കൃതം ത്വയാ ദേവ സുരാസുരാണാം സംകീര്ത്യതേഽസൌ ച അനന്തമൂര്തേ । സൃഷ്ട്യര്ഥമേതത് തവ ദേവ വിഷ്ണോ ന ചേഷ്ടിതം കൂടഗതസ്യ തത്സ്യാത് ।। ൫൫.
ദേവനേ, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ഇടയില് നീ ചെയ്ത കര്മ്മങ്ങള് അനന്തരൂപനേ, എല്ലാം പറയപ്പെടുന്നു. ഈ സൃഷ്ടി നിന്റെ ഉദ്ദേശത്താലാണ്, വിഷ്ണോ; മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവന് ഒന്നും ചെയ്യാറില്ല.
തഥൈവ കൂര്മത്വമൃഗത്വമുച്ചൈ - സ്ത്വയാ കൃതം രൂപമനേകരൂപ । സര്വജ്ഞഭാവാദസകൃച്ച ജന്മ സംകീര്ത്ത്യതേ തേഽച്യുത നൈതദസ്തി ।। ൫൫.
അതുപോലെ, നീ കൂര്മവും വരാഹവും ഉള്പ്പെടെ അനേകം രൂപങ്ങള് സ്വീകരിച്ചു. സര്വ്വജ്ഞത്വം കൊണ്ടു, അച്യുതനേ, പലജന്മങ്ങള് നിന്നെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു; എന്നാല് യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് അവ ഇല്ല.
നൃസിംഹ നമോ വാമന ജമദഗ്നിനാമ ദശാസ്യഗോത്രാന്തക വാസുദേവ । നമോഽസ്തു തേ ബുദ്ധ കല്കിന് ഖഗേശ ശംഭോ നമസ്തേ വിബുധാരിനാശന ।। ൫൫.
നരസിംഹ, വാമന, ജമദഗ്നി എന്ന പേരിലുള്ളവനേ, പത്തുമുഖനായ രാവണന്റെ വംശത്തെ നശിപ്പിച്ചവനേ, വാസുദേവാ, ബുദ്ധനേ, കല്കിയേ, പക്ഷീരാജാവേ, ശംഭോ, അഭിമാനികളെയൊക്കെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
നമോഽസ്തു നാരായണ പദ്മനാഭ നമോ നമസ്തേ പുരുഷോത്തമായ । നമഃ സമസ്താമരസങ്ഘപൂജ്യ നമോഽസ്തു തേ സര്വവിദാം പ്രധാന ।। ൫൫.
നാരായണാ, പദ്മനാഭാ, പരമപുരുഷാ, നിനക്കു വന്ദനം. എല്ലാ അമരന്മാരുടെയും ആരാധനയാർഹനായവനേ, സർവ്വജ്ഞന്മാരിൽ പ്രധാനനായവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
നമഃ കരാലാസ്യ നൃസിംഹമൂര്ത്തേ നമോ വിശാലാദ്രിസമാന കൂര്മ । നമഃ സമുദ്രപ്രതിമാന മത്സ്യ നമാമി ത്വാം ക്രോഡരൂപിനനന്ത ।। ൫൫.
ഭയങ്കരമായ മുഖമുള്ള നരസിംഹസ്വരൂപിയായവനേ, വലിയ പർവ്വതത്തിനെപ്പോലെയുള്ള കൂർമാവതാരമായവനേ, സമുദ്രംപോലെയുള്ള രൂപമുള്ള മത്സ്യാവതാരമായവനേ, കുരുമാനമായ അനന്താ, നിന്നെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.
സൃഷ്ട്യര്ഥമേതത് തവ ദേവ ചേഷ്ടിതം ന മുഖ്യപക്ഷേ തവ മൂര്ത്തിതാ വിഭോ । അജാനതാ ധ്യാനമിദം പ്രകാശിതം നൈഭിര്വിനാ ലക്ഷ്യസേ ത്വം പുരാണ ।। ൫൫.
ദേവാ, ഈ പ്രവർത്തി സൃഷ്ടിക്കായാണ്. ഭഗവാന്റെ രൂപം മുഖ്യമായതല്ല. അറിയാത്തവർക്കായി ഈ ധ്യാനം വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടതാണ്. അവരില്ലാതെ, പുരാതനനായ ഭഗവാനെ കാണാനാവില്ല.
ആദ്യോ മഖസ്ത്വം സ്വയമേവ വിഷ്ണോ മഖാങ്ഗഭൂതോഽസി ഹവിസ്ത്വമേവ । പശുര്ഭവാന് ഋത്വിഗിജ്യം ത്വമേവ ത്വാം ദേവസങ്ഘാ മുനയോ യജന്തി ।। ൫൫.
വിഷ്ണോ, യാഗത്തിന്റെ ആദിയുമാണ് നീ, യാഗത്തിന്റെ അവയവങ്ങളും നീ തന്നെയാണ്. ഹവിയും, യാഗപശുവും, യാജകനും, ആരാധ്യവസ്തുവും നീ തന്നെയാണ്. ദേവന്മാരും മുനിമാരും നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നു.
യദേതസ്മിന് ജഗധ്രുവം ചലാചലം സുരാദികാലാനലസംസ്ഥമുത്തമമ് । ന ത്വം വിഭക്തോഽസി ജനാര്ദനേശ പ്രയച്ഛ സിദ്ധിം ഹൃദയേപ്സിതാം മേ ।। ൫൫.
ഈ ലോകത്തിൽ സ്ഥിരമായതോ ചലിക്കുന്നതോ, ദേവന്മാരും കാലവും അഗ്നിയും സ്ഥാപിച്ചതോ, അതെല്ലാം പരമമായതാണ്. ജനാർദ്ദനേശാ, നീ വിഭജിക്കപ്പെട്ടവനല്ല. എന്റെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന സിദ്ധി ദയവായി നൽകണമേ.
നമഃ കമലപത്രാക്ഷ മൂര്ത്താമൂര്ത്ത നമോ ഹരേ । ശരണം ത്വാം പ്രപന്നോഽസ്മി സംസാരാന്മാം സമുദ്ധര ।। ൫൫.
കമലദളനയനനായവനേ, രൂപമുള്ളവനേ, രൂപരഹിതനായവനേ, ഹരിയേ, നിനക്കു വന്ദനം. ഞാൻ നിന്നിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ സംസാരത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.
ഏവം സ്തുതസ്തദാ ദേവസ്തേന രാജ്ഞാ മഹാത്മനാ । വിശാലാമ്രതലസ്ഥേന തുതോഷ പരമേശ്വരഃ ।। ൫൫.
അങ്ങനെയെല്ലാം ആ മഹാത്മാവായ രാജാവു വിശാലമായ ആമ്പലത്തിന്റെ കീഴിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ പരമേശ്വരൻ സന്തോഷിച്ചു.
കുബ്ജരൂപീ തതോ ഭൂത്വാ ആജഗാമ ഹരിഃ സ്വയമ് । തസ്മിന്നാഗതമാത്രേ തു സീപ്യാമ്രഃ കുബ്ജകോഽഭവത് ।। ൫൫.
അപ്പോൾ ഹരി കുബ്ജരൂപം ധരിച്ച് സ്വയം അവിടെ എത്തി. അവൻ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ ആ ആമ്പലമരം കുബ്ജമായിത്തീർന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ മഹദാശ്ചര്യം സ രാജാ സംശിതവ്രതഃ । വിശാലസ്യ കഥം കൌബ്ജ്യമിതി ചിന്താപരോഭവത് ।। ൫൫.
ആ മഹത്തായ അത്ഭുതം കണ്ട രാജാവു, വ്രതമനുഷ്ഠാനത്തിൽ ഉറച്ചവൻ, 'എങ്ങനെയാണ് ഈ വിശാലം കുബ്ജമായത്?' എന്ന ചിന്തയിൽ മുഴുകി.
തസ്യ ചിന്തയതോ ബുദ്ധിര്ബഭൌ തം ബ്രാഹ്മണം പ്രതി । അനേനാഗതമാത്രേണ കൃതമേതന്ന സംശയഃ ।। ൫൫.
അവൻ അങ്ങനെ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണനെക്കുറിച്ച് അവനു ബോധം ലഭിച്ചു: 'ഇവൻ എത്തിച്ചേരുമ്പോഴാണ് ഇതെല്ലാം സംഭവിച്ചത്, സംശയമില്ല.'
തസ്മാദേഷൈവ ഭവിതാ ഭഗവാന് പുരുഷോത്തമഃ । ഏവമുക്ത്വാ നമശ്ചക്രേ തസ്യ വിപ്രസ്യ സ നൃപഃ ।। ൫൫.
അതുകൊണ്ട്, ഈ ബ്രാഹ്മണൻ തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ പുരുഷോത്തമൻ എന്നു രാജാവ് പറഞ്ഞു, അവനെ വണങ്ങി.
അനുഗ്രഹായ ഭഗവന് നൂനം ത്വം പുരുഷോത്തമഃ । ആഗതോഽസി സ്വരൂപം മേ ദര്ശയസ്വാധുനാ ഹരേ ।। ൫൫.
ഭഗവാനേ, നിസ്സംശയം നീ തന്നെയാണ് പുരുഷോത്തമൻ, അനുഗ്രഹത്തിനായി വന്നവൻ. ഹരിയേ, ഇപ്പോൾ നിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം എനിക്ക് കാണിക്കണമേ.
ഏവമുക്തസ്തദാ ദേവഃ ശങ്ഖചക്രഗദാധരഃ । ബഭൌ തത്പുരതഃ സൌമ്യോ വാക്യം ചേദമുവാച ഹ ।। ൫൫.
അങ്ങനെ രാജാവു പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ കൈവശമുള്ള ദേവൻ മനോഹരമായ രൂപത്തിൽ അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വരം വൃണീഷ്വ രാജേന്ദ്ര യത്തേ മനസി വര്തതേ । മയി പ്രസന്നേ ത്രൈലോക്യ തിലമാത്രമിദം നൃപ ।। ൫൫.
രാജാധിരാജാ, നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്താണോ ആഗ്രഹം, അതു ചോദിക്കൂ. ഞാൻ സന്തോഷിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഒരു എള്ളിനുള്ളിനോളം എന്തും നിനക്കു ലഭ്യമാകും.
ഏവമുക്തസ്തതോ രാജാ ഹര്ഷോത്ഫുല്ലിതലോചനഃ । മോക്ഷം പ്രയച്ഛ ദേവേശേത്യുക്ത്വാ നോവാച കിംചന ।। ൫൫.
അങ്ങനെ ദൈവം പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവിന്റെ കണ്ണുകൾ ആനന്ദത്തിൽ വിരിഞ്ഞു. 'ദേവേശാ, എനിക്ക് മോക്ഷം തരണമേ' എന്നുവെച്ചു, മറ്റൊന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
ഏവമുക്തഃ സ ഭഗവാന് പുനര്വാക്യമുവാച ഹ । മയ്യാഗതേ വിശാലോഽയമാമ്രഃ കുബ്ജത്വമാഗതഃ । യസ്മാത് തസ്മാത് തീര്ഥമിദം കുബ്ജകാമ്രം ഭവിഷ്യതി ।। ൫൫.
അങ്ങനെ രാജാവു പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭഗവാൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഇവിടെ വന്നപ്പോൾ ഈ ആമ്പലമരം കുബ്ജമായിത്തീർന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഈ സ്ഥലം ഇനി കുബ്ജകാമ്ര തീർഥം എന്നറിയപ്പെടും.'
തിര്യഗ്യോന്യാദയോഽപ്യസ്മിന് ബ്രാഹ്മണാന്താ യദി സ്വകമ് । കലേവരം ത്യജിഷ്യന്തി തേഷാം പഞ്ചശതാനി ച । വിമാനാനി ഭവിഷ്യന്തി യോഗിനാം മുക്തിരേവ ച ।। ൫൫.
ഇവിടെ, മൃഗജന്മം ഉൾപ്പെടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ വരെ, ആരെങ്കിലും തങ്ങളുടെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അവർക്കായി അഞ്ചുനൂറ് ദിവ്യവിമാനങ്ങൾ ലഭിക്കും. യോഗികൾക്ക് മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
ഏവമുക്ത്വാ നൃപം ദേവഃ ശങ്ഖാഗ്രേണ ജനാര്ദനഃ । പസ്പര്ശ സ്പൃഷ്ടമാത്രോഽസൌ പരം നിര്വാണമാപ്തവാന് ।। ൫൫.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവനായ ജനാർദ്ദനൻ രാജാവിനെ ശംഖത്തിന്റെ അഗ്രം കൊണ്ട് തൊട്ടു. ആ സ്പർശം ഉണ്ടായയുടൻ രാജാവ് പരമമായ മോക്ഷം നേടി.
തസ്മാത്ത്വമപി രാജേന്ദ്ര തം ദേവം ശരണം വ്രജ । യേന ഭൂയഃ പുനഃ ശോച്യപദവീം നോ പ്രയാസ്യസി ।। ൫൫.
അതുകൊണ്ട്, രാജാധിരാജാ, നീയും ആ ദൈവത്തിൽ അഭയം പ്രാപിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നീ വീണ്ടും ദുഃഖത്തിന്റെ വഴിയിലേക്ക് പോകേണ്ടി വരികയില്ല.
യ ഇദം ശ്രൃണുയാന്നിത്യം പ്രാതരുത്ഥായ മാനവഃ । പഠേദ് യശ്ചരിതം താഭ്യാം മോക്ഷധര്മാര്ഥദോ ഭവേത് ।। ൫൫.
ആരെങ്കിലും മനുഷ്യൻ രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു ഈ ഇരുവരുടെയും കർമ്മങ്ങൾ കേൾക്കുകയോ വായിക്കുകയോ ചെയ്താൽ മോക്ഷം, ധർമ്മം, സമ്പത്ത് എന്നിവയുടെ ഫലം ലഭിക്കും.
ശുഭവ്രതമിദം പുണ്യം യശ്ച കുര്യാജ്ജനേശ്വര । സ സര്വസമ്പദം ചേഹ ഭുക്ത്വേതേ തല്ലയം വ്രജേത് ।। ൫൫.
ജനങ്ങളുടെ പ്രഭുവേ, ആരെങ്കിലും ഈ ശുഭവും പുണ്യവുമായ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ അവൻ ഇവിടെ എല്ലാ ഐശ്വര്യങ്ങളും അനുഭവിച്ചശേഷം, അവയെല്ലാം വിട്ട് പരമലയത്തിലേക്ക് എത്തും.
അഗസ്ത്യ ഉവാച । അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി ധന്യവ്രതമനുത്തമമ് । യേന സദ്യോ ഭവേദ് ധന്യ അധന്യോഽപി ഹി യോ ഭവേത് ।। ൫൬.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ പരമമായ ഭാഗ്യവ്രതം വിശദീകരിക്കാം. അതു ചെയ്താൽ ഭാഗ്യരഹിതനായവനും ഉടൻ ഭാഗ്യവാനാകുന്നു.
മാര്ഗശീര്ഷേ സിതേ പക്ഷേ പ്രതിപദ് യാ തിഥിര്ഭവേത് । തസ്യാം നക്തം പ്രകുര്വീത വിഷ്ണുമഗ്നിം പ്രപൂജയേത് ।। ൫൬.
മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ആദ്യത്തെ തിഥിയിൽ, ആ രാത്രിയിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് വിഷ്ണുവിനെയും അഗ്നിയെയും ആരാധിക്കണം.
വൈശ്വാനരായ പാദൌ തു അഗ്നയേത്യുദരം തഥാ । ഹവിര്ഭുംജായ ച ഉരോ ദ്രവിണോദേതി വൈ ഭുജോ ।। ൫൬.
വൈശ്വാനരനു കാലുകൾ അർപ്പിക്കണം; അഗ്നിക്കു വയറും; ഹവിർഭുജിന് നെഞ്ചും; ദ്രവിണോദയ്ക്ക് കൈകളും അർപ്പിക്കണം.
സംവര്ത്തായേതി ച ശിരോ ജ്വലനായേതി സര്വതഃ । അഭ്യര്ച്യൈവം വിധാനേന ദേവദേവം ജനാര്ദനമ് ।। ൫൬.
സംവർത്തന് തലയും, ജ്വലനന് ചുറ്റും എല്ലായിടത്തും അർപ്പിച്ച്, ഈ വിധത്തിൽ ദേവദേവനായ ജനാർദ്ദനനെ ആരാധിക്കണം.
തസ്യൈവ പുരതഃ കുണ്ഡം കാരയിത്വാ വിഘാനതഃ । ഹോമം തത്ര പ്രകുര്വീത ഏഭിര്മന്ത്രൈര്വിചക്ഷണഃ ।। ൫൬.
അവന്റെ മുമ്പിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഒരു ഹോമകുണ്ഡം നിർമ്മിച്ച്, അവിടെ ഈ മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഹോമം നടത്തണം.
തതഃ സംയാവകം ചാന്നം ഭുഞ്ജീയാദ് ഘൃതസംയുതമ് । കൃഷ്ണപക്ഷേഽപ്യേവമേവ ചാതുര്മാസ്യം തു യാവതഃ ।। ൫൬.
ശേഷം, യവം ചേർത്ത അന്നം നെയ്യോടെ കഴിക്കണം. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലും ഇതുപോലെ തന്നെ, നാലു മാസം ഇതു തുടരണം.