തമായാന്തമഥോ ദൃഷ്ട്വാ ഋഷിം പരമവര്ചസമ് । കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ രാജാഭ്യുത്ഥാനമാകരോത് ।। ൪൪.
അവിടം മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള ഋഷി അടുത്ത് വരുന്നത് രാജാവ് കണ്ടു; ഉടൻ കയ്യുകൂപ്പി, ആദരപൂർവ്വം എഴുന്നേറ്റു സ്വീകരിച്ചു.
സ പൂജിതോ മുനിഃ പ്രാഹ കിമര്ഥം തപ്യതേ തപഃ । രാജന് കഥയ ധര്മജ്ഞ കിം തേ കാര്യം വിവക്ഷിതമ് ।। ൪൪.
ആ മഹർഷിയെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചശേഷം, അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു: രാജാവേ, നീ ഈ തപസ്സ് ചെയ്യുന്നത് എന്തിനാണ്? നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനല്ലേ, എന്താണ് നിന്റെ ആഗ്രഹം, പറയൂ.
രാജോവാച । അപുത്രോഽഹം മഹാഭാഗ നാസ്തി മേ പുത്രസംതതിഃ । തേന മേ തപ ആംസ്ഥായ കൃഷ്യതേ സ്വതനുര്ദ്വിജ ।। ൪൪.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗനേ, എനിക്ക് മകനില്ല, മക്കളുടെ വംശം ഇല്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ കഠിനമായ വ്രതം എനിക്ക് ദുഃഖം വരുത്തുന്നത്, എന്റെ ശരീരം തന്നെ ക്ഷയിക്കുന്നു, ദ്വിജനേ.
യാജ്ഞവല്ക്യ ഉവാച । അലം തേ തപസാഽനേന മഹാക്ലേശേന പാര്ഥിവ । അല്പായാസേന തേ പുത്രോ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ ।। ൪൪.
യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇത്ര കഷ്ടപ്പെട്ട് ഈ വ്രതം തുടരേണ്ടതില്ല. കുറച്ച് ശ്രമം മതി, നിനക്ക് ഒരു മകൻ ഉണ്ടാവും, അതിൽ സംശയമില്ല.
രാജോവാച । കഥം മേ ഭവിതാ പുത്രോ അല്പായാസേന വൈ ദ്വിജ । ഏതന്മേ കഥയ പ്രീതോ ഭഗവന് പ്രണതസ്യ ഹ ।। ൪൪.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ദ്വിജനേ, കുറച്ച് ശ്രമം മാത്രം കൊണ്ട് എനിക്ക് എങ്ങനെ മകൻ ലഭിക്കും? ദയവായി സന്തോഷത്തോടെ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്ന ഈ ദാസനോട് അതു പറയണമേ, ഭഗവനെ.
ദുര്വാസാ ഉവാച । ഏവമുക്തോ മുനിസ്തേന പാര്ഥിവേന യശസ്വിനാ । ആചഖ്യൌ ദ്വാദശീം ചേമാം വൈശാഖേ സിതപക്ഷജാമ് ।। ൪൪.
ദുര്വാസാവ് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പ്രസിദ്ധനായ ആ രാജാവ് ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ആ മഹർഷി വൈശാഖ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വരുന്ന ഈ ദ്വാദശി വ്രതം വിശദമായി പറഞ്ഞു.
സ ഹി രാജാ വിധാനേന പുത്രകാമോ വിശേഷതഃ । ഉപോഷ്യ ലബ്ധവാന് പുത്രം നലം പരമധാര്മികമ് । യോഽദ്യാപി കീര്ത്യതേ ലോകേ പുണ്യശ്ലോകോ നരോത്തമഃ ।। ൪൪.
മകൻ ലഭിക്കണമെന്ന വലിയ ആഗ്രഹത്തോടെ ആ രാജാവ് ആ വ്രതം നിർദ്ദേശിച്ച വിധത്തിൽ അനുഷ്ഠിച്ചു. അങ്ങനെ പരമധാർമികനായ നള എന്ന മകനെ അവൻ ലഭിച്ചു. ഇന്നും ലോകത്ത് മഹാനായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നവനാണ് ആ നളൻ.
പ്രാസങ്ഗികം ഫലം ഹ്യേതദ് ഗതസ്യാസ്യ മഹാമുനേ । സുപുത്രോ ജായതേ വിത്തവിദ്യാവാന് കാന്തിരുത്തമാ ।। ൪൪.
മഹർഷേ, ഇതു അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്കുള്ള പ്രാസംഗിക ഫലമാണ്: നല്ല ഗുണങ്ങളുള്ള, ധനവും ജ്ഞാനവും സൗന്ദര്യവും ഉള്ള മകൻ ജനിക്കും.
ഇഹ ജന്മനി കിം ചിത്രം പരലോകേ ശ്രൃണുഷ്വ മേ । കല്പമേകം ബ്രഹ്മലോകേ വസിത്വാഽപ്സരസാം ഗണൈഃ ।। ൪൪.
ഈ ജന്മത്തിൽ ഇത്രയോ ഫലം, അതിനപ്പുറം മറ്റുള്ളതും കേൾക്കൂ: ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ഒരു കല്പം അപ്സരസുകളോടൊപ്പം വസിച്ച് ആനന്ദം അനുഭവിക്കും.
ക്രീഡത്യന്തേ പുനഃ സൃഷ്ടൌ ചക്രവര്തീ ഭവേദ് ധ്രുവമ് । ത്രിംശത്യബ്ദസഹസ്ത്രാണി ജീവതേ നാത്ര സംശയഃ ।। ൪൪.
ആനന്ദം അനുഭവിച്ച ശേഷം, സൃഷ്ടി വീണ്ടും ആരംഭിക്കുമ്പോൾ അവൻ നിർഭാഗ്യമായിരിക്കും; അവൻ ഒരു ചക്രവർത്തിയായി തീരും, മുപ്പതിനായിരം വർഷം ജീവിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല.
ദുര്വാസാ ഉവാച । ജ്യേഷ്ഠമാസേഽപ്യേവമേവം സംകല്പ്യ വിധിനാ നരഃ । അര്ചയേത് പരമം ദേവം പുഷ്പൈര്നാനാവിധൈഃ ശുഭൈഃ ।। ൪൫.
ദുര്വാസാവ് പറഞ്ഞു: ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലും അതേപോലെ, ഒരാൾ നിർബന്ധത്തോടെ വിധിപ്രകാരം വിവിധ ശുഭമായ പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ടു പരമദേവനെ ആരാധിക്കണം.
നമോ രാമാഭിരാമായ പാദൌ പൂര്വം സമര്ചയേത് । ത്രിവിക്രമായേതി കടിം ധൃതവിശ്വായ ചോദരമ് ।। ൪൫.
ആദ്യം 'രാമാഭിരാമനേ നമസ്കാരം' എന്ന് പറഞ്ഞ് പാദങ്ങൾ പൂജിക്കണം; 'ത്രിവിക്രമൻ' എന്ന് പറഞ്ഞ് നടുവും, 'വിശ്വധാരൻ' എന്ന് പറഞ്ഞ് വയറും പൂജിക്കണം.
ഉരഃ സംവത്സരായേതി കണ്ഠം സംവര്ത്തകായ ച । സര്വാസ്ത്രധാരിണേ ബാഹൂ സ്വനാമ്നാഽബ്ജരഥാങ്ഗകൌ ।। ൪൫.
'സംവത്സരൻ' എന്ന് പറഞ്ഞ് നെഞ്ചും, 'സംവർത്തകൻ' എന്ന് പറഞ്ഞ് കഴുത്തും, 'സർവ്വായുധധാരി' എന്ന് പറഞ്ഞ് കൈകളും, സ്വനാമങ്ങളാൽ കമലരഥചക്രങ്ങളെയും പൂജിക്കണം.
സഹസ്ത്രശിരസേഽഭ്യര്ച്യ ശിരസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ । ഏവമഭ്യര്ച്യ വിധിവത് പ്രാഗുക്തം കുമ്ഭം വിന്യസേത് ।। ൪൫.
ആ മഹാത്മാവിന്റെ ആയിരം തലയും പൂജിച്ച ശേഷം, വിധിപ്രകാരം മുമ്പ് പറഞ്ഞ കുംഭം അവിടെ വയ്ക്കണം.
പ്രാഗ്വദ് വസ്ത്രയുഗച്ഛന്നൌ സൌവര്ണൌ രാമലക്ഷ്മണൌ । അര്ചയിത്വാ വിധാനേന പ്രഭാതേ ബ്രാഹ്മണായ തൌ । ദാതവ്യൌ മനസാ കാമമീഹതാ പുരുഷേണ തു ।। ൪൫.
മുന്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, വസ്ത്രം കൊണ്ട് മൂടി, സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച രാമനും ലക്ഷ്മണനും വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ച്, പ്രഭാതത്തിൽ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം ഉള്ളവൻ ഭക്തിയോടെ ഒരു ബ്രാഹ്മണനു നൽകണം.
അപുത്രേണ പുരാ പൃഷ്ടോ രാജ്ഞാ ദശരഥേന ച । പുത്രകാമപരഃ പശ്ചാദ് വസിഷ്ഠഃ പരമാര്ചിതഃ ।। ൪൫.
പണ്ടെ, മകനില്ലാത്ത ദശരഥരാജാവ് ഇതു ചോദിച്ചു; പിന്നീട് മകൻ ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ വസിഷ്ഠനെ പ്രത്യേകമായി ആരാധിച്ചു.
ഇദമേവ വിധാനം തു കഥയാമാസ സ ദ്വിജഃ । പ്രാഗ്രഹസ്യം വിദിത്വാ തു സ രാജാ കൃതവാനിദമ് ।। ൪൫.
ആ ദ്വിജൻ ഈzelfde വിധി വിശദമായി പറഞ്ഞു; യഥാക്രമം അറിയുകയും രാജാവ് അതു അനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്തു.
തസ്യ പുത്രഃ സ്വയം ജജ്ഞേ രാമനാമാ സുതോ ബലീ । ചതുര്ദ്ധാ സോഽവ്യയോ വിഷ്ണുഃ പരിതുഷ്ടോ മഹാമുനേ । ഏതദൈഹികമാഖ്യാതം പാരത്രികമതഃ ശ്രൃണു ।। ൪൫.
അവനു സ്വയം ഒരു മകൻ ജനിച്ചു; രാമൻ എന്ന ശക്തനായ മകൻ. അവിനാശിയായ വിഷ്ണു നാലു രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി, മഹർഷേ, അതാണ് ഈ ലോകഫലം; ഇനി പരലോകഫലം കേൾക്കൂ.
താവദ് ഭോഗാന് ഭുഞ്ജതേ സ്വര്ഗസംസ്ഥോ യാവദിന്ദ്രാ ദശ ച ദ്വിദ്വിസംഖ്യാ । അതീതകാലേ പുനരേത്യ മര്ത്ത്യോ ഭവേത രാജാ ശതയജ്ഞയാജീ । നശ്യന്തി പാപാനി ച തസ്യ പുംസഃ പ്രാപ്നോതി നിര്വാണമലം ച ശാശ്വതമ് ।। ൪൫.
അവൻ സ്വർഗത്തിൽ, പത്ത് ഇന്ദ്രന്മാർക്കും അതിന്റെ ഇരട്ടിയോളം കാലം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കും. ആ കാലം കഴിഞ്ഞാൽ, വീണ്ടും മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ജനിച്ച്, നൂറ് യാഗങ്ങൾ നടത്തിയ രാജാവാകും. അവന്റെ പാപങ്ങൾ എല്ലാം നശിക്കും; ശാശ്വതമായ മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
ദുര്വാസാ ഉവാച । ആഷാഢേഽപ്യേവമേവം തു സംകല്പ്യ വിധിനാ നരഃ । അര്ചയേത് പരമം ദേവം ഗന്ധപുഷ്പൈരനേകശഃ ।। ൪൬.
ദുര്വാസാവ് പറഞ്ഞു: ആഷാഢമാസത്തിലും അതേപോലെ, ഒരാൾ നിർബന്ധത്തോടെ വിധിപ്രകാരം പലതരം സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ടു പരമദേവനെ ആവർത്തിച്ച് ആരാധിക്കണം.
വാസുദേവായ പാദൌ തു കടിം സംകര്ഷണായ ച । പ്രദ്യുമ്നായേതി ജഠരം അനിരുദ്ധായ വൈ ഉരഃ ।। ൪൬.
വാസുദേവനു കാലുകൾ അർപ്പിക്കണം; സംകർഷണനു കമരം; പ്രദ്യുമ്നനു വയറു; അനിരുദ്ധനു നെഞ്ച് അർപ്പിക്കണം.
ചക്രപാണയേതി ഭുജൌ കണ്ഠം ഭൂപതയേ തഥാ । സ്വനാമ്നാ ശങ്ഖചക്രൌ തു പുരുഷായേതി വൈ ശിരഃ ।। ൪൬.
ചക്രധാരിയെന്നു കൈകൾ; ഭൂപതിയെന്നു കഴുത്ത്; സ്വനാമങ്ങളായ ശംഖും ചക്രവും; പുരുഷനെന്നു തല അർപ്പിക്കണം.
ഏവമഭ്യര്ച്യ മേധാവീ പ്രാഗ്വത്തസ്യാഗ്രതോ ഘടമ് । വിന്യസ്യ വസ്ത്രസംയുക്തം തസ്യോപരി തതോ ന്യസേത് । കാഞ്ചനം വാസുദേവം തു ചതുര്വ്യൂഹം സനാതനമ് ।। ൪൬.
ഇങ്ങനെ പൂജിച്ചശേഷം, ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ മുമ്പുപോലെ അവന്റെ മുന്നിൽ വസ്ത്രംകൊണ്ടു മൂടിയ ഒരു കലശം വെക്കണം. അതിന്റെ മുകളിൽ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ശാശ്വതമായ ചതുര്വ്യൂഹരൂപത്തിലുള്ള വാസുദേവപ്രതിമയും സ്ഥാപിക്കണം.
തമഭ്യര്ച്യ വിധാനേന ഗന്ധപുഷ്പാദിഭിഃ ക്രമാത് । പ്രാഗ്വത് തം ബ്രാഹ്മണേ ദദ്യാദ് വേദവാദിനി സുവ്രതേ । ഏവം നിയമയുക്തസ്യ യത്പുണ്യം തച്ഛൃണുഷ്വ മേ ।। ൪൬.
അവനെ നിർദ്ദിഷ്ടക്രമത്തിൽ ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവയാൽ പൂജിച്ച്, മുമ്പുപോലെ തന്നെ, വേദപാരായണിയും സദാചാരിയുമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനു അതു സമർപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ആചാരപൂർവ്വം ചെയ്യുന്നവനു ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
വസുദേവോഽഭവദ് രാജാ യദുവംശവിവര്ദ്ധനഃ । ദേവകീ തസ്യ ഭാര്യാ തു സമാനവ്രതധാരിണീ ।। ൪൬.
വാസുദേവൻ യദുകുലത്തെ വളർത്തിയ രാജാവായി. ദേവകി അവന്റെ ഭാര്യയും, അതേ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചവളുമായിരുന്നു.
സാ ത്വപുത്രാഽഭവത് സാധ്വീ പതിധര്മപരായണാ । തസ്യ കാലേന മഹതാ നാരദോഽഭ്യഗമദ് ഗൃഹമ് ।। ൪൬.
അവൾക്ക് മക്കളില്ലാതെ, ഭർത്തൃധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതയായ സതിയായിരുന്നു. കാലംകഴിഞ്ഞ് നാരദൻ അവരുടെ വീട്ടിൽ എത്തി.
വസുദേവേനാസൌ ഭക്ത്യാ പൂജിതോ വാക്യമബ്രവീത് । വസുദേവ ശ്രുണുഷ്വ ത്വം ദേവകാര്യം മമാനഘ । ശ്രുത്വൈതാം ച കഥാം ശീഘ്രമാഗതോഽസ്മി തവാന്തികമ് ।। ൪൬.
വാസുദേവൻ ഭക്തിയോടെ നാരദനെ പൂജിച്ചു. അപ്പോൾ നാരദൻ പറഞ്ഞു: "വാസുദേവാ, നീ എന്റെ ദൈവികകാര്യങ്ങൾ കേൾക്കണം. ഈ കഥ ഞാൻ കേട്ടശേഷം ഉടൻ തന്നെ നിന്നരികിൽ എത്തി."
പൃഥിവീ ദേവസമിതൌ മയാ ദൃഷ്ടാ യദൂത്തമ । ഗത്വാ ച ജല്പതീ ഭാരം ന ശക്താ ഊഹിതും സുരാഃ ।। ൪൬.
യദുക്കുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ദേവസംഘത്തിൽ ഭൂമി ഞാൻ കണ്ടു. അവിടെ പോയ ദേവന്മാർ അവളുടെ ഭാരമേറ്റു നിൽക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നു.
സൌഭകംസജരാസന്ധാഃ പുനര്നരക ഏവ ച । കുരുപാഞ്ചാലഭോജാശ്ച ബലിനോ ദാനവാഃ സുരാഃ । പീഡയന്തി സമേതാ മാം താന് ഹനധ്വം സുരോത്തമാഃ ।। ൪൬.
സൗഭ, കംസ, ജരാസന്ധൻ, വീണ്ടും നരകാസുരൻ, ശക്തരായ കുരുക്കൾ, പാഞ്ചാലർ, ഭോജർ, ദാനവന്മാർ—ഈ ദേവന്മാർ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവരെ സംഹരിക്കണം.
ഏവമുക്താഃ പൃഥിവ്യാ തേ ദേവാ നാരായണം ഗതാഃ । മനസാ സ ച ദേവേശഃ പ്രത്യക്ഷസ്തത് ക്ഷണാത് ബഭൌ ।। ൪൬.
ഭൂമിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവന്മാർ നാരായണന്റെ അടുക്കൽ പോയി. ദേവതാപതി മനസ്സുകൊണ്ടു ഉടൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.