ഏതൈരുപസ്കരൈര്യുക്തം പ്രഭാതേ സ ദ്വിജാതയേ । ദാപയേത് പ്രീയതാം വിഷ്ണുര്ഹ്രസ്വരൂപീത്യുദീരയേത് ।। ൪൩.
ഇവയെല്ലാം ഒരുക്കി, പ്രഭാതത്തിൽ ഒരു ദ്വിജനു സമർപ്പിച്ച്, 'വിഷ്ണു വാമനസ്വരൂപത്തിൽ സന്തോഷിക്കട്ടെ' എന്നു പറയണം.
മാസനാമ്നാ തു സംയുക്തം പ്രാദുര്ഭാവവിധാനകമ് । പ്രീയതാമിതി സര്വത്ര വിധിരേഷ പ്രകീര്തിതഃ ।। ൪൩.
മാസത്തിന്റെ പേരും പ്രതിഷ്ഠാവിധിയും ചേർത്ത്, 'സന്തോഷിക്കട്ടെ' എന്നുപറഞ്ഞ്, എല്ലായിടത്തും ഇതാണ് ആചാരമായി പറയുന്നത്.
ശ്രൂയതേ ച പുരാ രാജാ ഹര്യശ്വഃ പൃഥിവീപതിഃ । അപുത്രഃ സ തപസ്തേപേ പുത്രമിച്ഛംസ്തപോധനമ് ।। ൪൩.
പണ്ടു ഭൂമിയുടെ രാജാവായ ഹര്യശ്വൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. അവൻ മകനില്ലാത്തതിനാൽ, മകൻ ലഭിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച് കഠിനതപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.
തസ്യൈവ കുര്വതോ വ്യുഷ്ടിം പുത്രാര്ഥേ മുനിസത്തമ । ആജഗാമ ഹരിഃ പൂര്വം ദ്വിജരൂപം സമാശ്രിതഃ ।। ൪൩.
അവൻ മകനെക്കായി ജാഗരണം ചെയ്യുമ്പോൾ, മഹർഷേ, ഹരി ദ്വിജസ്വരൂപം സ്വീകരിച്ച് ആദ്യം അവിടെ എത്തി.
ഉവാച തപസാ രാജന് കിം തേ വ്യവസിതം പ്രഭോ । പുത്രാര്ഥമിതി പ്രോവാച തം വിപ്രഃ പ്രത്യുവാച ഹ ।। ൪൩.
അവൻ ചോദിച്ചു: രാജാവേ, നീ ഈ കഠിനതപം ചെയ്യുന്നതിന് എന്താണ് ഉദ്ദേശം? അതിന് മഹർഷി മറുപടി പറഞ്ഞു: ഒരു മകനു വേണ്ടി തന്നെയാണ്.
ഇദമേവ വിധാനം തു കുരു രാജന്നുവാച ഹ । ഏവമുക്ത്വാ തു രാജാനം ക്ഷണാദന്തര്ഹിതഃ പ്രഭുഃ ।। ൪൩.
ഇതാണ് ആചരണം, രാജാവേ; നീ ഇതു ചെയ്യണം എന്നു പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഉടനെ അപ്പൻ അപ്രത്യക്ഷനായി.
രാജാഽപി തം ചകാരാശു മന്ത്രവന്തം ദ്വിജാതയേ । ദരിദ്രായ തഥാ പ്രാദാത് ജ്യോതിര്ഗാര്ഗായ ധീമതേ ।। ൪൩.
രാജാവ് ഉടൻ തന്നെ മന്ത്രങ്ങൾ ചേർത്ത് ആ യാഗം ചെയ്തു, ദരിദ്രന്മാർക്കും ജ്ഞാനിയായ ജ്യോതിര്ഗ്ഗാർഗ്ഗനും അത് നൽകി.
യഥാദിതേരപുത്രായാഃ സ്വയം പുത്രത്വമാഗതഃ । ഭഗവംസ്തേന സത്യേന മമാപ്യസ്തു സുതോ വരഃ ।। ൪൩.
മറ്റൊരാളുടെ മകൻ സ്വയം മകനായി ലഭിച്ചതു പോലെ, ഭഗവൻ, ആ സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ എനിക്കും നല്ലൊരു മകൻ ലഭിക്കണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അനേന വിധിനാ ദത്തേ തസ്യ പുത്രോഽഭവന്മുനേ । കുവലാശ്വ ഇതി ഖ്യാതശ്ചക്രവര്തീ മഹാബലഃ ।। ൪൩.
ഈ വിധത്തിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചപ്പോൾ, അവനു ഒരു മകൻ ജനിച്ചു. അവൻ കുവലാശ്വ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ ശക്തശാലിയായ ചക്രവർത്തിയായി.
അപുത്രോ ലഭതേ പുത്രമധനോ ലഭതേ ധനമ് । ഭ്രഷ്ടരാജ്യോ ലഭേദ് രാജ്യം മൃതോ വിഷ്ണുപുരം വ്രജേത് ।। ൪൩.
മകനില്ലാത്തവന് മകൻ ലഭിക്കും, ദരിദ്രന് സമ്പത്ത് ലഭിക്കും, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവന് വീണ്ടും രാജ്യം ലഭിക്കും, മരിച്ചവർ വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തേക്ക് പോകും.
കീര്ത്തിത്വാ സുചിരം തത്ര ഇഹ മര്ത്യമുപാഗതഃ । ചക്രവര്തീ ഭവേദ് ധീമാന് യയാതിരിവ നാഹുഷഃ ।। ൪൩.
അവിടെ ദീർഘകാലം മഹത്വം നേടിയ ശേഷം, അവൻ ഈ മനുഷ്യലോകത്തേക്ക് വന്നു; ധീരനും ജ്ഞാനിയുമായ ചക്രവർത്തിയായി, നാഹുഷപുത്രൻ യയാതിയെപ്പോലെ.
ദുര്വാസ ഉവാച । വൈശാഖേഽപ്യേവമേവം തു സംകല്പ്യ വിധിനാ നരഃ । തദ്വത് സ്നാനാദികം കൃത്വാ തതോ ദേവാലയം വ്രജേത് ।। ൪൪.
ദുര്വാസൻ പറഞ്ഞു: വൈശാഖമാസത്തിൽ, മനുഷ്യൻ ഈ വിധത്തിൽ മനസ്സിൽ ഉറച്ചുറപ്പ് വച്ച്, ആചാരങ്ങൾ അനുസരിച്ച് സ്നാനം തുടങ്ങി മറ്റു ക്രിയകൾ ചെയ്തശേഷം ദേവാലയത്തിലേക്ക് പോകണം.
തത്രാരാധ്യ ഹരിം ഭക്ത്യാ ഏഭിര്മന്ത്രൈര്വിചക്ഷണഃ । ജാമദഗ്ന്യായ പാദൌ തു ഉദരം സര്വധാരിണേ । മധുസൂദനായേതി കടിമുരഃ ശ്രീവത്സധാരിണേ ।। ൪൪.
അവിടെ ഭക്തിയോടെ ഹരിയെ ആരാധിച്ച്, ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ ഈ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം: 'ജാമദഗ്നിക്ക് കാലുകൾ, എല്ലാം ഭരിക്കുന്നവനു വയറ്, മധുസൂദനന് കടി-മരഭാഗം, ശ്രീവത്സം ധരിക്കുന്നവനു നെഞ്ച്.'
ക്ഷത്രാന്തകായ ച ഭുജൌ മണികണ്ഠായ കണ്ഠകമ് । സ്വനാമ്നാ ശങ്ഖചക്രൌ തു ശിരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡധാരിണേ ।। ൪൪.
'ക്ഷത്രിയരെ സംഹരിക്കുന്നവനു കൈകൾ, മണിയുള്ള കഴുത്താവനു കഴുത്ത്, സ്വന്തം പേരിൽ ശംഖും ചക്രവും, ബ്രഹ്മാണ്ഡം വഹിക്കുന്നവനു തല.'
ഏവമഭ്യര്ച്യ മേധാവീ പ്രാഗ്വത് തസ്യാഗ്രതോ ഘടമ് । വിന്യസ്യ സ്ഥഗിതം തദ്വദ് വസ്ത്രയുഗ്മേന വേഷ്ടിതമ് ।। ൪൪.
ഇങ്ങനെ ആരാധന കഴിഞ്ഞ്, ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ മുൻപുപോലെ തന്നെ അവന്റെ മുന്നിൽ ഒരു കലശം വെക്കണം, മൂടി, രണ്ട് വസ്ത്രം കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ്.
വൈണവേന തു പാത്രേണ തസ്മിന് സംസ്ഥാപയേദ്ധരിമ് । ജാമദഗ്ന്യേതി വിഖ്യാതം നാമ്നാ ക്ലേശവിനാശനമ് ।। ൪൪.
വയന വസ്തുവിൽ ആ കലശത്തിൽ ഹരിയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം; ജാമദഗ്നി എന്ന പേരിൽ, കഷ്ടങ്ങൾ നീക്കുന്നവനായി അറിയപ്പെടുന്നവനാണ്.
ദക്ഷിണേ പരശും ഹസ്തേ തസ്യ ദേവസ്യ കാരയേത് । സര്വഗന്ധൈശ്ച സംപൂജ്യ പുഷ്പൈര്നാനാവിധൈഃ ശുഭൈഃ ।। ൪൪.
അവിടം ദേവന്റെ വലതുകൈയിൽ ഒരു പരശു (കൊടരി) വെക്കണം; എല്ലാ സുഗന്ധങ്ങളും വിവിധവിഭവങ്ങളായ പുഷ്പങ്ങളും അർപ്പിച്ച് ആരാധിക്കണം.
തതസ്തസ്യാഗ്രതഃ കുര്യാജ്ജാഗരം ഭക്തിമാന്നരഃ । പ്രഭാതേ വിമലേ സൂര്യേ ബ്രാഹ്മണായ നിവേദയേത് । ഏവം നിയമയുക്തസ്യ യത്ഫലം തന്നിബോധ മേ ।। ൪൪.
ശേഷം, അവന്റെ മുന്നിൽ ഭക്തിയോടെ ജാഗരണം നടത്തണം; രാവിലെ സൂര്യൻ തെളിഞ്ഞപ്പോൾ, ഒരു ബ്രാഹ്മണനു അർപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ നിയന്ത്രണത്തോടെ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞാൻ പറയാം.
ആസീദ് രാജാ മഹാഭാഗോ വീരസേനോ മഹാബലഃ । അപുത്രഃ സ പുരാ തീവ്രം തപസ്തേപേ മഹൌജസാ ।। ൪൪.
ഒരു കാലത്ത് മഹാഭാഗ്യവാനായ, മഹാബലശാലിയായ വീരസേനൻ എന്ന രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ മകനില്ലാതെ, വലിയ ശക്തിയോടെ കഠിനതപം ചെയ്തു.
ചരതസ്തത്തപോ ഘോരം യാജ്ഞവല്ക്യോ മഹാമുനിഃ । ആജഗാമ മഹായോഗീ തം ദൃഷ്ട്വാ നാതിദൂരതഃ ।। ൪൪.
അവൻ ആ കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മഹായോഗിയായ മഹർഷി യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ അവിടെക്കടുത്ത് വന്നു അവനെ കണ്ടു.
തമായാന്തമഥോ ദൃഷ്ട്വാ ഋഷിം പരമവര്ചസമ് । കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ രാജാഭ്യുത്ഥാനമാകരോത് ।। ൪൪.
അവിടം മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള ഋഷി അടുത്ത് വരുന്നത് രാജാവ് കണ്ടു; ഉടൻ കയ്യുകൂപ്പി, ആദരപൂർവ്വം എഴുന്നേറ്റു സ്വീകരിച്ചു.
സ പൂജിതോ മുനിഃ പ്രാഹ കിമര്ഥം തപ്യതേ തപഃ । രാജന് കഥയ ധര്മജ്ഞ കിം തേ കാര്യം വിവക്ഷിതമ് ।। ൪൪.
ആ മഹർഷിയെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചശേഷം, അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു: രാജാവേ, നീ ഈ തപസ്സ് ചെയ്യുന്നത് എന്തിനാണ്? നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനല്ലേ, എന്താണ് നിന്റെ ആഗ്രഹം, പറയൂ.
രാജോവാച । അപുത്രോഽഹം മഹാഭാഗ നാസ്തി മേ പുത്രസംതതിഃ । തേന മേ തപ ആംസ്ഥായ കൃഷ്യതേ സ്വതനുര്ദ്വിജ ।। ൪൪.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗനേ, എനിക്ക് മകനില്ല, മക്കളുടെ വംശം ഇല്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ കഠിനമായ വ്രതം എനിക്ക് ദുഃഖം വരുത്തുന്നത്, എന്റെ ശരീരം തന്നെ ക്ഷയിക്കുന്നു, ദ്വിജനേ.
യാജ്ഞവല്ക്യ ഉവാച । അലം തേ തപസാഽനേന മഹാക്ലേശേന പാര്ഥിവ । അല്പായാസേന തേ പുത്രോ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ ।। ൪൪.
യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇത്ര കഷ്ടപ്പെട്ട് ഈ വ്രതം തുടരേണ്ടതില്ല. കുറച്ച് ശ്രമം മതി, നിനക്ക് ഒരു മകൻ ഉണ്ടാവും, അതിൽ സംശയമില്ല.
രാജോവാച । കഥം മേ ഭവിതാ പുത്രോ അല്പായാസേന വൈ ദ്വിജ । ഏതന്മേ കഥയ പ്രീതോ ഭഗവന് പ്രണതസ്യ ഹ ।। ൪൪.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ദ്വിജനേ, കുറച്ച് ശ്രമം മാത്രം കൊണ്ട് എനിക്ക് എങ്ങനെ മകൻ ലഭിക്കും? ദയവായി സന്തോഷത്തോടെ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്ന ഈ ദാസനോട് അതു പറയണമേ, ഭഗവനെ.
ദുര്വാസാ ഉവാച । ഏവമുക്തോ മുനിസ്തേന പാര്ഥിവേന യശസ്വിനാ । ആചഖ്യൌ ദ്വാദശീം ചേമാം വൈശാഖേ സിതപക്ഷജാമ് ।। ൪൪.
ദുര്വാസാവ് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പ്രസിദ്ധനായ ആ രാജാവ് ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ആ മഹർഷി വൈശാഖ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ വരുന്ന ഈ ദ്വാദശി വ്രതം വിശദമായി പറഞ്ഞു.
സ ഹി രാജാ വിധാനേന പുത്രകാമോ വിശേഷതഃ । ഉപോഷ്യ ലബ്ധവാന് പുത്രം നലം പരമധാര്മികമ് । യോഽദ്യാപി കീര്ത്യതേ ലോകേ പുണ്യശ്ലോകോ നരോത്തമഃ ।। ൪൪.
മകൻ ലഭിക്കണമെന്ന വലിയ ആഗ്രഹത്തോടെ ആ രാജാവ് ആ വ്രതം നിർദ്ദേശിച്ച വിധത്തിൽ അനുഷ്ഠിച്ചു. അങ്ങനെ പരമധാർമികനായ നള എന്ന മകനെ അവൻ ലഭിച്ചു. ഇന്നും ലോകത്ത് മഹാനായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നവനാണ് ആ നളൻ.
പ്രാസങ്ഗികം ഫലം ഹ്യേതദ് ഗതസ്യാസ്യ മഹാമുനേ । സുപുത്രോ ജായതേ വിത്തവിദ്യാവാന് കാന്തിരുത്തമാ ।। ൪൪.
മഹർഷേ, ഇതു അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്കുള്ള പ്രാസംഗിക ഫലമാണ്: നല്ല ഗുണങ്ങളുള്ള, ധനവും ജ്ഞാനവും സൗന്ദര്യവും ഉള്ള മകൻ ജനിക്കും.
ഇഹ ജന്മനി കിം ചിത്രം പരലോകേ ശ്രൃണുഷ്വ മേ । കല്പമേകം ബ്രഹ്മലോകേ വസിത്വാഽപ്സരസാം ഗണൈഃ ।। ൪൪.
ഈ ജന്മത്തിൽ ഇത്രയോ ഫലം, അതിനപ്പുറം മറ്റുള്ളതും കേൾക്കൂ: ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ഒരു കല്പം അപ്സരസുകളോടൊപ്പം വസിച്ച് ആനന്ദം അനുഭവിക്കും.
ക്രീഡത്യന്തേ പുനഃ സൃഷ്ടൌ ചക്രവര്തീ ഭവേദ് ധ്രുവമ് । ത്രിംശത്യബ്ദസഹസ്ത്രാണി ജീവതേ നാത്ര സംശയഃ ।। ൪൪.
ആനന്ദം അനുഭവിച്ച ശേഷം, സൃഷ്ടി വീണ്ടും ആരംഭിക്കുമ്പോൾ അവൻ നിർഭാഗ്യമായിരിക്കും; അവൻ ഒരു ചക്രവർത്തിയായി തീരും, മുപ്പതിനായിരം വർഷം ജീവിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല.