിനായി ഞാന് നിന്നെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു, മഹാനായ ദ്വിജനേ.
സംപദം പശ്യ ലോകസ്യ മദീയസ്യ മഹാമുനേ । ദധിക്ഷീരവഹാ നദ്യസ്തഥാ സര്പിര്മയാന് ഹ്രദാന് ।। ൬൯.
മഹാമുനിയേ, എന്റെ ലോകത്തിലെ സമ്പത്ത് നോക്കൂ: തൈരും പാലും ഒഴുകുന്ന നദികളും, നെയ്യു നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങളും.
ഗൃഹാണാം ഹേമരത്നാനാം സ്തമ്ഭാന് ഹേമമയാന് ഗൃഹേ । രത്നോത്പലചിതാം ഭൂമിം പദ്മരാഗസമപ്രഭാമ് । പാരിജാതപ്രസൂനാഢ്യാം സേവിതാം യക്ഷകിന്നരൈഃ ।। ൬൯.
പൊന്നും രത്നങ്ങളും കൊണ്ടുള്ള വീടുകളുടെ തൂണുകളും, രത്നങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ച നിലവും, പദ്മരാഗംപോലെ തിളങ്ങുന്ന നിലവും, പാരിജാതപൂക്കള് നിറഞ്ഞതും, യക്ഷരും കിന്നരന്മാരും സന്ദര്ശിക്കുന്നതുമായ ഈ ഭൂമിയെ കാണൂ.
ഏവമുക്തസ്തദാ തേന താപസേന നരാധിപ । വിസ്മയാപന്നഹൃദയസ്തമേവാഹം തു പൃഷ്ടവാന് ।। ൬൯.
അങ്ങനെ ആ തപസ്സുകാരന് പറഞ്ഞപ്പോള്, രാജാവേ, അത്ഭുതംകൊണ്ടു എന്റെ മനസ്സ് നിറഞ്ഞു. പിന്നെ ഞാന് അവനോട് കൂടുതല് ചോദിച്ചു.
ഭഗവംസ്തവ ലോകോഽയം സര്വലോകവരോത്തമഃ । സര്വലോകാ മയാ ദൃഷ്ടാ ബ്രഹ്മശക്രാദിസംസ്ഥിതാഃ ।। ൬൯.
ഭഗവനേ, നിങ്ങളുടെ ലോകം എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്. ബ്രഹ്മാവിന്റെയും ഇന്ദ്രന്റെയും മറ്റും ലോകങ്ങള് ഞാന് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
അയം ത്വപൂര്വോ ലോകോ മേ പ്രതിഭാതി തപോധന । സംപദൈശ്വര്യതേജോഭിര്ഹര്മ്യരത്നചയൈസ്തഥാ ।। ൬൯.
എന്നാല്, ഈ ലോകം എനിക്ക് പുതിയതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്, തപസ്സിന്റെ ധനമായവനേ. സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും തേജസ്സും കൊട്ടാരരത്നങ്ങളുടെ കൂമ്പാരവും ഇവയൊക്കെയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സരോഭിഃ സൂദകൈഃ പുണ്യൈര്ജലജൈശ്ച വിശേഷതഃ । അത്യദ്ഭുതമിദം ലോകം ദൃഷ്ടവാനസ്മി തേ മുനേ ।। ൬൯.
പുണ്യമായ തടാകങ്ങളും ശുദ്ധമായ കുളങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് താമരകളും നിറഞ്ഞ ഈ അത്ഭുതമായ ലോകം, മഹാമുനിയേ, ഞാന് കണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഇത്ഥംഭൂതം കഥം ലോകോ ഭവാംശ്ചേത്ഥം വ്യവസ്ഥിതഃ । കഥയസ്വൈതസ്യ ഹേതും മേ കശ്ച ത്വം മുനിപുംഗവ ।। ൬൯.
ഇങ്ങനെ അത്ഭുതകരമായ ലോകം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? നിങ്ങള് ഇങ്ങനെ ഇവിടെ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു? ഇതിന് കാരണമെന്ത്? മഹാമുനികളില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നിങ്ങള് ആര് എന്നു പറയൂ.
കഥമിലാവൃതേ വര്ഷേ സരസ്തീരേ മഹാമുനേ । ദൃഷ്ടവാനസ്മി സോഽഹം ത്വം സരസ്തത് സാ കുടീ മുനേ । ഹേമഹര്മ്യാകുലേ ലോകേ കിം വാ സ്ഥാനം തു തേ കുടിഃ ।। ൬൯.
ഇലാവൃത പ്രദേശത്തിലെ ഒരു തടാകത്തിരയില് നിന്നെ ഞാന് എങ്ങനെ കണ്ടു? ആ തടാകവും ആ കുഡിലും, മഹാമുനിയേ, പൊൻ കൊട്ടാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ ലോകത്തിൽ നിന്റെ സ്ഥാനം എന്താണ്?
ഏവമുക്തഃ സ ഭഗവാത് മയാഽസൌ മുനിപുംഗവഃ । പ്രാഹ മഹ്യം യഥാവൃത്തം യത് തു രാജേന്ദ്ര തച്ഛൃണു ।। ൬൯.
ഞാന് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോള്, ആ മഹാമുനി എനിക്ക് സംഭവിച്ചതു പോലെ പറഞ്ഞു. രാജാവേ, അത് നീ കേള്ക്കൂ.
താപസ ഉവാച । അഹം നാരായണോ ദേവോ ജലരൂപീ സനാതനഃ । യേന വ്യാപ്തമിദം വിശ്വം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ് ।। ൬൯.
തപസ്സുകാരന് പറഞ്ഞു: ഞാന് നാരായണന്, ജലരൂപിയായ ശാശ്വതദേവന്. സചരാചരങ്ങളായ ഈ മൂന്നു ലോകവും ഞാനാണ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
യാ സാ ത്വാപ്യാകൃതിസ്തസ്യ ദേവസ്യ പരമേഷ്ഠിനഃ । സോഽഹം വരുണ ഇത്യുക്തഃ സ്വയം നാരായണഃ പരഃ ।। ൬൯.
നീ കണ്ട ആ പരമേശ്വരന്റെ രൂപം ഞാനാണ്. ഞാനാണ് വരുണന് എന്നറിയപ്പെടുന്നവന്, എന്നാല് യഥാർത്ഥത്തിൽ പരമനാരായണനാണ്.
ത്വയാ ച സപ്ത ജന്മാനി അഹമാരാധിതഃ പുരാ । തേന ത്രൈലോക്യനാശേഽപി ത്വമേകസ്ത്വഭിലക്ഷിതഃ ।। ൬൯.
മുന്പ് നീ ഏഴു ജന്മങ്ങളില് എന്നെ ആരാധിച്ചു. അതുകൊണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളും നശിച്ചപ്പോഴും നിന്നെ മാത്രം ഞാന് തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഏവമുക്തസ്തദാ തേന നിദ്രാമീലിതലോചനഃ । പതിതോഽഹം ധരാപൃഷ്ഠേ തത്ക്ഷണാത് പുനരുത്ഥിതഃ ।। ൬൯.
അവന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ഉറക്കത്താല് കണ്ണുകള് മടച്ചുകൊണ്ട് ഞാന് ഭൂമിയില് വീണു. പക്ഷേ ഉടന് തന്നെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു.
യാവത്പശ്യാമ്യഹം രാജന് തമൃഷിം തച്ച വൈ പുരമ് । താവന്മേരുഗിരേര്മൂര്ധ്നിം പശ്യാമ്യാത്മാനമാത്മനാ ।। ൬൯.
രാജാവേ, ഞാന് നോക്കിയപ്പോള് ആ ഋഷിയെയും ആ നഗരത്തെയും കണ്ടു. പിന്നെ എന്റെ ആത്മാവുകൊണ്ട് തന്നെ, മേരു പര്വതത്തിന്റെ മുകളിലായി എന്നെ തന്നെ കണ്ടു.
സമുദ്രാന് സപ്ത പശ്യാമി തഥൈവ കുലപര്വതാന് । സപ്തദ്വീപവതീം പൃഥ്വീം ദൃഷ്ടവാനസ്മി പാര്ഥിവ ।। ൬൯.
ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും, പ്രധാന പര്വതങ്ങളും, ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമിയും ഞാന് കണ്ടു, രാജാവേ.
അദ്യാപി തം ലോകവരം ധ്യായംസ്തിഷ്ഠാമി സുവ്രത । കദാ പ്രാപ്സ്യേഽഥ തം ലോകമിതി ചിന്താപരോഽഭവമ് ।। ൬൯.
സുശീലനേ, ഇന്നും ഞാന് ആ പരമലോകത്തെ ധ്യാനിച്ച് ഇരിക്കുകയാണ്. എപ്പോഴാണ് ആ ലോകം എനിക്ക് ലഭിക്കുകയെന്ന് ആലോചിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു ഞാന്.
ഏവം തേ കൌതുകം രാജന് കഥിതം പരമേഷ്ഠിനഃ । യദ് വൃത്തം മമ ദേഹേ തു കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി ।। ൬൯.
രാജാവേ, പരമേശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അത്ഭുതമായ കഥയും എന്റെ ശരീരത്തില് സംഭവിച്ചതും ഞാന് നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി എന്താണ് നീ കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ഭദ്രാശ്വ ഉവാച । ഭഗവന് കിം കൃതം ലോകം ത്വയാ തമനുപശ്യതാ । വ്രതം തപോ വാ ധര്മോ വാ പ്രാപ്ത്യര്ഥം തസ്യ വൈ മുനേ ।। ൭൦.
ഭദ്രാശ്വന് ചോദിച്ചു: ഭഗവനെ, ആ ലോകം കാണാതെ നീ എന്താണ് ചെയ്തത്? അതിനെ നേടാന് നീ വ്രതമോ, തപസ്സോ, ധര്മ്മമോ ചെയ്തുവോ, മഹര്ഷേ?
അനാരാധ്യ ഹരിം ഭക്ത്യാ കോ ലോകാന് കാമയേദ് ബുധഃ । ആരാധിതേ ഹരൌ ലോകാഃ സര്വേ കരതലേഽഭവന് ।। ൭൦.
ഹരിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കാതെ ആരാണ് വിവേകമുള്ളവന് ലോകങ്ങളെ ആഗ്രഹിക്കുക? ഹരിയെ ആരാധിച്ചാല് എല്ലാ ലോകങ്ങളും കൈയിലുണ്ടെന്നതുപോലെയാണ്.
ഏവം സംചിന്ത്യ രാജേന്ദ്ര മയാ വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ । ആരാധിതോ വര്ഷശതം ക്രതുഭിര്ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ ।। ൭൦.
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ഞാന് ശാശ്വതനായ വിഷ്ണുവിനെ നൂറുവര്ഷം ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടിയ യാഗങ്ങളിലൂടെ ആരാധിച്ചു.
തതഃ കദാചിദ് ബഹുനാ കാലേന നൃപനന്ദന । യജതോ മമ ദേവേശം യജ്ഞമൂര്തിം ജനാര്ദനമ് । ആഹൂതാ ആഗതാ ദേവാഃ സമമേവ സവാസവാഃ ।। ൭൦.
അങ്ങനെ, നീണ്ട കാലം കഴിഞ്ഞ്, രാജകുമാരനേ, ഞാന് ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ജനാര്ദ്ദനനെ യാഗം നടത്തി ആരാധിക്കുമ്പോള്, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാര് വിളിക്കപ്പെട്ട് അവിടെ എത്തി.