ശുക്ലപക്ഷേ ഫാല്ഗുനസ്യ തഥാരഭ്യ വിചക്ഷണഃ । രൌദ്രം വ്രതം ചതുര്ദശ്യാം കൃഷ്ണപക്ഷേ വിശേഷതഃ । മാഘമാസാദഥാരഭ്യ പൂര്ണം സംവത്സരം നൃപ ।। ൬൫.
ഫാൽഗുണമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ആരംഭിച്ച്, മാഘമാസത്തിൽ തുടങ്ങി, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിനാലാം തീയതിയിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ഈ കടുത്ത വ്രതം ഒരു സംവത്സരം മുഴുവൻ അനുഷ്ഠിക്കണം.
ഇന്ദുവ്രതം പഞ്ചദശ്യാം ശുക്ലായാം നക്തഭോജനമ് । പിതൃവ്രതമമാവാസ്യാമിതി രാജന തഥേരിതമ് ।। ൬൫.
ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പതിനഞ്ചാം തീയതിയിൽ, രാത്രിയിൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ഇന്ദ്രുവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. അമാവാസ്യയിൽ പിതൃവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശമുണ്ട് രാജാവേ.
ദശ പഞ്ച ച വര്ഷാണി യ ഏവം കുരുതേ നൃപ । തിഥിവ്രതാനി കസ്തസ്യ ഫലം വ്രതപ്രമാണതഃ ।। ൬൫.
രാജാവേ, ആര് ഈ തിഥിവ്രതങ്ങൾ പത്തു വർഷമോ അഞ്ചു വർഷമോ അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, വ്രതത്തിന്റെ മഹത്വത്തിന് അനുസരിച്ച് അവനു ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണ്?
അശ്വമേധസഹസ്ത്രാണി രാജസൂയശതാനി ച । യഷ്ടാനി തേന രാജേന്ദ്ര കല്പോക്താഃ ക്രതവസ്തഥാ ।। ൬൫.
അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന്, രാജസൂയയാഗങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന്, മറ്റു ശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള യാഗങ്ങളും, രാജാവേ, അവൻ നിർവഹിച്ചവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഏകമേവ കൃതം ഹന്തി വ്രതം പാപാനി നിത്യശഃ । യഃ പുനഃ സര്വമേതദ്ധി കുര്യാന്നരവരാത്മജ । സ ശുദ്ധോ വിരജോ ലോകാനാപ്നോതി സകലം നൃപ ।। ൬൫.
ഒരു വ്രതം പോലും ലംഘിച്ചാൽ അതിന്റെ പുണ്യം നശിക്കുകയും പാപം സ്ഥിരമായി വരുകയും ചെയ്യും. എന്നാൽ, മനുഷ്യരിൽ ഉത്തമനായ രാജാവേ, ഈ എല്ലാ വ്രതങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ആചരിക്കുന്നവൻ നിർമലനും പാപരഹിതനും ആകുന്നു; അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളും നേടുന്നു.
ഭദ്രാശ്വ ഉവാച । ആശ്ചര്യം യദി തേ കിംചിദ് വിദിതം ദൃഷ്ടമേവ വാ । തന്മേ കഥയ ധര്മജ്ഞ മമ കൌതൂഹലംമഹത് ।। ൬൬.
ഭദ്രാശ്വൻ ചോദിച്ചു: ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ, നീ എന്തെങ്കിലും അത്ഭുതം അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? എനിക്ക് വലിയ കൗതുകമുണ്ട്; ദയവായി അതിനെക്കുറിച്ച് പറയൂ.
അഗസ്ത്യ ഉവാച । ആശ്ചര്യഭൂതോ ഭഗവാനേഷ ഏവ ജനാര്ദനഃ । തസ്യാശ്ചര്യാണി ദൃഷ്ടാനി ബഹൂനി വിവിധാനി വൈ ।। ൬൬.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: അത്ഭുതങ്ങളുടെ ഉറവിടം തന്നെയാണ് ജനാർദനൻ ഭഗവാൻ. അവന്റെ അനേകം, വിവിധതരം അത്ഭുതങ്ങൾ ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
ശ്വേതദ്വീപം ഗതഃ പൂര്വം നാരദഃ കില പാര്ഥിവ । സോഽപശ്യച്ഛങ്ഖചക്രാബ്ജാന് പുരുഷാംസ്തിഗ്മതേജസഃ ।। ൬൬.
പൂർവത്തിൽ, രാജാവേ, നാരദൻ ശ്വേതദ്വീപിലേക്ക് പോയി. അവിടെ അവൻ ശംഖം, ചക്രം, താമര, എന്നിവ കൈവശമുള്ള, ശക്തമായ പ്രകാശമുള്ള പുരുഷന്മാരെ കണ്ടു.
അയം വിഷ്ണുരയം വിഷ്ണുരേഷ വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ । ചിന്താഽഭൂത്തസ്യതാന്ദൃഷ്ട്വാ കോഽസ്മിന്വിഷ്ണുരിതി പ്രഭുഃ ।। ൬൬.
"ഇവൻ വിഷ്ണു, ഇവൻ വിഷ്ണു, ഇവൻ ശാശ്വതമായ വിഷ്ണു"—അവരെ കണ്ടപ്പോൾ നാരദൻ അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു; എന്നാൽ, "ഇവരിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാണ് പ്രഭു വിഷ്ണു?" എന്നതിൽ അവൻ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു.
ഏവം ചിന്തയതസ്തസ്യ ചിന്താ കൃഷ്ണം പ്രതി പ്രഭോ । ആരാധയാമി ച കഥം ശങ്ഖചക്രഗദാധരമ് ।। ൬൬.
അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ മനസ്സ് കൃഷ്ണനെ ഓർത്തു: "ശംഖം, ചക്രം, ഗദാ എന്നിവ കൈവശമുള്ളവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ ആരാധിക്കാം?"
യേന വേദ്മി പരം തേഷാം ദേവോ നാരായണഃ പ്രഭുഃ । ഏവം സംചിന്ത്യ ദധ്യൌ സ തം ദേവം പരമേശ്വരമ് ।। ൬൬.
"ഇവരിൽ പരമമായ ദേവൻ നാരായണൻ ആരാണെന്ന് ഞാൻ എങ്ങനെ അറിയാം?" എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച്, അവൻ ആ പരമേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ചു.
ദിവ്യം വര്ഷസഹസ്ത്രം തു സാഗ്രം ബ്രഹ്മസുതസ്തദാ । ധ്യായതസ്തസ്യ ദേവോഽസൌ പരിതോഷം ജഗാമ ഹ ।। ൬൬.
ബ്രഹ്മയുടെ പുത്രൻ ആയ നാരദൻ ആയിരം ദൈവീയ വർഷങ്ങൾ മുഴുവൻ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, ദൈവം അവനോട് സന്തോഷിച്ചു.
ഉവാച ച പ്രസന്നാത്മാ പ്രത്യക്ഷത്വം ഗതഃ പ്രഭുഃ । വരം ബ്രഹ്മസുത ബ്രൂഹി കിം തേ ദദ്മി മഹാമുനേ ।। ൬൬.
പ്രഭു, ദയാപൂർവ്വം നേരിൽ പ്രത്യക്ഷമായ്, പറഞ്ഞു: "ബ്രഹ്മയുടെ പുത്രനേ, എന്ത് വരം വേണമെന്നു ചോദിക്കൂ; മഹാമുനിയേ, ഞാൻ നിനക്ക് എന്ത് നൽകണം?"
നാരദ ഉവാച । സഹസ്ത്രമേകം വര്ഷാണാം ധ്യാതസ്ത്വം ഭുവനേശ്വര । ത്വത്പ്രാപ്തിര്യേന തദ് ബ്രൂഹി യദി തുഷ്ടോഽസി മേഽച്യുത ।। ൬൬.
നാരദൻ പറഞ്ഞു: "ഭുവനേശ്വരനേ, ഞാൻ ആയിരം വർഷങ്ങൾ നീയെ ധ്യാനിച്ചു; അച്യുതനേ, നീ എനിക്ക് സന്തോഷിച്ചാൽ, നിന്നെ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കാമെന്ന് പറയൂ."
ദേവദേവ ഉവാച । പൌരുഷം സൂക്തമാസ്ഥായ യേ യജന്തി ദ്വിജാസ്തു മാമ് । സംഹിതാമാദ്യമാസ്ഥായ തേ മാം പ്രാപ്സ്യന്തി നാരദ ।। ൬൬.
ദേവദേവൻ പറഞ്ഞു: "പൗരുഷ സൂക്തം പാലിച്ച്, അല്ലെങ്കിൽ ആദി സംഹിതയെ അനുസരിച്ച്, ദ്വിജന്മാർ എന്നെ ആരാധിച്ചാൽ, അവർ എന്നെ പ്രാപിക്കും, നാരദനേ."
അലാഭേ വേദശാസ്ത്രാണാം പഞ്ചരാത്രോദിതേന ഹ । മാര്ഗേണ മാം പ്രപശ്യന്തേ തേ മാം പ്രാപ്സ്യന്തി മാനവാഃ ।। ൬൬.
വേദശാസ്ത്രങ്ങൾ ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, പഞ്ചരാത്രം നിർദ്ദേശിച്ച വഴിയിലൂടെ മനുഷ്യർ എന്നെ കാണാം; ആ വഴിയിലൂടെ അവർ എന്നെ പ്രാപിക്കും.
ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയവിശാം പഞ്ചരാത്രം വിധീയതേ । ശൂദ്രാദീനാം ന തച്ഛ്രോത്രപദവീമുപയാസ്യതി ।। ൬൬.
ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ എന്നിവർക്കാണ് പഞ്ചരാത്രം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്; ശൂദ്രന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും അതിന്റെ ശാസ്ത്രം ലഭ്യമാകില്ല.
ഏവം മയോക്തം വിപ്രേന്ദ്ര പുരാകല്പേ പുരാതനമ് । പഞ്ചരാത്രം സഹസ്ത്രാണാം യദി കശ്ചിദ് ഗ്രഹീഷ്യതി ।। ൬൬.
വിപ്രശ്രേഷ്ഠനേ, പുരാതന കാല്പത്തിൽ ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ആയിരത്തിൽ ഒരാൾ പഞ്ചരാത്രം സ്വീകരിച്ചാൽ—
കര്മക്ഷയേ ച മാം കശ്ചിദ് യദി ഭക്തോ ഭവിഷ്യതി । തസ്യ ചേദം പഞ്ചരാത്രം നിത്യം ഹൃദി വസിഷ്യതി ।। ൬൬.
വ്യക്തിയുടെ കർമ്മങ്ങൾ അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആരെങ്കിലും എന്റെ ഭക്തനാകുകയാണെങ്കിൽ, ആ പഞ്ചരാത്രം അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ എപ്പോഴും വസിക്കും.
ഇതരേ രാജസൈര്ഭാവൈസ്താമസൈശ്ച സമാവൃതാഃ । ഭവിഷ്യന്തി ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ മച്ഛാസനപരാങ്മുഖാഃ ।। ൬൬.
മറ്റുള്ളവർ രാജസികവും താമസികവും സ്വഭാവങ്ങളാൽ ആകൃതരായി, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ ആജ്ഞയെ അവഗണിക്കും.
കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച യുഗാനി ത്രീണി നാരദ । സത്ത്വസ്ഥാം മാം സമേഷ്യന്തി കലൌ രജസ്തമോഽധികാഃ ।। ൬൬.
കൃത, ത്രേത, ദ്വാപര എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു യുഗങ്ങളിൽ, സത്വഗുണത്തിൽ സ്ഥിരമായവർ എന്നെ പ്രാപിക്കും; കലിയുഗത്തിൽ രാജസികവും താമസികവും ഗുണങ്ങൾ അധികം കാണും.
അന്യച്ച തേ വരം ദദ്മി ശ്രൃണു നാരദ സാമ്പ്രതമ് । യദിദം പഞ്ചരാത്രം മേ ശാസ്ത്രം പരമദുര്ലഭമ് । തദ്ഭവാന് വേത്സ്യതേ സര്വം മത്പ്രസാദാന്ന സംശയഃ ।। ൬൬.
നാരദനേ, ഇനി ഞാൻ നിനക്ക് മറ്റൊരു വരം നൽകുന്നു; കേൾക്കൂ: എന്റെ അതിമഹത്തായ പഞ്ചരാത്രം എന്ന ശാസ്ത്രം, എന്റെ കൃപയാൽ നീ മുഴുവൻ അറിയും; സംശയമില്ല.
വേദേന പഞ്ചരാത്രേണ ഭക്ത്യാ യജ്ഞേന ച ദ്വിജ । പ്രാപ്യോഽഹം നാന്യഥാ വത്സ വര്ഷകോട്യായുതൈരപി ।। ൬൬.
ദ്വിജന്മാരേ, ഞാൻ വേദം, പഞ്ചരാത്രം, ഭക്തി, യജ്ഞം എന്നിവയിലൂടെ മാത്രമേ ലഭിക്കാവൂ; അതിന് പുറമെ, കോടികൾ വർഷം ശ്രമിച്ചാലും, പ്രിയമേ, മറ്റുവഴിയിൽ എനിക്ക് എത്താൻ കഴിയില്ല.
ഏവമുക്ത്വാ സ ഭഗവാന് നാരദം പരമേശ്വരഃ । ജഗാമാദര്ശനം സദ്യോ നാരദോഽപി യയൌ ദിവമ് ।। ൬൬.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പരമേശ്വരൻ നാരദനോട് അദൃശ്യനായി; അതിനുശേഷം നാരദനും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.
ഭദ്രാശ്വ ഉവാച । ഭഗവന് സിതകൃഷ്ണേ ദ്വേ ഭിന്നേ ജഗതി കേശവാന് । സ്ത്രിയൌ ബഭൂവതുഃ കേ ദ്വേ സിതകൃഷ്ണാ ച കാ ശുഭാ ।। ൬൭.
ഭദ്രാശ്വൻ ചോദിച്ചു: ഭഗവാൻ, ലോകത്തിൽ വെളുത്തതും കറുത്തതുമായ രണ്ടു സ്ത്രീകൾ വേറേ വേറെയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു, കേശവാ. ആ രണ്ടു സ്ത്രീകൾ ആരാണ്? വെളുത്തതും കറുത്തതുമായ ശുഭയായവൾ ആരാണ്?
കശ്ചാസൌ പുരുഷോ ബ്രഹ്മന് യ ഏകഃ സപ്തധാ ഭവേത് । കോഽസൌ ദ്വാദശധാ വിപ്ര ദ്വിദേഹഃ ഷട്ശിരാഃ ശുഭഃ ।। ൬൭.
ബ്രഹ്മണേ, ഒരാൾ ഏഴായി മാറുന്ന പുരുഷൻ ആരാണ്? ദ്വിദേഹവും ആറു തലയും ഇരുപത് രൂപവും ഉള്ള ആ ശുഭനായ പ്രഭു ആരാണ്?
ദമ്പത്യം ച ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ കൃതസൂര്യോദയാദനമ് । കസ്മാദേതജ്ജഗദിദം വിതതം ദ്വിജസത്തമ ।। ൬൭.
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഭർത്താവും ഭാര്യയും തമ്മിലുള്ള ഐക്യവും സൂര്യോദയത്തിനു ശേഷം ഭക്ഷണവും എന്താണ്? ഈ ലോകം എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ?
അഗസ്ത്യ ഉവാച । സിതകൃഷ്ണേ സ്ത്രിയൌ യേ തേ തേ ഭഗിന്യൌ പ്രകീര്തിതേ । സത്യാസത്യേ ദ്വിവര്ണാ ച നാരീ രാത്രിരുദാഹൃതാ ।। ൬൭.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: വെളുത്തതും കറുത്തതുമായ ആ സ്ത്രീകൾ സഹോദരികൾ എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്; സത്യം-അസത്യം എന്ന രണ്ടു വർണ്ണങ്ങൾ ഉള്ള സ്ത്രീ, അതാണ് രാത്രി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
യഃ പുമാന് സപ്തധാ ജാത ഏകോ ഭൂത്വാ നരേശ്വര । സ സമുദ്രസ്തു വിജ്ഞേയഃ സപ്തധൈകോ വ്യവസ്ഥിതഃ ।। ൬൭.
നരേശ്വരാ, ഒരാളായി ഏഴായി ജനിക്കുന്ന ആ പുരുഷൻ സമുദ്രമാണ്; അവൻ ഏഴായി ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
യോഽസൌ ദ്വാദശധാ രാജന് ദ്വിദേഹഃ ഷട്ശിരാഃ പ്രഭുഃ । സംവത്സരഃ സ വിജ്ഞേയഃ ശരീരേ ദ്വേ ഗതീ സ്മൃതേ । ഋതവഃ ഷട് ച വക്ത്രാണി ഏഷ സംവത്സരഃ സ്മൃതഃ ।। ൬൭.
രാജാവേ, ഇരുപത് രൂപവും, രണ്ടു ദേഹവും, ആറു മുഖവും ഉള്ള ആ പ്രഭു സംവത്സരമാണ്; രണ്ടു ദേഹം രണ്ട് ഗതികൾ, ആറു മുഖം ആറു ঋതുക്കൾ; ഇതാണ് സംവത്സരമെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.