ദമ്പത്യം തദഹോരാത്രം സൂര്യാചന്ദ്രമസൌ തതഃ । തതോ ജഗത് സമുത്തസ്ഥൌ ദേവസ്യാസ്യ നൃപോത്തമ ।। ൬൭.
ഭർത്താവും ഭാര്യയും തമ്മിലുള്ള ഐക്യം അഹോരാത്രമാണ്; അവരിൽ നിന്ന് സൂര്യനും ചന്ദ്രനും, അതിൽ നിന്ന് ഈ ലോകം ഉത്ഭവിച്ചു, രാജശ്രേഷ്ഠാ.
സ വിഷ്ണുഃ പരമോ ദേവോ വിജ്ഞേയോ നൃപസത്തമ । ന ച വേദക്രിയാഹീനഃ പശ്യതേ പരമേശ്വരമ് ।। ൬൭.
വിഷ്ണു, പരമദേവൻ, അറിയപ്പെടേണ്ടവൻ ആണ്, രാജശ്രേഷ്ഠാ; വേദകൃത്യങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവർക്ക് പരമേശ്വരനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
ഭദ്രാശ്വ ഉവാച । യോഽസൌ പരാപരോ ദേവോ വിഷ്ണുഃ സര്വഗതോ മുനേ । ചതുര്യുഗേ ത്വസൌ കീദൃഗ് വിജ്ഞേയഃ പരമേശ്വരഃ ।। ൬൮.
ഭദ്രാശ്വൻ ചോദിച്ചു: മഹർഷേ, പരയും അപരവുമായ, സർവ്വവ്യാപിയായ വിഷ്ണു, നാലു യുഗങ്ങളിൽ എങ്ങനെ അറിയപ്പെടണം, പരമേശ്വരാ?
യുഗേ യുഗേ ക ആചാരോ വര്ണാനാം ഭവിതാ മുനേ । കഥം ച ശുദ്ധിര്വിപ്രാണാമന്യസ്ത്രീസംകരൈര്മുനേ ।। ൬൮.
യുഗം ഓരോ യുഗത്തിലും, വർണ്ണങ്ങളുടെ ആചാരം എങ്ങനെയായിരിക്കും, മഹർഷേ? ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ശുദ്ധി എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും, അന്യസ്ത്രീസങ്കരമുണ്ടാകുമ്പോൾ, മഹർഷേ?
അഗസ്ത്യ ഉവാച । കൃതേ യുഗേ മഹീ ദേവൈര്ഭുജ്യതേ വേദകര്മണാ । യജദ്ഭിരസുരൈസ്ത്രേതാം തദ്വദ് ദേവൈശ്ച സത്തമ ।। ൬൮.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: കൃതയുഗത്തിൽ, ഭൂമി ദേവന്മാർ വേദകൃത്യങ്ങൾ വഴി അനുഭവിക്കുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിൽ, യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരും ദേവന്മാരും അതുപോലെ അനുഭവിക്കുന്നു, ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
ദ്വാപരേ സത്ത്വരജസീ ബഹുലേ നൃപസത്തമ । യാവദ് ധര്മസുതോ രാജാ ഭവിഷ്യതി മഹാമതേ ।। ൬൮.
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, സത്വവും രാജസും കൂടുതലായിരിക്കും, രാജശ്രേഷ്ഠാ; ധർമ്മപുത്രൻ രാജാവായി നിലനിൽക്കുന്ന കാലം വരെ, മഹാമതിയേ.
തതസ്തമഃ പ്രഭവിതാ കലിരൂപോ നരേശ്വര । തസ്മിന് കലൌ വര്ത്തമാനേ സ്വമാര്ഗാച്ച്യവതേ ദ്വിജഃ ।। ൬൮.
അതിനുശേഷം, കലി രൂപത്തിലുള്ള അന്ധകാരമാണ് പ്രഭവിക്കുക, നരേശ്വരാ; കലിയുഗത്തിൽ, ദ്വിജന്മാർ തങ്ങളുടെ വഴിയിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോകും.
രാജാനോ വൈശ്യശൂദ്രാശ്ച പ്രായശോ ഹീനജാതയഃ । ഭവിഷ്യന്തി നൃപശ്രേഷ്ഠ സത്യശൌചവിവര്ജിതാഃ ।। ൬൮.
രാജാക്കന്മാർ, വൈശ്യന്മാർ, ശൂദ്രന്മാർ, കൂടുതലും താഴ്ന്ന ജന്മക്കാരായിരിക്കും, രാജശ്രേഷ്ഠാ; സത്യം, ശുദ്ധി എന്നിവ ഇല്ലാതായിരിക്കും.
അഗമ്യാഗമനം തത്ര കരിഷ്യന്തി ദ്വിജാതയഃ । അനൃതം ച വദിഷ്യന്തി വേദമാര്ഗബഹിഷ്കൃതാഃ । വിവാഹാംശ്ച കരിഷ്യന്തി സഗോത്രാനസമാംസ്തഥാ ।। ൬൮.
അവിടെ, ദ്വിജന്മാർ അപ്രാപ്യരെ സമീപിക്കും; അവർ അസത്യം പറയും; വേദമാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടും; സമാനഗോത്രക്കാരെയും അസമാനരെയും വിവാഹം കഴിക്കും.
രാജാനോ ബ്രാഹ്മണാന് ഹിംസ്യുര്വിത്തലോഭാന്വിതാഃ ശഠാഃ । അന്ത്യജാ അപി വൈശ്യത്വം കരിഷ്യന്തി പണേ രതാഃ । അഭിമാനിനോ ഭവിഷ്യന്തി ശൂദ്രജാതിഷു ഗര്വിതാഃ ।। ൬൮.
രാജാക്കന്മാർ, ധനലോഭവും കപടതയും ഉള്ളവർ, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ദ്രോഹിക്കും; അന്ത്യജന്മാർ പോലും വൈശ്യത്വം സ്വീകരിക്കും, വ്യാപാരത്തിൽ ആസ്വദിക്കും; ശൂദ്രജാതിക്കാർ അഭിമാനവും അഹങ്കാരവും കാണിക്കും.
സര്വാശിനോ ഭവിഷ്യന്തി ബ്രാഹ്മണാഃ ശൌചവര്ജിതാഃ । സുരാ പേയമിതി പ്രാഹുഃ സത്യശൌചവിവര്ജിതാഃ ।। ൬൮.
ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാം ആസ്വദിക്കുന്നവരായി, ശുദ്ധി ഇല്ലാതെ മാറും; അവർ മദ്യം കുടിക്കാമെന്നു പറയും, സത്യവും ശുദ്ധിയും വിട്ടുകളയും.
തതോ വിനശ്യതേ ലോകോ വര്ണധര്മശ്ച നശ്യതേ ।। ൬൮.
അപ്പോൾ ലോകം നശിക്കും, വർണ്ണധർമ്മങ്ങളും ഇല്ലാതാകും.
ഭദ്രാശ്വ ഉവാച । അഗമ്യാഗമനം കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോഽപി വാ । ശൂദ്രോഽപി ശുദ്ധ്യതേ കേന കിം വാഽഗമ്യം തു ശംസ മേ ।। ൬൮.
ഭദ്രാശ്വൻ ചോദിച്ചു: ബ്രാഹ്മണൻ അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷത്രിയൻ, അതോ ശൂദ്രൻ, അന്യായമായ സ്ത്രീയുമായി ചേർന്നാൽ, എങ്ങനെ ശുദ്ധി നേടാം? ആരെല്ലാം അന്യായസ്ത്രികൾ എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
അഗസ്ത്യ ഉവാച । ചാതുര്ഗാമീ ഭവേദ് വിപ്രസ് ത്രിഗാമീ ക്ഷത്രിയോ ഭവേത് । ദ്വിഗാമീ തു ഭവേദ് വൈശ്യഃ ശൂദ്ര ഏകഗമഃ സ്മൃതഃ ।। ൬൮.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണൻ നാലു വിധം സ്ത്രീകളുമായി ചേർന്നേക്കാം; ക്ഷത്രിയൻക്ക് മൂന്നു, വൈശ്യനു രണ്ടും, ശൂദ്രനു ഒരാളും മാത്രമേ അനുവദിക്കപ്പെട്ടുള്ളു.
അഗമ്യാം ബ്രാഹ്മണീം പ്രാഹുഃ ക്ഷത്രിയസ്യ നരേശ്വര । ക്ഷത്രാണീം ചൈവ വൈശ്യസ്യ വൈശ്യാം ശൂദ്രസ്യ പാര്ഥിവ । അധമസ്യോത്തമാ നാരീ അഗമ്യാ മനുരബ്രവീത് ।। ൬൮.
ക്ഷത്രിയന് ബ്രാഹ്മണിയുടെ ഭാര്യ അന്യായമാണ്, രാജാവേ; വൈശ്യന് ക്ഷത്രിയയുടെ ഭാര്യയും, ശൂദ്രന് വൈശ്യയുടെ ഭാര്യയും അന്യായമാണ്. താഴ്ന്നവർക്ക് ഉയർന്ന വർഗ്ഗത്തിലെ സ്ത്രീ അന്യായയാണെന്ന് മനു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.
മാതാ മാതൃഷ്വസാ ശ്വശ്രൂര്ഭാതൃപത്നീ ച പാര്ഥിവ । സ്നുഷാ ച ദുഹിതാ ചൈവ മിത്രപത്നീ സ്വഗോത്രജാ ।। ൬൮.
തായമ്മ, അമ്മാവി, ഭർത്താവിന്റെ അമ്മ, സഹോദരന്റെ ഭാര്യ, മരുമകൾ, മകൾ, സുഹൃത്തിന്റെ ഭാര്യ, സ്വന്തം കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീ—
രാജജായാഽഽത്മജാ ചൈവ അഗമ്യാ മുഖ്യതഃ സ്ത്രിയഃ । രജകാദിഷു ചാന്യാശ്ച സ്ത്രിയോഽഗമ്യാഃ പ്രകീര്തിതാഃ । അഗമ്യാഗമനം ചൈതത് കൃതം പാപായ ജായതേ ।। ൬൮.
രാജാവിന്റെ ഭാര്യയോ മകളോ, കൂടാതെ വൃത്തിയില്ലാത്ത സ്ത്രീകൾ പോലുള്ളവരും പ്രധാനമായും അന്യായസ്ത്രികളാണ്. ഇവരുമായി ചേർന്നാൽ പാപം ഉണ്ടാകും.
വിയോനിഗമനായാശു ബ്രാഹ്മണായ ഭവത്യലമ് । ശേഷസ്യ ശുദ്ധിരേഷൈവ പ്രാണായാമശതം ഭവേത് ।। ൬൮.
ബ്രാഹ്മണൻ ജാതിക്ക് പുറത്തുള്ള സ്ത്രീയുമായി ചേർന്നാൽ അതി വലിയ അശുദ്ധി വരും; മറ്റുള്ളവർക്ക് നൂറു പ്രാണായാമം ചെയ്താൽ ശുദ്ധി ലഭിക്കും.
ബഹുനാഽപി ഹി കാലേന യത് പാപം സമുപാര്ജിതമ് । വര്ണസംകരസംഗത്യാ ബ്രാഹ്മണേന നരര്ഷഭ ।। ൬൮.
ബ്രാഹ്മണൻ വർണ്ണസംകരരുമായി ചേർന്ന് എത്രകാലം കഴിഞ്ഞാലും സമ്പാദിച്ച പാപം—
ദശപ്രണവഗായത്രീം പ്രാണായാമശതൈസ്ത്രിഭിഃ । മുച്യതേ ബ്രഹ്മഹത്യായാഃ കിം പുനഃ ശേഷപാതകൈഃ ।। ൬൮.
പത്ത് പ്രണവം ചേർത്ത് ഗായത്രി ജപിച്ച്, മൂന്നു നൂറ് പ്രാണായാമം ചെയ്താൽ ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം പോലും മുക്തി ലഭിക്കും; പിന്നെ ചെറുപാപങ്ങൾക്കോ?
അഥവാ പരരൂപം യോ വേദ ബ്രാഹ്മണപുംഗവഃ । വേദാധ്യായീ പാപശതൈഃ കൃതൈരപി ന ലിപ്യതേ ।। ൬൮.
അല്ലെങ്കിൽ, പരമാത്മാവിനെ അറിയുന്ന മഹാബ്രാഹ്മണൻ ആയാൽ, നൂറുകണക്കിന് പാപങ്ങൾ ചെയ്താലും അവനു ദോഷം ബാധിക്കില്ല.
സ്മരന് വിഷ്ണും പഠന് വേദം ദദദ് ദാനം യജന് ഹരിമ് । ബ്രാഹ്മണഃ ശുദ്ധ ഏവാസ്തേ വിരുദ്ധമപി താരയേത് ।। ൬൮.
വിഷ്ണുവിനെ സ്മരിച്ച്, വേദം പാരായണം ചെയ്ത്, ദാനം നൽകി, ഹരിയെ ആരാധിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണൻ ശുദ്ധനായിരിക്കും; എതിരാളികളെയും രക്ഷിക്കാനും കഴിയും.
ഏതത് തേ സര്വമാഖ്യാതം യത് പൃഷ്ടോഽഹം ത്വയാ നൃപ । മന്വാദിര്ഭിര്വിസ്തരശഃ കഥ്യതേ യേന പാര്ഥിവ । സമാസതസ്തേന മയാ കഥിതം തേ നൃപോത്തമ ।। ൬൮.
രാജാവേ, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞു. മനു മുതലായവർ വിശദമായി പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ ചുരുക്കം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രാജശ്രേഷ്ഠാ.
ഭദ്രാശ്വ ഉവാച । ഭഗവന് ത്വച്ഛരീരേ തു യദ് വൃത്തം ദ്വിജസത്തമ । ചിരജീവീ ഭവാംസ്തന്മേ വക്തുമര്ഹസി സത്തമ ।। ൬൯.
ഭദ്രാശ്വൻ ചോദിച്ചു: ഭഗവൻ, നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ, നീ ദീർഘായുസ്സുള്ളവനല്ലോ, ദയവായി എനിക്ക് പറയാമോ?
അഗസ്ത്യ ഉവാച । മച്ഛരീരമിദം രാജന് ബഹുകൌതൂഹലാന്വിതമ് । അനേകകല്പസംസ്ഥായി വേദവിദ്യാവിശോധിതമ് ।। ൬൯.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, എന്റെ ഈ ശരീരം അനേകം അത്ഭുതങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാണ്; പല കല്പങ്ങളിലും നിലനിന്നത്, വേദജ്ഞാനത്തിൽ ശുദ്ധിയാർന്നതുമാണ്.
അടന് മഹീമഹം സര്വാം ഗതവാനസ്മി പാര്ഥിവ । ഇലാവൃതം മഹാവര്ഷം മേരോഃ പാര്ശ്വേ വ്യവസ്ഥിതമ് ।। ൬൯.
രാജാവേ, ഞാൻ ഭൂമിയിലെ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ചു, മേരു പർവതത്തിനരികിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇലാവൃതം എന്ന മഹാവർഷത്തിലും പോയിട്ടുണ്ട്.
തത്ര രമ്യം സരോ ദൃഷ്ടം തസ്യ തീരേ മഹാകുടീ । തത്രോപവാസശിഥിലം ദൃഷ്ടവാനസ്മി താപസമ് । അസ്ഥിചര്മാവശേഷം തു ചീരവല്കലധാരിണമ് ।। ൬൯.
അവിടെ ഞാൻ മനോഹരമായ ഒരു തടാകവും അതിന്റെ തീരത്ത് വലിയ ഒരു ആശ്രമവും കണ്ടു; അവിടെ ഉപവാസം മൂലം ക്ഷീണിച്ച, അസ്ഥിയും ചർമ്മവും മാത്രം ശേഷിച്ച, വർക്കലുടുപ്പുള്ള ഒരു തപസ്സിയെയും കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ടൃവാഽഹം നൃപശ്രേഷ്ഠ ക ഏഷ നൃപസത്തമ । വിശ്വാസ്യ പ്രതിപത്ത്യര്ഥം വിധേയം മേ നരോത്തമ ।। ൬൯.
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, രാജശ്രേഷ്ഠാ, 'ഇവൻ ആരാണ്?' എന്നോർത്തു. അവനോടു വിശ്വാസം നേടാനും മനസ്സിലാക്കാനും എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് ഞാൻ ആലോചിച്ചു, മഹാരാജാവേ.
ഏവം ചിത്തയതോ മഹ്യം സ മാം പ്രാഹ മഹാമുനിഃ । സ്ഥീയതാം സ്ഥീയതാം ബ്രഹ്മന്നാതിഥ്യം കരവാണി തേ ।। ൬൯.
ഇങ്ങനെ ഞാൻ ആലോചിച്ചു നിൽക്കുമ്പോൾ, മഹാമുനി എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'നിൽക്കൂ, നിൽക്കൂ ബ്രാഹ്മണാ, ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കൂ, ഞാൻ നിന്നെ അതിഥിയായി സ്വീകരിക്കും.'
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ പ്രവിഷ്ടോഽഹം കുടീം തു താമ് । താവത് പശ്യാമ്യഹം വിപ്രം ജ്വലന്തമിവ തേജസാ ।। ൬൯.
അവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ട് ഞാൻ ആ കുടിലിൽ കയറി. അപ്പോൾ ഞാൻ ആ ബ്രാഹ്മണനെ അത്യന്തം പ്രകാശത്തോടെ ദഹിക്കുന്നതുപോലെ കാണുകയും ചെയ്തു.