ദസ്യൂന് നിഹത്യ സാ ദേവീ തസ്യ രാജ്ഞസ്തനും പുനഃ । പ്രവിശന്ത്യാശു രാജാഽപി പ്രതിബുദ്ധോഽഥ ദൃഷ്ടവാന് । മ്ലേച്ഛാംസ്തു നിഹതാന് ദൃഷ്ട്വാ സാ സ്വമൂര്ത്തിലയം ഗതാ ।। ൪൭.
കള്ളന്മാരെ കൊല്ലിയ ശേഷം ആ ദേവി വേഗത്തിൽ രാജാവിന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് വീണ്ടും പ്രവേശിച്ചു. രാജാവ് ഉണർന്ന് ചുറ്റുമുള്ള കൊല്ലപ്പെട്ടവരെ കണ്ടു. അവൾ തന്റെ രൂപത്തിൽ ലയിച്ചു.
അശ്വമാരുഹ്യ സ പുനര്വാമദേവാശ്രമം യയൌ । തത്രാപൃച്ഛദ് ഋഷിം ഭക്ത്യാ കാ സ്ത്രീ കേ തേ നിപാതിതാഃ । ഏതത് കാര്യമൃഷേ മഹ്യം കഥയസ്വ പ്രസീദ മേ ।। ൪൭.
കുതിരപ്പുറത്ത് കയറി, രാജാവ് വാമദേവമുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഭക്തിപൂർവ്വം, 'ആ സ്ത്രീ ആരായിരുന്നു? കൊല്ലപ്പെട്ടവർ ആരായിരുന്നു? ഈ സംഭവത്തിന്റെ അർത്ഥം ദയവായി പറയൂ' എന്ന് മുനിയോട് ചോദിച്ചു.
വാമദേവ ഉവാച । ത്വമാസീച്ഛൂദ്രജാതീയ അന്യജന്മനി പാര്ഥിവ । തത്ര ത്വയാ ബ്രാഹ്മണസ്യ പ്രേഷണം കുര്വതാ ശ്രുതാ । ശ്രാവണസ്യ തു മാസസ്യ ശുക്ലപക്ഷേ തു ദ്വാദശീ ।। ൪൭.
വാമദേവൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, മുൻജന്മത്തിൽ നീ ഒരു ശൂദ്രജാതിയിലായിരുന്നു. അവിടെ ബ്രാഹ്മണനെ സേവിക്കുമ്പോൾ നീ ശ്രാവണമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി ദിനത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടിരുന്നു.'
സവിധാനാത് ത്വയാ രാജന് ഭക്ത്യാ വൈ സമുപോഷിതാ । ഉപോഷിതായാം തസ്യാം തു രാജ്യം ലബ്ധം ത്വയാഽനഘ ।। ൪൭.
'രാജാവേ, നീ ഭക്തിയോടെ ആ ദിനം നിർവഹിച്ചപ്പോൾ, അതിന്റെ ഫലമായി രാജ്യം ലഭിച്ചു.'
സര്വാപത്സു ച സാ ദേവീ ഭവന്തം പരിരക്ഷതി । യയാ വിനിഹതാഃ ക്രൂരാ മ്ലേച്ഛാഃ പാപസമന്വിതാഃ । ഭവാംശ്ച രക്ഷിതോ രാജന് ശ്രാവണദ്വാദശീ തു സാ ।। ൪൭.
'എല്ലാ അപകടങ്ങളിലും ആ ദേവി നിന്നെ രക്ഷിക്കുന്നു. അവളുടെ കരുണയാൽ ക്രൂരനും പാപപൂർണ്ണരുമായ മ്ലേച്ഛന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു, രാജാവേ, നീ രക്ഷപ്പെട്ടു. ആ ദേവിയാണ് ശ്രാവണദ്വാദശി.'
ഏകൈവ പാതി ചാപത്സു രാജ്യമേകൈവ യച്ഛതി । കിം പുനര്ദ്വാദശൈതാസ്തു യേനൈന്ദ്രം ന ദദുഃ പദമ് ।। ൪൭.
'അവൾ ഒരുത്തി മാത്രം അപകടങ്ങളിൽ രക്ഷിക്കുന്നു, ഒരുത്തി മാത്രം രാജ്യം നൽകുന്നു. അങ്ങനെ ഇരുപതു ദ്വാദശികൾ കൂടി പാലിച്ചാൽ, അതിനാൽ ഇന്ദ്രനും തന്റെ സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.'
ദുര്വാസാ ഉവാച । തദ്വദ് ഭാദ്രപദേ മാസി ശുക്ലപക്ഷേ തു ദ്വാദശീമ് । സംകല്പ്യ വിധിനാ ദേവമര്ച്ചയേത് പരമേശ്വരമ് ।। ൪൮.
ദുര്വാസാ പറഞ്ഞു: ഭാദ്രപദം മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം തീയതിയിൽ, നിർബന്ധത്തോടെ നിർദ്ദിഷ്ടവിധിയിൽ പരമേശ്വരനെ ആരാധിക്കണം.
നമോഽസ്തു കല്കിനേ പാദൌ ഹൃഷീകേശായ വൈ കടിമ് । മ്ലേച്ഛവിധ്വംസനായേതി ജഗന്മൂര്ത്തേ തഥോദരമ് ।। ൪൮.
കൽക്കിയുടെയും പാദങ്ങൾക്ക് വന്ദനം, ഹൃഷീകേശന്റെ കട്ടിക്ക് വന്ദനം, മ്ലേഛന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവന്റെ ഉദരത്തിന് വന്ദനം, സകലലോകരൂപനായ ദൈവത്തിന് ഇങ്ങനെ വന്ദനം.
ശിതികണ്ഠായ കണ്ഠം തു ഖഡ്ഗപാണേതി വൈ ഭുജൌ । ചതുര്ഭുജായേതി ഹസ്തൌ വിശ്വമൂര്ത്തേ തഥാ ശിരഃ ।। ൪൮.
ശിതികണ്ഠന്റെ കഴുത്തിന് വന്ദനം, ഖഡ്ഗം കൈവശമുള്ളവന്റെ ഭുജങ്ങൾക്ക് വന്ദനം, നാലു കൈകളുള്ളവന്റെ കൈകൾക്ക് വന്ദനം, വിശ്വരൂപിയായ ദൈവത്തിന്റെ തലക്ക് ഇങ്ങനെ വന്ദനം.
ഏവമഭ്യര്ച്യ മേധാവീ പ്രാഗ്വത് തസ്യാഗ്രതോ ഘടമ് । വിന്യസേത് കല്കിനം ദേവം സൌവര്ണം തത്ര കാരയേത് ।। ൪൮.
ഇങ്ങനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ച ശേഷം, മുമ്പ് ചെയ്തതുപോലെ, അവന്റെ മുന്നിൽ ഒരു കലശം വെച്ച്, അതിൽ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച കൽക്കിദേവന്റെ പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം.
സിതവസ്ത്രയുഗച്ഛന്നം ഗന്ധപുഷ്പോപശോഭിതമ് । കൃത്വാ പ്രഭാതേ വിപ്രായ പ്രദേയം ശാസ്ത്രവിത്തമേ । ഏവം കൃതേ ഭവേദ് യസ്തു തന്നിബോധ മഹാമുനേ ।। ൪൮.
വെള്ളവസ്ത്രം രണ്ടും ധരിപ്പിച്ച്, സുഗന്ധവും പുഷ്പങ്ങളും അലങ്കരിച്ച്, രാവിലെ ഒരു പണ്ഡിതബ്രാഹ്മണന് അതു സമർപ്പിക്കണം. ഇതു ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞാൻ പറയാം മഹാമുനിയേ.
പൂര്വം രാജാ വിശാലോഽഭൂത് കാശ്യാം പുര്യാം മഹാബലഃ । ഗോത്രജൈര്ഹൃതരാജ്യോഽസൌ ഗന്ധമാദനമാവിശത് ।। ൪൮.
മുന്പ് കാശി നഗരത്തിൽ വിശാലൻ എന്ന മഹാബലശാലിയായ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ സഹോദരങ്ങൾ രാജ്യം പിടിച്ചെടുത്തു, അങ്ങനെ അവൻ ഗന്ധമാദനപർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
തസ്യ ദ്രോണ്യാം മഹാരാജ ബദരീം പ്രാപ്യ ശോഭനാമ് । ഹൃതരാജ്യോ വിശേഷേണ ഗതശ്രീകോ നരോത്തമഃ ।। ൪൮.
അവിടെ ഒരു താഴ്വരയിൽ, മഹാരാജാവേ, മനോഹരമായ ബദരിയിൽ ആ രാജാവ് എത്തി. രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടും, ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടും, ആ മഹാനായ പുരുഷൻ അവിടെ താമസിച്ചു.
കദാചിദാഗതൌ തത്ര പുരാണാവൃഷിസത്തമൌ । നരനാരായണൌ ദേവൌ സര്വദേവനമസ്കൃതൌ ।। ൪൮.
ഒരു ദിവസം, പുരാതനരും മഹാന്മാരുമായ നരനും നാരായണനും, സകലദേവതകളും വന്ദിക്കുന്നവരായ അവർ, അവിടെ എത്തി.
തൌ ദൃഷ്ട്വാ തത്ര രാജാനം പൂര്വാഗതമരിംദമൌ । ധ്യായന്തം പരമം ബ്രഹ്മ വിഷ്ണ്വാഖ്യം പരമം പദമ് ।। ൪൮.
അവിടെ മുമ്പേ എത്തിയിരുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്ന ആ ഇരുവരും, പരമബ്രഹ്മമായ വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനത്തിലിരുന്ന രാജാവിനെ നിരീക്ഷിച്ചു.
തൌ പ്രീതാവൂചതുസ്തം തു രാജാനം ക്ഷീണകല്മഷമ് । വരം വൃണീഷ്വ രാജേന്ദ്ര വരദൌ സ്വസ്തവാഗതൌ ।। ൪൮.
അവരുടെ ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ, പാപങ്ങൾ കുറഞ്ഞ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാധിരാജാ, ഞങ്ങൾ വരം നൽകാൻ വന്നിരിക്കുന്നു, എന്ത് വേണമെന്നു പറയൂ.'
രാജോവാച । ഭവന്തൌ കൌ ന ജാനാമി കസ്യ ഗൃഹ്ണാമ്യഹം വരമ് । ആരാധയാമി യത് തസ്മാദ് വരമിച്ഛാമി ശോഭനമ് ।। ൪൮.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ആരാണെന്നു എനിക്കറിയില്ല. ആരിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ വരം സ്വീകരിക്കേണ്ടത് എന്നുമറിയില്ല. ഞാൻ ആരാധിക്കുന്ന ദൈവത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട് നല്ലൊരു വരം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ഏവമുക്തൌ തു തൌ രാജ്ഞാ കമാരാധയസേ പ്രഭോ । കം വാ വരം വൃണുഷ്വ ത്വം കഥയസ്വ കുതൂഹലാത് ।। ൪൮.
അങ്ങനെ രാജാവ് ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവർ പറഞ്ഞു: 'നീ ആരെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്? ഏത് വരം ആഗ്രഹിക്കുന്നു? അതെന്താണെന്നു ഞങ്ങളോട് തുറന്നു പറയൂ.'
ഏവമുക്തസ്തതോ രാജാ വിഷ്ണുമാരാധയാമ്യഹമ് । കഥയിത്വാ സ്ഥിതസ്തൂഷ്ണീം തതസ്താവൂചതുഃ പുനഃ ।। ൪൮.
അങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുന്നു.' ഇതു പറഞ്ഞ് രാജാവ് മൗനമായി നിന്നു. പിന്നെ ആ ഇരുവരും വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
രാജന് തസ്യൈവ ദേവസ്യ പ്രസാദാദാവയോര്വരഃ । ദാതവ്യസ്തേ വരം ബ്രൂഹി കസ്തേ മനസി വര്ത്തതേ ।। ൪൮.
'രാജാവേ, ആ ദൈവത്തിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞങ്ങൾക്കും വരം നൽകാൻ കഴിയും. നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് പറയൂ, ഏത് വരം വേണമെന്ന്.'
രാജോവാച । യഥാ യജ്ഞേശ്വരം ദേവം യജ്ഞൈര്വിവിധദക്ഷിണൈഃ । യഷ്ടും സമര്ഥതാ മേ സ്യാത് തഥാ മേ ദദതം വരമ് ।। ൪൮.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'യജ്ഞേശ്വരനായ ദൈവത്തെ വിവിധയജ്ഞങ്ങളാലും ദാനങ്ങളാലും ഞാൻ ആരാധിക്കാൻ കഴിയുന്ന വിധം ആ കഴിവ് ദയവായി എനിക്ക് നൽകണം.'
നര ഉവാച । സ്വയം നാരായണോ ദേവോ ലോകമാര്ഗപ്രദര്ശകഃ । മയാ സഹ തപഃ കുര്യാദ് ബദര്യാം ലോകഭാവനഃ ।। ൪൮.
നരൻ പറഞ്ഞു: 'ലോകങ്ങൾക്ക് വഴി കാണിക്കുന്ന നാരായണൻ തന്നെ, എന്റെ കൂടെ ബദരിയിൽ ലോകക്ഷേമത്തിനായി തപസ്സു ചെയ്യട്ടെ.'
അയം മത്സ്യോഽഭവത് പൂര്വം പുനഃ കൂര്മ്മസ്വരൂപവാന് । വരാഹശ്ചാഭവദ് ദേവോ നരസിംഹസ്തതോഽഭവത് ।। ൪൮.
ഇവൻ ആദ്യം മീനായി ജനിച്ചു, പിന്നെ ആമയുടെ രൂപം എടുത്തു, അതിന് ശേഷം വരാഹനായി, പിന്നെ നരസിംഹനായി.
വാമനസ്തു തതോ ജാതോ ജാമദഗ്ന്യോ മഹാബലഃ । പുനര്ദാശരഥിര്ഭൂത്വാ വാസുദേവഃ പുനര്ബഭൌ ।। ൪൮.
പിന്നീട് വാമനനായി ജനിച്ചു, അതിന് ശേഷം ജമദഗ്നിയുടെ മഹാബലശാലിയായ പുത്രനായി, പിന്നെ ദശരഥന്റെ പുത്രനായി, പിന്നീട് വാസുദേവനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ബുദ്ധോ ഭൂത്വാ ജനം ഹ്യേഷ മോഹയാമാസ പാര്ഥിവ । സപത്നാന് ദസ്യവോ മ്ലേച്ഛാന് പുനര്ഹത്വാ മഹീമിമാമ് । പ്രകൃതിസ്ഥാം ചകാരായം സ ഏഷ ഭഗവാന് ഹരിഃ ।। ൪൮.
ബുദ്ധനായി ജനങ്ങളെ മോഹിപ്പിച്ചു, രാജാവേ, ശത്രുക്കളായ കള്ളന്മാരെയും വിദേശികളെയും നശിപ്പിച്ച ശേഷം, ഈ ഭൂമിയെ അതിന്റെ സ്വാഭാവിക നിലയിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു. ആ മഹത്തായ ഹരിയാണ് ഇതെല്ലാം ചെയ്തതെന്ന് അറിയണം.
പൂജ്യതേ മത്സ്യരൂപേണ സര്വജ്ഞത്വമഭീപ്സുഭിഃ । സ്വവംശോദ്ധരണാര്ഥായ കൂര്മരൂപീ തു പൂജ്യതേ ।। ൪൮.
സർവ്വജ്ഞത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ മീനാവതാരമായ് അവനെ ആരാധിക്കുന്നു; തന്റെ വംശത്തെ രക്ഷിക്കാനായി കൂർമ്മരൂപത്തിലും ആരാധന നടക്കുന്നു.
ഭവോദധിനിമഗ്നേന വാരാഹഃ പൂജ്യതേ ഹരിഃ । നാരസിംഹേണ രൂപേണ തദ്വത് പാപഭയാന്നരൈഃ ।। ൪൮.
ഭവസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയ വാരാഹരൂപത്തിൽ ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, പാപഭയത്താൽ നരസിംഹരൂപത്തിലും ജനങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നു.
വാമനം മോഹനാശായ വിത്താര്ഥേ ജഗദഗ്നിജമ് । ക്രൂരശത്രുവിനാശായ യജേദ് ദാശരഥിം ബുധഃ ।। ൪൮.
മോഹം നീക്കാനും സമ്പത്ത് ലഭിക്കാനും വാമനനെ, ലോകാഗ്നിയിൽ ജനിച്ചവനെ, ആരാധിക്കണം; ക്രൂരശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ ദശരഥപുത്രനെയും ജ്ഞാനികൾ ആരാധിക്കുന്നു.
ബലകൃഷ്ണൌ യജേദ് ധീമാന് പുത്രകാമോ ന സംശയഃ । രൂപകാമോ യജേദ് ബുദ്ധം കല്കിനം ശത്രുഘാതനേ ।। ൪൮.
മകനുണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹമുള്ളവൻ ബലരാമനെയും കൃഷ്ണനെയും ആരാധിക്കണം, സംശയമില്ല; രൂപം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ബുദ്ധനെയും, ശത്രുനാശത്തിനായി കല്കിയെയും ആരാധിക്കണം.
ഏവമുക്ത്വാ നരസ്തസ്യ ഇമാമേവാബ്രവീന്മുനിഃ । ദ്വാദശീം കൃതവാന് സോഽപി ചക്രവര്തീ ബഭൂവ ഹ । തസ്യൈവ നാമ്നാ ബദരീ വിശാലാഖ്യാഽഭവന്മുനേ ।। ൪൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ പുരുഷൻ അവനോടും പറഞ്ഞു, മഹർഷേ; അവൻ ദ്വാദശിവ്രതം ആചരിച്ച് ചക്രവർത്തിയായി. അവന്റെ പേരിൽ വിശാല എന്ന പേരിൽ ബദരിയും പ്രശസ്തമായി.