പിതുഃ പുത്രസ്യ യഃ പുത്രഃ സ പിതാമഹനാമവാന് । ഏവം ശ്രുതിഃ സ്ഥിതാ ചേയം സ്വരാപത്യേഷു നാന്യഥാ ।। ൫൩.
മകന്റെ മകൻ പിതാമഹന്റെ പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; ഈ രീതിയാണ് വംശപരമ്പരയിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്, ഇതിന് വേറെയൊരു വ്യത്യാസമില്ല.
ക്വാപി സംപത്സ്യതേ ഭാവോ ദ്രഷ്ടവ്യശ്ചാപി തേ പിതാ । ഏവം നീതേഽപി കിം കാര്യമിതി ചിന്താപരോഽഭവത് ।। ൫൩.
എപ്പോഴോ ഈ ബന്ധം ഉണ്ടാകും; നീ നിന്റെ പിതാവിനെയും കാണണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്തിട്ടും, എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് ആലോചിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ വിചാരത്തിൽ മുഴുകി.
തസ്യ ചിന്തയതഃ ശസ്ത്രം പിതൃകം പുരതോ ബഭൌ । തേന ശസ്ത്രേണ തം രോഷാന്മമന്ഥ സ്വരമന്തികേ ।। ൫൩.
അവൻ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, പിതാവിന്റെ ആയുധം അവന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ട്, കോപത്തോടെ അവൻ സമീപത്തുള്ള സാരം ഉരുക്കി.
തസ്മിന് മഥിതമാത്രേ തു ശിരസ്തസ്യാപി ദുര്ഗ്രഹമ് । നാലികേരഫലാകാരം ചതുര്വക്ത്രോഽന്വപശ്യത ।। ൫൩.
അത് ഉരുക്കിയ ഉടനെ, പിടിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള, നാളികേരംപോലെയുള്ള, നാല് മുഖങ്ങളുള്ള ഒരു തല അവൻ കണ്ടു.
തച്ചാവൃതം പ്രധാനേന ദശധാ സംവൃതോ ബഭൌ । ചതുഷ്പാദേന ശസ്ത്രേണ ചിച്ഛേദ തിലകാണ്ഡവത് ।। ൫൩.
അത് പ്രധാനതത്ത്വം കൊണ്ട് പത്തു പടിയായി പൊതിഞ്ഞിരുന്നതായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; നാലു വശമുള്ള ആയുധം കൊണ്ട് അവൻ അതിനെ എള്ള് കായപോലെ മുറിച്ചു.
പ്രകാമം തിലസംച്ഛിന്നേ തദമൂലൌ ന മേ ബഭൌ । അഹം ത്വഹം വദന് ഭൂതം തമപ്യേവമഥാച്ഛിനത് ।। ൫൩.
എള്ള് കായപോലെ മുഴുവനും മുറിച്ചപ്പോൾ, വേരിൽ ഒന്നും ശേഷിച്ചില്ല; എന്നിരുന്നാലും, 'ഞാനാണ് ഞാൻ' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഒരു ജീവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, അവനും അതിനെ അങ്ങനെ തന്നെ മുറിച്ചു.
തസ്മിന് ഛിന്നേ തദസ്യാംസേ ഹ്രസ്വമന്യമവേക്ഷത । അഹം ഭൂതാദി വഃ പഞ്ച വദന്തം ഭൂതിമന്തികാത് ।। ൫൩.
അത് മുറിച്ചപ്പോൾ, അതിന്റെ ഭാഗത്ത് മറ്റൊരു ചെറുതായുള്ള ജീവിയെ അവൻ കണ്ടു; 'ഞാൻ ഭൂതങ്ങളുടെ അഞ്ചു മൂലമാണ്' എന്ന് അടുത്ത് നിന്ന് പറയുന്നവനായി.
തമപ്യേവമഥോ ഛിത്ത്വാ പഞ്ചാശൂന്യമമീക്ഷത । കൃത്വാവകാശം തേ സര്വേ ജല്പന്ത ഇദമന്തികാത് ।। ൫൩.
അവനും അതിനെ അങ്ങനെ തന്നെ മുറിച്ചപ്പോൾ, അഞ്ചു മൂലതത്ത്വങ്ങളിൽ ശൂന്യതയെ അവൻ കണ്ടു; അവിടെ സ്ഥലം ഉണ്ടാക്കി, അവരൊക്കെയും അടുത്ത് നിന്ന് ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തമപ്യസങ്ഗശസ്ത്രേണ ചിച്ഛേദ തിലകാണ്ഡവത് । തസ്മിംച്ഛിന്നേ ദശാംശേന ഹ്രസ്വമന്യമപശ്യത ।। ൫൩.
അവനും അതിനെ അസംഗമായ ആയുധം കൊണ്ട് എള്ള് കായപോലെ മുറിച്ചു; അത് മുറിച്ചപ്പോൾ, പത്തിൽ ഒന്ന് ഭാഗം ചെറുതായ മറ്റൊന്നിനെ അവൻ കണ്ടു.
പുരുഷം രൂപശസ്ത്രേണ തം ഛിത്ത്വാഽന്യമപശ്യത । തദ്വദ് ഹ്രസ്വം സിതം സൌമ്യം തമപ്യേവം തദാഽകരോത് ।। ൫൩.
രൂപം മുറിക്കുന്ന ആയുധം കൊണ്ട് ആ പുരുഷനെ മുറിച്ചപ്പോൾ, മറ്റൊരാളെ അവൻ കണ്ടു; അതുപോലെ തന്നെ, ചെറുതും വെളുപ്പും സൗമ്യവുമായ അതിനെയും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്തു.
ഏവം കൃതേ ശരീരം തു ദദര്ശ സ പുനഃ പ്രഭുഃ । സ്വകീയമേവാകസ്യാന്തഃ പിതരം നൃപസത്തമ ।। ൫൩.
ഇങ്ങനെ ചെയ്തശേഷം, ആ പ്രഭു വീണ്ടും തന്റെ ശരീരം ആകാശത്തിനുള്ളിൽ, സ്വന്തം പിതാവായി, കണ്ടു, രാജശ്രേഷ്ഠ.
ത്രസരേണുസമം മൂര്ത്യാ അവ്യക്തം സര്വജന്തുഷു । സമം ദൃഷ്ട്വാ പരം ഹര്ഷം ഉഭേ വിസസ്വരാര്ത്തവിത് ।। ൫൩.
ത്രസരേണുവോളം ചെറുതായ രൂപത്തിൽ, എല്ലാ ജീവികളിലും കാണാനാവാത്തതായിരുന്നുവെങ്കിലും, അതിനെ ഒരുപോലെ കണ്ടപ്പോൾ ഇരുവരും പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു, അവരുടെ ദുഃഖം അകന്നു.
ഏവംവിധോഽസൌ പുരുഷഃ സ്വരനാമാ മഹാതപാഃ । മൂര്ത്തിസ്തസ്യ പ്രവൃത്താഖ്യം നിവൃത്താഖ്യം ശിരോ മഹത് ।। ൫൩.
ഇങ്ങനെയാണ് സ്വരനാമം ഉള്ള, മഹാതപസ്സുകാരനായ ആ പുരുഷൻ; അവന്റെ രൂപം 'പ്രവൃത്തി' എന്നും, വലിയ തല 'നിവൃത്തി' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ഏതസ്മാദേവ തസ്യാശു കഥയാ രാജസത്തമ । സംഭൂതിരഭവദ് രാജന് വിവൃത്തേസ്ത്വേഷ ഏവ തു ।। ൫൩.
ഈ കഥയിൽ നിന്നാണ്, രാജശ്രേഷ്ഠ, സൃഷ്ടി ഉണ്ടായത്; എന്നാൽ ലയത്തിൽ ഇതു മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഏഷേതിഹാസഃ പ്രഥമഃ സര്വസ്യ ജഗതോ ഭൃശമ് । യ ഇമം വേത്തി തത്ത്വേന സാക്ഷാത് കര്മപരോ ഭവേത് ।। ൫൩.
ഇതാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ഇതിഹാസം; ഇതിന്റെ സത്യം അറിയുന്നവൻ സജീവമായി കര്മ്മത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
ഭദ്രാശ്വ ഉവാച । വിജ്ഞാനോത്പത്തികാമസ്യ ക ആരാധ്യോ ഭവേദ് ദ്വിജ । കഥം ചാരാധ്യതേഽസൌ ഹി ഏതദാഖ്യാഹി മേ ദ്വിജ ।। ൫൪.
ഭദ്രാശ്വൻ ചോദിച്ചു: ജ്ഞാനം ഉണരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആരെയാണ് ആരാധിക്കേണ്ടത്? എങ്ങനെ അവനെ ആരാധിക്കാം? ദ്വിജൻ, ദയവായി ഇത് എനിക്ക് പറയൂ.
അഗസ്ത്യ ഉവാച । വിഷ്ണുരേവ സദാരാധ്യഃ സര്വദേവൈരപി പ്രഭുഃ । തസ്യോപായം പ്രവക്ഷ്യാമി യേനാസൌ വരദോ ഭവേത് ।। ൫൪.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിനെയാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും ആരാധിക്കേണ്ടത്, ദേവന്മാരും പോലും; അവൻ അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനാകാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് ഞാൻ പറയാം.
രഹസ്യം സര്വദേവാനാം മുനീനാം മനുജാംസ്തഥാ । നാരായണഃ പരോ ദേവസ്തം പ്രണമ്യ ന സീദതി ।। ൫൪.
എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും, മുനിമാരുടെയും, മനുഷ്യരുടെയും പരമരഹസ്യം നാരായണനാണ്; അവനെ നമസ്കരിക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല.
ശ്രൂയതേ ച പുരാ രാജന് നാരദേന മഹാത്മനാ । കഥിതം തുഷ്ടിദം വിഷ്ണോര്വ്ര്തമപ്സരസാം തഥാ ।। ൫൪.
രാജാവേ, പുരാതനകാലത്ത് മഹാത്മാവായ നാരദൻ വിഷ്ണുവിനെയും അപ്സരസുകളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വ്രതത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞുവെന്നു കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
നാരദസ്തു പുരാ കല്പേ ഗതവാന് മാനസം സരഃ । സ്നാനാര്ഥം തത്ര ചജാപശ്യത് സര്വമപ്സരസാം ഗണമ് ।। ൫൪.
ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ, നാരദൻ സ്നാനത്തിനായി മാനസസരസ്സിലേക്ക് പോയപ്പോൾ അവിടെ മുഴുവൻ അപ്സരസകളും കണ്ടു.
താസ്തം ദൃഷ്ട്വാ വിലാസിന്യോ ജടാമുകുടധാരിണമ് । അസ്ഥിചര്മാവശേഷം തു ഛത്രദണ്ഡകപാലിനമ് ।। ൫൪.
ആ കളിയാട്ടക്കാരിയായ സ്ത്രീകൾ, ജടാമുടി ധരിച്ചും അസ്ഥിയും ചർമ്മവും മാത്രം ശേഷിച്ചും കുടയും ദണ്ഡും കപാലവും കൈവശം വച്ചും നിന്ന നാരദനെ കണ്ടു.
ദേവാസുരമനുഷ്യാണാം ദിദൃക്ഷും കലഹപ്രിയമ് । ബ്രഹ്മപുത്രം തപോയുക്തം പപ്രച്ഛുസ്താ വരാങ്ഗനാഃ ।। ൫൪.
ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും കാണാൻ ആഗ്രഹമുള്ള, കലഹം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനും തപസ്സിൽ ലയിച്ചവനും ആയ നാരദനെ ആ മനോഹരികൾ ചോദ്യം ചെയ്തു.
അപ്സരസ ഊചുഃ । ഭഗവന് ബ്രഹ്മതനയ ഭര്തൃകാമാ വയം ദ്വിജ । നാരായണശ്ച ഭര്ത്താ നോ യഥാ സ്യാത് തത് പ്രചക്ഷ്വ നഃ ।। ൫൪.
അപ്സരസുകൾ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനേ, ഞങ്ങൾ ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ്. നാരായണൻ എങ്ങനെ ഞങ്ങളുടെ ഭർത്താവാകുമെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
നാരദ ഉവാച । പ്രണാമപൂര്വകഃ പ്രശ്നഃ സര്വത്ര വിഹിതഃ ശുഭഃ । സ ച മേ ന കൃതോ ഗര്വാദ് യുഷ്മാഭിര്യൌവനസ്മയാത് ।। ൫൪.
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ആദരപൂർവ്വം ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യം എല്ലായിടത്തും ശുഭമാണ്. എന്നാൽ നിങ്ങൾ യുവാവായുള്ള അഭിമാനത്താൽ അങ്ങനെ ചെയ്തില്ല.
തഥാപി ദേവദേവസ്യ വിഷ്ണോര്യന്നാമകീര്തിതമ് । ഭവതീഭിസ്തഥാ ഭര്ത്താ ഭവത്വിതി ഹരിഃ കൃതഃ । തന്നാമോച്ചാരണാദേവ കൃതം സര്വം ന സംശയഃ ।। ൫൪.
എങ്കിലും, ദേവദേവനായ വിഷ്ണുവിന്റെ പേരുകൾ നിങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചാൽ, അവൻ തന്നെ നിങ്ങളുടെ ഭർത്താവാകട്ടെ. ഹരിയുടെ നാമം ഉച്ചരിച്ചാൽ എല്ലാം സാധിക്കുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല.
ഇദാനീം കഥയാമ്യാശു വ്രതം യേന ഹരിഃ സ്വയമ് । വരദത്വമവാപ്നോതി ഭര്തൃത്വം ച നിയച്ഛതി ।। ൫൪.
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളോട് അതിവേഗം പറയാം, ഹരി തന്നെയാണ് വരം നൽകുകയും ഭർത്താവിന്റെ സ്ഥാനം നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന വ്രതം.
നാരദ ഉവാച । വസന്തേ ശുക്ലപക്ഷസ്യ ദ്വാദശീ യാ ഭവേച്ഛുഭാ । തസ്യാമുപോഷ്യ വിധിവന് നിശായാം ഹരിമര്ച്ചയേത് ।। ൫൪.
നാരദൻ പറഞ്ഞു: വസന്തകാലത്ത്, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പുണ്യമായ ദ്വാദശി ദിവസം, വിധിപ്രകാരം ഉപവാസം പാലിച്ച് രാത്രി ഹരിയെ ആരാധിക്കണം.
പര്യങ്കാസ്തരണം കൃത്വാ നാനാചിത്രസമന്വിതമ് । തത്ര ലക്ഷ്മ്യാ യുതം രൌപ്യം ഹരിം കൃത്വാ നിവേശയേത് ।। ൫൪.
നാനാവിധ ചിത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഒരു കിടക്ക ഒരുക്കി, അതിൽ ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം വെള്ളിയിൽ നിർമ്മിച്ച ഹരിയുടെ പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം.
തസ്യോപരി തതഃ പുഷ്പൈര്മണ്ഡപം കാരയേദ് ബുധഃ । നൃത്യവാദിത്രഗേയൈശ്ച ജാഗരം തത്ര കാരയേത് ।। ൫൪.
അതിനുമുകളിൽ പൂക്കൾകൊണ്ട് ഒരു മണ്ടപം നിർമ്മിച്ച്, അവിടെ നൃത്തവും വാദ്യങ്ങളുംകൊണ്ട് ജാഗരണമൊരുക്കണം.
മനോഭവായേതി ശിര അനങ്ഗായേതി വൈ കടിമ് । കാമായ ബാഹുമൂലേ തു സുശാസ്ത്രായേതി ചോദരമ് ।। ൫൪.
മനോഭവനു വേണ്ടി തലയിൽ, അനംഗനു വേണ്ടി അരയിൽ, കാമനു വേണ്ടി കൈയുടെ അടിയിൽ, നല്ല ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കായി വയറ്റിൽ പൂക്കൾ അർപ്പിക്കണം.