സിതവസ്ത്രയുഗച്ഛന്നം ഗന്ധപുഷ്പോപശോഭിതമ് । കൃത്വാ പ്രഭാതേ വിപ്രായ പ്രദേയം ശാസ്ത്രവിത്തമേ । ഏവം കൃതേ ഭവേദ് യസ്തു തന്നിബോധ മഹാമുനേ ।। ൪൮.
വെള്ളവസ്ത്രം രണ്ടും ധരിപ്പിച്ച്, സുഗന്ധവും പുഷ്പങ്ങളും അലങ്കരിച്ച്, രാവിലെ ഒരു പണ്ഡിതബ്രാഹ്മണന് അതു സമർപ്പിക്കണം. ഇതു ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞാൻ പറയാം മഹാമുനിയേ.
പൂര്വം രാജാ വിശാലോഽഭൂത് കാശ്യാം പുര്യാം മഹാബലഃ । ഗോത്രജൈര്ഹൃതരാജ്യോഽസൌ ഗന്ധമാദനമാവിശത് ।। ൪൮.
മുന്പ് കാശി നഗരത്തിൽ വിശാലൻ എന്ന മഹാബലശാലിയായ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ സഹോദരങ്ങൾ രാജ്യം പിടിച്ചെടുത്തു, അങ്ങനെ അവൻ ഗന്ധമാദനപർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
തസ്യ ദ്രോണ്യാം മഹാരാജ ബദരീം പ്രാപ്യ ശോഭനാമ് । ഹൃതരാജ്യോ വിശേഷേണ ഗതശ്രീകോ നരോത്തമഃ ।। ൪൮.
അവിടെ ഒരു താഴ്വരയിൽ, മഹാരാജാവേ, മനോഹരമായ ബദരിയിൽ ആ രാജാവ് എത്തി. രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടും, ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടും, ആ മഹാനായ പുരുഷൻ അവിടെ താമസിച്ചു.
കദാചിദാഗതൌ തത്ര പുരാണാവൃഷിസത്തമൌ । നരനാരായണൌ ദേവൌ സര്വദേവനമസ്കൃതൌ ।। ൪൮.
ഒരു ദിവസം, പുരാതനരും മഹാന്മാരുമായ നരനും നാരായണനും, സകലദേവതകളും വന്ദിക്കുന്നവരായ അവർ, അവിടെ എത്തി.
തൌ ദൃഷ്ട്വാ തത്ര രാജാനം പൂര്വാഗതമരിംദമൌ । ധ്യായന്തം പരമം ബ്രഹ്മ വിഷ്ണ്വാഖ്യം പരമം പദമ് ।। ൪൮.
അവിടെ മുമ്പേ എത്തിയിരുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്ന ആ ഇരുവരും, പരമബ്രഹ്മമായ വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനത്തിലിരുന്ന രാജാവിനെ നിരീക്ഷിച്ചു.
തൌ പ്രീതാവൂചതുസ്തം തു രാജാനം ക്ഷീണകല്മഷമ് । വരം വൃണീഷ്വ രാജേന്ദ്ര വരദൌ സ്വസ്തവാഗതൌ ।। ൪൮.
അവരുടെ ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ, പാപങ്ങൾ കുറഞ്ഞ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാധിരാജാ, ഞങ്ങൾ വരം നൽകാൻ വന്നിരിക്കുന്നു, എന്ത് വേണമെന്നു പറയൂ.'
രാജോവാച । ഭവന്തൌ കൌ ന ജാനാമി കസ്യ ഗൃഹ്ണാമ്യഹം വരമ് । ആരാധയാമി യത് തസ്മാദ് വരമിച്ഛാമി ശോഭനമ് ।। ൪൮.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ആരാണെന്നു എനിക്കറിയില്ല. ആരിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ വരം സ്വീകരിക്കേണ്ടത് എന്നുമറിയില്ല. ഞാൻ ആരാധിക്കുന്ന ദൈവത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട് നല്ലൊരു വരം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ഏവമുക്തൌ തു തൌ രാജ്ഞാ കമാരാധയസേ പ്രഭോ । കം വാ വരം വൃണുഷ്വ ത്വം കഥയസ്വ കുതൂഹലാത് ।। ൪൮.
അങ്ങനെ രാജാവ് ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവർ പറഞ്ഞു: 'നീ ആരെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്? ഏത് വരം ആഗ്രഹിക്കുന്നു? അതെന്താണെന്നു ഞങ്ങളോട് തുറന്നു പറയൂ.'
ഏവമുക്തസ്തതോ രാജാ വിഷ്ണുമാരാധയാമ്യഹമ് । കഥയിത്വാ സ്ഥിതസ്തൂഷ്ണീം തതസ്താവൂചതുഃ പുനഃ ।। ൪൮.
അങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുന്നു.' ഇതു പറഞ്ഞ് രാജാവ് മൗനമായി നിന്നു. പിന്നെ ആ ഇരുവരും വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
രാജന് തസ്യൈവ ദേവസ്യ പ്രസാദാദാവയോര്വരഃ । ദാതവ്യസ്തേ വരം ബ്രൂഹി കസ്തേ മനസി വര്ത്തതേ ।। ൪൮.
'രാജാവേ, ആ ദൈവത്തിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞങ്ങൾക്കും വരം നൽകാൻ കഴിയും. നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് പറയൂ, ഏത് വരം വേണമെന്ന്.'
രാജോവാച । യഥാ യജ്ഞേശ്വരം ദേവം യജ്ഞൈര്വിവിധദക്ഷിണൈഃ । യഷ്ടും സമര്ഥതാ മേ സ്യാത് തഥാ മേ ദദതം വരമ് ।। ൪൮.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'യജ്ഞേശ്വരനായ ദൈവത്തെ വിവിധയജ്ഞങ്ങളാലും ദാനങ്ങളാലും ഞാൻ ആരാധിക്കാൻ കഴിയുന്ന വിധം ആ കഴിവ് ദയവായി എനിക്ക് നൽകണം.'
നര ഉവാച । സ്വയം നാരായണോ ദേവോ ലോകമാര്ഗപ്രദര്ശകഃ । മയാ സഹ തപഃ കുര്യാദ് ബദര്യാം ലോകഭാവനഃ ।। ൪൮.
നരൻ പറഞ്ഞു: 'ലോകങ്ങൾക്ക് വഴി കാണിക്കുന്ന നാരായണൻ തന്നെ, എന്റെ കൂടെ ബദരിയിൽ ലോകക്ഷേമത്തിനായി തപസ്സു ചെയ്യട്ടെ.'
അയം മത്സ്യോഽഭവത് പൂര്വം പുനഃ കൂര്മ്മസ്വരൂപവാന് । വരാഹശ്ചാഭവദ് ദേവോ നരസിംഹസ്തതോഽഭവത് ।। ൪൮.
ഇവൻ ആദ്യം മീനായി ജനിച്ചു, പിന്നെ ആമയുടെ രൂപം എടുത്തു, അതിന് ശേഷം വരാഹനായി, പിന്നെ നരസിംഹനായി.
വാമനസ്തു തതോ ജാതോ ജാമദഗ്ന്യോ മഹാബലഃ । പുനര്ദാശരഥിര്ഭൂത്വാ വാസുദേവഃ പുനര്ബഭൌ ।। ൪൮.
പിന്നീട് വാമനനായി ജനിച്ചു, അതിന് ശേഷം ജമദഗ്നിയുടെ മഹാബലശാലിയായ പുത്രനായി, പിന്നെ ദശരഥന്റെ പുത്രനായി, പിന്നീട് വാസുദേവനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ബുദ്ധോ ഭൂത്വാ ജനം ഹ്യേഷ മോഹയാമാസ പാര്ഥിവ । സപത്നാന് ദസ്യവോ മ്ലേച്ഛാന് പുനര്ഹത്വാ മഹീമിമാമ് । പ്രകൃതിസ്ഥാം ചകാരായം സ ഏഷ ഭഗവാന് ഹരിഃ ।। ൪൮.
ബുദ്ധനായി ജനങ്ങളെ മോഹിപ്പിച്ചു, രാജാവേ, ശത്രുക്കളായ കള്ളന്മാരെയും വിദേശികളെയും നശിപ്പിച്ച ശേഷം, ഈ ഭൂമിയെ അതിന്റെ സ്വാഭാവിക നിലയിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു. ആ മഹത്തായ ഹരിയാണ് ഇതെല്ലാം ചെയ്തതെന്ന് അറിയണം.
പൂജ്യതേ മത്സ്യരൂപേണ സര്വജ്ഞത്വമഭീപ്സുഭിഃ । സ്വവംശോദ്ധരണാര്ഥായ കൂര്മരൂപീ തു പൂജ്യതേ ।। ൪൮.
സർവ്വജ്ഞത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ മീനാവതാരമായ് അവനെ ആരാധിക്കുന്നു; തന്റെ വംശത്തെ രക്ഷിക്കാനായി കൂർമ്മരൂപത്തിലും ആരാധന നടക്കുന്നു.
ഭവോദധിനിമഗ്നേന വാരാഹഃ പൂജ്യതേ ഹരിഃ । നാരസിംഹേണ രൂപേണ തദ്വത് പാപഭയാന്നരൈഃ ।। ൪൮.
ഭവസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയ വാരാഹരൂപത്തിൽ ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, പാപഭയത്താൽ നരസിംഹരൂപത്തിലും ജനങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നു.
വാമനം മോഹനാശായ വിത്താര്ഥേ ജഗദഗ്നിജമ് । ക്രൂരശത്രുവിനാശായ യജേദ് ദാശരഥിം ബുധഃ ।। ൪൮.
മോഹം നീക്കാനും സമ്പത്ത് ലഭിക്കാനും വാമനനെ, ലോകാഗ്നിയിൽ ജനിച്ചവനെ, ആരാധിക്കണം; ക്രൂരശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ ദശരഥപുത്രനെയും ജ്ഞാനികൾ ആരാധിക്കുന്നു.
ബലകൃഷ്ണൌ യജേദ് ധീമാന് പുത്രകാമോ ന സംശയഃ । രൂപകാമോ യജേദ് ബുദ്ധം കല്കിനം ശത്രുഘാതനേ ।। ൪൮.
മകനുണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹമുള്ളവൻ ബലരാമനെയും കൃഷ്ണനെയും ആരാധിക്കണം, സംശയമില്ല; രൂപം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ബുദ്ധനെയും, ശത്രുനാശത്തിനായി കല്കിയെയും ആരാധിക്കണം.
ഏവമുക്ത്വാ നരസ്തസ്യ ഇമാമേവാബ്രവീന്മുനിഃ । ദ്വാദശീം കൃതവാന് സോഽപി ചക്രവര്തീ ബഭൂവ ഹ । തസ്യൈവ നാമ്നാ ബദരീ വിശാലാഖ്യാഽഭവന്മുനേ ।। ൪൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ പുരുഷൻ അവനോടും പറഞ്ഞു, മഹർഷേ; അവൻ ദ്വാദശിവ്രതം ആചരിച്ച് ചക്രവർത്തിയായി. അവന്റെ പേരിൽ വിശാല എന്ന പേരിൽ ബദരിയും പ്രശസ്തമായി.
ഇഹ ജന്മനി രാജാഽസൌ രാജ്യം കൃത്വാ ഇയാദ് വനമ് । യജ്ഞൈശ്ച വിവിധൈരിഷ്ട്വാ പരം നിര്വാണമാപ്തവാന് ।। ൪൮.
ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നെ ആ രാജാവ് രാജ്യം ഭരിച്ച്, പിന്നീട് വനത്തിലേക്ക് പോയി; വിവിധ യാഗങ്ങൾ നടത്തി, പരമനിര്വാണം പ്രാപിച്ചു.
ദുര്വാസാ ഉവാച । തദ്വദാശ്വയുജേ മാസി ദ്വാദശീം ശുക്ലപക്ഷതഃ । സംകല്പ്യാഭ്യര്ചയേദ് ദേവം പദ്മനാഭം സനാതനമ് ।। ൪൯.
ദുര്വാസാസ് പറഞ്ഞു: അശ്വയുജമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം തീയതിയിൽ, മനസ്സിൽ പ്രതിജ്ഞയോടെ, സനാതനനായ പത്മനാഭനെ ആരാധിക്കണം.
പദ്മനാഭായ പാദൌ തു കടിം വൈ പദ്മയോനയേ । ഉദരം സര്വദേവായ പുഷ്കരാക്ഷായ വൈ ഉരഃ । അവ്യയായ തഥാ പാണിം പ്രാഗ്വദസ്ത്രാണി പൂജയേത് ।। ൪൯.
പത്മനാഭനു കാലുകൾ അർപ്പിക്കണം; പത്മയോനിക്ക് അരയിടം; സർവ്വദേവനു വയറു; പുഷ്കരാക്ഷനു നെഞ്ച്; അവ്യയനു കൈകൾ; മുമ്പുപോലെ ആയുധങ്ങളും ആരാധിക്കണം.
പ്രഭവായ ശിരഃ പൂജ്യ പ്രാഗ്വദഗ്രേ ഘടം ന്യസേത് । തസ്മിന് സൌവര്ണകം ദേവം പദ്മനാഭം തു വിന്യസേത് ।। ൪൯.
പ്രഭവനു തലയിൽ പൂജ ചെയ്യണം; മുമ്പുപോലെ മുന്നിൽ കലശം വയ്ക്കണം; അതിൽ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച പത്മനാഭപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം.
തമേവ ദേവം സംപൂജ്യ ഗന്ധപുഷ്പാദിഭിഃ ക്രമാത് । പ്രഭാതായാം തു ശര്വര്യാം ബ്രാഹ്മണായ നിവേദയേത് । ഏവം കൃതേ തു യത് പുണ്യം തന്നിബോധ മഹാമുനേ ।। ൪൯.
അവൻതന്നെ ദേവനെ ഗന്ധം, പൂവ് മുതലായവയാൽ ക്രമത്തിൽ ആരാധിച്ച്, പുലർച്ചെ ഒരു ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം കേൾക്കു, മഹാമുനേ.
ആസീത് കൃതയുഗേ രാജാ ഭദ്രാശ്വോ നാമ വീര്യവാന് । യസ്യ നാമ്നാഽഭവദ് വര്ഷം ഭദ്രാശ്വം നാമ നാമതഃ ।। ൪൯.
കൃതയുഗത്തിൽ ഭദ്രാശ്വൻ എന്ന വീരനായ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ പേരിൽ തന്നെ ഭദ്രാശ്വം എന്ന ദേശം പ്രശസ്തമായി.
തസ്യാഗസ്ത്യഃ കദാചിത് തു ഗൃഹമാഗത്യ സത്തമ । ഉവാച സപ്തരാത്രം തു വസാമി ഭവതോ ഗൃഹേ ।। ൪൯.
ഒരു ദിവസം അഗസ്ത്യൻ, മഹാനായ മুনি, അവന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി, 'ഏഴു രാത്രികൾ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ താമസിക്കും' എന്ന് പറഞ്ഞു.
തം രാജാ ശിരസാ ഭൂത്വാ സ്ഥീയതാമിത്യഭാഷത । തസ്യ കാന്തിമതീ നാമ ഭാര്യാ പരമശോഭനാ ।। ൪൯.
രാജാവ് തലകുനിഞ്ഞ്, 'ദയവായി ഇവിടെ തന്നെ താമസിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു. അവന്റെ ഭാര്യയുടെ പേര് കാന്തിമതി, അത്യന്തം സുന്ദരിയായിരുന്നു.
തസ്യാസ്തേജഃ സമഭവദ് ദ്വാദശാദിത്യസംനിഭമ് । ശതാനി പഞ്ച തസ്യാസന് സപത്നീനാം യതവ്രത ।। ൪൯.
അവളുടെ തേജസ് പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശംപോലെയായിരുന്നു; അവൾക്ക് അഞ്ചു നൂറ് സഹപത്നികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, എല്ലാവരും വ്രതനിഷ്ഠയുള്ളവരായിരുന്നു.
താ ദാസ്യ ഇവ കര്മാണി കുര്വന്ത്യഹരഹഃ ശുഭാഃ । കാന്തിമത്യാ മഹാഭാഗ ഭയാത് ത്രസ്താ വിചേതസഃ ।। ൪൯.
അവൾക്കു ഭയത്താൽ, ആ ഭാഗ്യവതിയായ കാന്തിമതിയുടെ സഹപത്നികൾ ദാസിമാരെപ്പോലെ ദിവസേന ജോലി ചെയ്തു, മനസ്സിൽ ഭയവും ആശങ്കയും നിറഞ്ഞവരായി.