സ്ത്രഗ്ദാമബദ്ധഗ്രീവാംസ്തു സിതവസ്ത്രാവഗുണ്ഠിതാന് । സ്ഥാപിതാന് താമ്രപാത്രൈസ്തു തിലപൂര്ണൈഃ സകാഞ്ചനൈഃ ।। ൫൦.
ആ കലശങ്ങൾക്കു മാലകൾ കെട്ടി, വെള്ള വസ്ത്രം പൊതിഞ്ഞ്, തിലവും പൊന്നും നിറച്ച താമ്രപാത്രങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
ചത്വാരഃ സാഗരാശ്ചൈവ കല്പിതാ രാജസത്തമ । തന്മധ്യേ പ്രാഗ്വിധാനേന സൌവര്ണം സ്ഥാപയേദ്ധരിമ് । യോഗീശ്വരം യോഗനിദ്രാം ചരന്തം പീതവാസസമ് ।। ൫൦.
അവ നാലും സമുദ്രങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, രാജാവേ. അവയുടെ നടുവിൽ, നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ, യോഗേശ്വരനായ ഹരിയെ, യോഗനിദ്രയിൽ, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചവനായി, പൊന്നിൽ നിർമ്മിച്ച് സ്ഥാപിക്കണം.
തമപ്യേവം തു സംപൂജ്യ ജാഗരം തത്ര കാരയേത് । കുര്യാച്ച വൈഷ്ണവം യജ്ഞം യജേദ് യോഗീശ്വരം ഹരിമ് ।। ൫൦.
അവനെയും ഇങ്ങനെ പൂജിച്ചശേഷം, അവിടത്ത് ജാഗരണം നടത്തണം. പിന്നെ, വൈഷ്ണവ യജ്ഞം നടത്തി, യോഗേശ്വരനായ ഹരിയെ ആരാധിക്കണം.
ഷോഡശാരേ തഥാ ചക്രേ രാജഭിര്ബഹുഭിഃ കൃതേ । ഏവം കൃത്വാ പ്രഭാതേ തു ബ്രാഹ്മര്ണായ ച ദാപയേത് ।। ൫൦.
പതിനാറു അറ്റങ്ങളുള്ള ചക്രത്തിൽ അനേകം രാജാക്കന്മാർ ചെയ്ത ഈ ക്രമം ഇങ്ങനെ പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം, പ്രഭാതത്തിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണനു ദാനം ചെയ്യണം.
ചത്വാരഃ സാഗരാ ദേയാശ്ചതുര്ണാം പഞ്ചമസ്യ ഹ । യോഗീശ്വരം തു സംപൂര്ണം ദാപയേത് പ്രയതഃ ശുചിഃ ।। ൫൦.
നാലു സമുദ്രങ്ങൾ നാലു പേര്ക്കും, യോഗേശ്വരന്റെ പൂർണ്ണ രൂപം ഭക്തിപൂർവ്വം ശുദ്ധതയോടെ മറ്റൊരാള്ക്ക് ദാനം ചെയ്യണം.
വേദാഢ്യേ തു സമം ദത്തം ദ്വിഗുണം തദ്വിദേ തഥാ । ആചാര്യേ പഞ്ചരാത്രാണാം സഹസ്ത്രഗുണിതം ഭവേത് ।। ൫൦.
വേദപഠനം ചെയ്തവർക്കു തുല്യമായി ദാനം ചെയ്താൽ ഫലം ഇരട്ടിയാകും. പഞ്ചരാത്രം പഠിപ്പിക്കുന്ന ആചാര്യനു നൽകിയാൽ ആയിരംമടങ്ങ് ഫലം ലഭിക്കും.
യസ്ത്വിമം സരഹസ്യം തു സമന്ത്രം ചോപപാദയേത് । വിധാനം തസ്യ വൈ ദത്തം കോടികോടിഗുണോത്തരമ് ।। ൫൦.
ഈ രഹസ്യം മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി ആരെങ്കിലും മറ്റൊരാള്ക്ക് പഠിപ്പിച്ചാൽ, അവന്റെ ദാനഫലം കോടികൾക്കു മുകളിൽ വർദ്ധിക്കും.
ഗുരവേ സതി യസ്ത്വന്യമാശ്രയേത് പൂജയേത് കുധീഃ । സ ദുര്ഗതിമവാപ്നോതി ദത്തമസ്യ ച നിഷ്ഫലമ് । പ്രയത്നേന ഗുരൌ പൂര്വം പശ്ചാദന്യസ്യ ദാപയേത് ।। ൫൦.
ഗുരു സന്നിധിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അജ്ഞാനിയായവൻ മറ്റൊരാളിൽ ആശ്രയമിടുകയും പൂജിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അവൻ ദുർഗതിയിൽ എത്തും; അവന്റെ ദാനം ഫലപ്രദമാകില്ല. അതിനാൽ, ആദ്യം ഗുരുവിനും പിന്നെ മറ്റൊരാള്ക്കും ദാനം ചെയ്യണം.
അവിദ്യോ വാ സവിദ്യോ വാ ഗുരുരേവ ജനാര്ദനഃ । മാര്ഗസ്ഥോ വാപ്യമാര്ഗസ്ഥോ ഗുരുരേവ പരാ ഗതിഃ ।। ൫൦.
അവൻ അജ്ഞാനിയാകട്ടെ, ജ്ഞാനിയാകട്ടെ, ഗുരു തന്നെ ജനാർദ്ദനൻ ആണു. മാർഗത്തിൽ ആയാലും അല്ലാതിരിക്കട്ടെ, ഗുരു തന്നെ പരമഗതി ആണു.
പ്രതിപദ്യ ഗുരും യസ്തു മോഹാദ് വിപ്രതിപദ്യതേ । സ ജന്മകോടി നരകേ പച്യതേ പുരുഷാധമഃ ।। ൫൦.
ഗുരുവിനെ സ്വീകരിച്ചശേഷം, മോഹത്താൽ അവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ, ആ മനുഷ്യൻ കോടിയേറെ ജന്മങ്ങൾ നരകത്തിൽ പീഡനമനുഭവിക്കും.
ഏവം ദത്ത്വാ വിധാനേന ദ്വാദശ്യാം വിഷ്ണുമര്ച്യ ച । വിപ്രാണാം ഭോജനം കുര്യാദ് യഥാശക്ത്യാ സദക്ഷിണമ് ।। ൫൦.
ഇങ്ങനെ നിയമപ്രകാരം ദാനം ചെയ്ത്, ദ്വാദശിയിൽ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചശേഷം, കഴിയുന്നത്രയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സദക്ഷിണയോടെ അന്നദാനം ചെയ്യണം.
ധരണീവ്രതമേതദ്ധി പുരാ കൃത്വാ പ്രജാപതിഃ । പ്രജാപത്യം തഥാ ലേഭേ മുക്തിം ബ്രഹ്മ ച ശാശ്വതമ് ।। ൫൦.
പണ്ടു, ഈ ധരണീവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ട് പ്രജാപതി പ്രജാപതിത്വവും മോക്ഷവും ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മവും നേടിയിരുന്നു.
യുവനാശ്വോഽപി രാജര്ഷിരനേന വിധിനാ പുരാ । മാന്ധാതാരം സുതം ലേഭേ പരം ബ്രഹ്മ ച ശാശ്വതമ് ।। ൫൦.
അത് പോലെ തന്നെ, പുരാതനകാലത്ത് യുവനാശ്വ എന്ന രാജാവും ഈ വിധിയനുസരിച്ച് മന്ദാത എന്ന പുത്രനെയും ശാശ്വത ബ്രഹ്മവും നേടി.
തഥാ ച ഹൈഹയോ രാജാ കൃതവീര്യോ നരാധിപഃ । കാര്ത്തവീര്യം സുതം ലേഭേ പരം ബ്രഹ്മ ച ശാശ്വതമ് ।। ൫൦.
അതുപോലെ, ഹൈഹയവംശത്തിലെ കൃതവീര്യ എന്ന രാജാവും ഈ രീതിയിൽ കാർത്തവീര്യ എന്ന പുത്രനെയും ശാശ്വത ബ്രഹ്മവും നേടി.
ശകുന്തലാഽപ്യേവമേവ തപശ്ചീര്ത്വാ മഹാമുനേ । ലേഭേ ശാകുന്തലം പുത്രം ദൌഷ്യന്തിം ചക്രവര്തിനമ് ।। ൫൦.
അതു പോലെ തന്നെ, ശകുന്തളയും മഹാതപസ്സു ചെയ്തുകൊണ്ട്, ദുഷ്യന്തപുത്രനായ ചക്രവർത്തിയായ ശാകുന്തളനെ പുത്രനായി നേടി.
തഥാ പൌരാണരാജാനോ വേദോക്താശ്ചക്രവര്ത്തിനഃ । അനേന വിധിനാ പ്രാപ്താശ്ചക്രവര്തിത്വമുത്തമമ് ।। ൫൦.
അത് പോലെ തന്നെ, വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പുരാതന രാജാക്കന്മാരും ചക്രവർത്തിമാരും ഈ നിയമം അനുഷ്ഠിച്ച് ഉന്നതമായ ചക്രവർത്തിത്വം നേടി.
ധരണ്യാ അപി പാതാലേ മഗ്നയാ ചരിതം പുരാ । വ്രതമേതത് തതോ നാമ്നാ ധരണീവ്രതമുത്തമമ് ।। ൫൦.
ഭൂമി ഒരിക്കൽ പാതാളത്തിൽ മുങ്ങിയതുകൊണ്ടാണ് ഈ വ്രതം ആചരിച്ചത്. അതിനാൽ ഇതിനെ 'ഉത്തമമായ ഭൂമിവ്രതം' എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു.
സമാപ്തേഽസ്മിന് ധരാ ദേവീ ഹരിണാ ക്രോഡരൂപിണാ । ഉദ്ധൃതാഽദ്യാപി തുഷ്ടേന സ്ഥാപിതാ നൌരിവാമ്ഭസി ।। ൫൦.
ഈ വ്രതം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ഹരി കാളയുടെ രൂപത്തിൽ ഭൂമിദേവിയെ ഉയർത്തി, സന്തോഷത്തോടെ അവളെ വെള്ളത്തിൽ ഒരു നാവായിട്ട് സ്ഥാപിച്ചു.
ധരണീവ്രതമേതദ്ധി കീര്തിതം തേ മയാ മുനേ । യ ഇദം ശ്രൃണുയാദ് ഭക്ത്യാ യശ്ച കുര്യാന്നരോത്തമഃ । സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ വിഷ്ണുസായുജ്യമാപ്നുയാത് ।। ൫൦.
ഭൂമിവ്രതം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, മഹർഷേ. ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ഇതു കേട്ടാൽ, അല്ലെങ്കിൽ മികച്ച മനുഷ്യൻ ഇതു ആചരിച്ചാൽ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് മോചിതനാകുന്നത്; വിഷ്ണുവുമായി ഐക്യത്തിലും എത്തും.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ശ്രുത്വാ ദുര്വാസസോ വാക്യം ധരണീവ്രതമുത്തമമ് । യയൌ സത്യതപാഃ സദ്യോ ഹിമവത്പാര്ശ്വമുത്തമമ് ।। ൫൧.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ദുർവാസസിന്റെ വാക്കുകളും ഉത്തമമായ ഭൂമിവ്രതത്തെക്കുറിച്ചും കേട്ടശേഷം, സത്യതപസ് ഉടൻ തന്നെ ഹിമാലയത്തിന്റെ ഉത്തമഭാഗത്തേക്ക് പോയി.
പുഷ്പഭദ്രാ നദീ യത്ര ശിലാ ചിത്രശിലാ തഥാ । വടോ ഭദ്രവടോ യത്ര തത്ര തസ്യാശ്രമോ ബഭൌ । തത്രോപരി മഹത് തസ്യ ചരിതം സംഭവിഷ്യതി ।। ൫൧.
പുഷ്പഭദ്രാ നദി ഒഴുകുന്ന സ്ഥലവും, മനോഹരമായ കല്ലുകളും, ഭദ്രവടമരവും നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലത്താണ് അവന്റെ ആശ്രമം തിളങ്ങിയത്. അവിടെ, അവന്റെ വലിയൊരു സംഭവവും നടക്കും.
ധരണ്യുവാച । ബഹുകല്പസഹസ്ത്രാണി വ്രതസ്യാസ്യ സനാതന । മയാ കൃതസ്യ തപസസ്തന്മയാ വിസ്മൃതം പ്രഭോ ।। ൫൧.
ഭൂമി പറഞ്ഞു: അനേകം കല്പസഹസ്രങ്ങൾ ഈ പുരാതന വ്രതവും തപസ്സും ഞാൻ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, പ്രഭോ, പക്ഷേ ഞാൻ അതു മറന്നുപോയിരുന്നു.
ഇദാനീം ത്വത്പ്രസാദേന സ്മരണം പ്രാക്തനം മമ । ജാതം ജാതിസ്മരാ ചാസ്മി വിശോകാ പരമേശ്വര ।। ൫൧.
ഇപ്പോൾ, നിന്റെ കൃപയാൽ, എന്റെ പഴയ ഓർമ്മകൾ വീണ്ടും ഉണർന്നു. ഞാൻ ജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവളായി, ദുഃഖമില്ലാതെ, പരമേശ്വരാ.
യദി നാമ പരം ദേവ കൌതുകം ഹൃദി വര്തതേ । അഗസ്ത്യഃ പുനരാഗത്യ ഭദ്രാശ്വസ്യ നിവേശനമ് । യച്ചകാര സ രാജാ ച തന്മമാചക്ഷ്വ ഭൂധര ।। ൫൧.
ദൈവമേ, എങ്കിൽ, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഇനിയും കൗതുകം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അഗസ്ത്യൻ വീണ്ടും ഭദ്രാശ്വന്റെ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ അവൻ ചെയ്തതും, ആ രാജാവ് ചെയ്തതും, ഭൂധരാ, ദയവായി പറയൂ.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । പ്രത്യാഗതമൃഷിം ദൃഷ്ട്വാ ഭദ്രാശ്വഃ ശ്വേതവാഹനഃ । വരാസനഗതം ദൃഷ്ട്വാ കൃത്വാ പൂജാം വിശേഷതഃ । അപൃച്ഛന്മോക്ഷധര്മാഖ്യം പ്രശ്നം സകലധാരിണി ।। ൫൧.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: അഗസ്ത്യൻ തിരിച്ചെത്തിയതിനെ കണ്ടു, ഭദ്രാശ്വൻ, വെള്ളപ്പടയുള്ളവൻ, അവനെ ഉത്തമാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതും, പ്രത്യേകമായി പൂജ ചെയ്തതും കണ്ടു. പിന്നെ, മോക്ഷധർമ്മത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ചോദ്യം അവനോട് ചോദിച്ചു, സകലഭാരവാഹി.
ഭദ്രാശ്വ ഉവാച । ഭഗവന് കര്മണാ കേന ഛിദ്യതേ ഭവസംസൃതിഃ । കിം വാ കൃത്വാ ന ശോചന്തി മൂര്ത്താമൂര്ത്തോപപത്തിഷു ।। ൫൧.
ഭദ്രാശ്വൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ, ഏത് കര്മ്മം ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ജന്മമരണചക്രം അവസാനിക്കുന്നത്? എന്ത് ചെയ്താൽ, ശരീരമുള്ളതിലും ഇല്ലാത്തതിലും ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല?
അഗസ്ത്യ ഉവാച । ശ്രൃണു രാജന് കഥാം ദിവ്യാം ദൂരാസന്നവ്യവസ്ഥിതാമ് । ദൃശ്യാദൃശ്യവിഭാഗോത്ഥാം സമാഹിതമനാ നൃപ ।। ൫൧.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ദൂരെയും അടുത്തും നിലകൊള്ളുന്ന, ദൃശ്യവും അദൃശ്യവുമായ ഭേദത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ദിവ്യകഥ കേൾക്കൂ. മനസ്സോടെ ശ്രദ്ധിക്കൂ, രാജാവേ.
നാഹോ ന രാത്രിര്ന ദിശോഽദിശശ്ച ന ദ്യൌര്ന ദേവാ ന ദിനം ന സൂര്യഃ । തസ്മിന് കാലേ പശുപാലേതി രാജാ സ പാലയാമാസ പശൂനനേകാന് ।। ൫൧.
അവിടെ neither പകലോ രാത്രിയോ ദിശകളോ ഇടദിശകളോ ആകാശമോ ദേവന്മാരോ പകലോ സൂര്യനോ ഇല്ലായിരുന്നു. ആ സമയത്ത്, പശുപാലൻ എന്ന രാജാവ് അനേകം പശുക്കളെ കാത്തു.
താന് പാലയന് സ കദാചിദ് ദിദൃക്ഷുഃ പൂര്വം സമുദ്രം ച ജഗാമ തൂര്ണമ് । അനന്തപാരസ്യ മഹോദധേസ്തു തീരേ വനം തത്ര വസന്തി സര്പാഃ ।। ൫൧.
അവയെ കാത്തിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരിക്കൽ കിഴക്കൻ സമുദ്രം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, വേഗത്തിൽ അവിടെ ചെന്നു. അതി വിശാലമായ സമുദ്രത്തിന്റെ തീരത്ത്, പാമ്പുകൾ താമസിക്കുന്ന ഒരു കാടുണ്ടായിരുന്നു.
അഷ്ടൌ ദ്രുമാഃ കാമവഹാ നദീ ച തുര്യക് ചോദ്ര്ധ്വം ബഭ്രമുസ്തത്ര ചാന്യേ । പഞ്ച പ്രധാനാഃ പുരുഷാസ്തഥൈകാം സ്ത്രിയം ബിഭ്രതേ തേജസാ ദീപ്യമാനാമ് ।। ൫൧.
അവിടെ എട്ട് ആശംസാനിറവേറ്റുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും ഒരു നദിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. മുകളിൽ പക്ഷികൾ പറന്നുനടന്നു; മറ്റു ചിലരും ഉണ്ടായിരുന്നു. അഞ്ചു പ്രധാന പുരുഷന്മാർ, തേജസ്സോടെ തിളങ്ങുന്ന ഒരു സ്ത്രീയെ ചുമന്നിരുന്നു.