ഏവമുക്തോ വസിഷ്ഠസ്തു തസ്യേമാം ദ്വാദശീം മുനേ । വിധിനാ പ്രത്യുവാചാഥ സോഽപി സര്വം തഥാഽകരോത് ।। ൪൨.
അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട വസിഷ്ഠൻ, നിർദ്ദേശിച്ച വിധത്തിൽ ദ്വാദശി വ്രതം അവനോട് പറഞ്ഞു. രാജാവ് അതെല്ലാം നിർദ്ദേശപ്രകാരം ചെയ്തു.
തസ്യ വ്രതാന്തേ ഭഗവാന് നാരസിംഹസ്തുതോഷ ഹ । ചക്രം പ്രാദാച്ച ശത്രൂണാം വിധ്വംസനകരം പരമ് ।। ൪൨.
വ്രതം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ഭഗവാൻ നരസിംഹൻ സന്തോഷിച്ചു, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ അത്യുത്തമമായ ഒരു ചക്രായുധം അവനു നൽകി.
തേനാസ്ത്രേണ സ്വകം രാജ്യം ജിതവാന് സ നൃപോത്തമഃ । രാജ്യേ സ്ഥിത്വാഽശ്വമേധാനാം സഹസ്ത്രമകരോദ് വിഭുഃ । അന്തേ ച വിഷ്ണുലോകാഖ്യം പദമാപ ച സത്തമ ।। ൪൨.
ആ ആയുധം ഉപയോഗിച്ച് ആ മഹാരാജാവ് തന്റെ രാജ്യം വീണ്ടെടുത്തു. രാജ്യം ഭരിച്ച് ആയിരം അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി, അവസാനം വിഷ്ണുലോകം എന്ന ഉന്നത സ്ഥാനം നേടി.
ഏഷാ ധന്യാ പാപഹരാ ദ്വാദശീ ഭവതോ മുനേ । കഥിതാ യാ പ്രയത്നേന ശ്രുത്വാ കുരു യഥേപ്സിതമ് ।। ൪൨.
മഹർഷേ, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഈ ഭാഗ്യവാനായ ദ്വാദശി വ്രതം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടതുകൊണ്ട്, ഇനിയും നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് ചെയ്യാം.
ദുര്വാസാ ഉവാച । ഏവമേവ മുനേ മാസി ചൈത്രേ സംകല്പ്യ ദ്വാദശീമ് । ഉപോഷ്യാരാധയേത് പശ്ചാത് ദേവദേവം ജനാര്ദനമ് ।। ൪൩.
ദുര്വാസാസ് പറഞ്ഞു: 'ഇതുപോലെ തന്നെ, ചൈത്രമാസത്തിൽ ദ്വാദശി വ്രതം നിർണ്ണയിച്ച് ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, ശേഷം ദേവദേവനായ ജനാർദ്ദനനെ ആരാധിക്കണം.'
വാമനായേതി പാദൌ തു വിഷ്ണവേ കടിമര്ചയേത് । വാസുദേവേതി ജഠരമുരഃ സംപൂര്ണകായ ച ।। ൪൩.
വാമനനെന്നു പറഞ്ഞ് കാലുകൾ, വിഷ്ണുവെന്നു പറഞ്ഞ് കടി, വാസുദേവനെന്നു പറഞ്ഞ് വയറും നെഞ്ചും മുഴുവൻ ശരീരവും ആരാധിക്കണം.
കണ്ഠം വിശ്വകൃതേ പൂജ്യ ശിരോ വൈ വ്യോമരൂപിണേ । ബാഹൂ വിശ്വജിതേ പൂജ്യ സ്വനാമ്നാ ശംഖചക്രകൌ ।। ൪൩.
കഴുത്ത് വിശ്വകർതാവെന്നു, തല ആകാശസ്വരൂപിയെന്നു, കൈകൾ വിശ്വജിതെന്നു ആരാധിക്കണം. ശംഖവും ചക്രവും അവയുടെ പേരിൽ തന്നെ പൂജിക്കണം.
അനേന വിധിനാഭ്യര്ച്യ ദേവദേവം സനാതനമ് । പ്രാഗ്വദേവോത്തരം കുമ്ഭം സയുഗ്മം പുരതോ ന്യസേത് ।। ൪൩.
ഇങ്ങനെ ദേവദേവനായ ശാശ്വതനെ ആരാധിച്ചശേഷം, കിഴക്കും വടക്കും രണ്ട് കലശങ്ങൾ മുന്നിൽ വയ്ക്കണം.
പ്രാഗുക്തപാത്രേ സംസ്ഥാപ്യ വാമനം കാഞ്ചനം ബുധഃ । യഥാശക്ത്യാ കൃതം ഹ്രസ്വം സിതയജ്ഞോപവീതിനമ് ।। ൪൩.
മുൻപ് പറഞ്ഞ പാത്രത്തിൽ, കഴിവനുസരിച്ച് ചെറിയതായും വെള്ളയജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചും ഒരു പൊൻവാമനപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം.
കുണ്ഡികാം സ്ഥാപയേത് പാര്ശ്വേ ഛത്രികാം പാദുകേ തഥാ । അക്ഷമാലാം ച സംസ്ഥാപ്യ വൃസികാം ച വിശേഷതഃ ।। ൪൩.
പാർശ്വത്ത് ഒരു വെള്ളക്കുടം, ഒരു കുട, ചപ്പലുകൾ, അക്ഷമാല, പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു ദണ്ഡം എന്നിവയും വയ്ക്കണം.
ഏതൈരുപസ്കരൈര്യുക്തം പ്രഭാതേ സ ദ്വിജാതയേ । ദാപയേത് പ്രീയതാം വിഷ്ണുര്ഹ്രസ്വരൂപീത്യുദീരയേത് ।। ൪൩.
ഇവയെല്ലാം ഒരുക്കി, പ്രഭാതത്തിൽ ഒരു ദ്വിജനു സമർപ്പിച്ച്, 'വിഷ്ണു വാമനസ്വരൂപത്തിൽ സന്തോഷിക്കട്ടെ' എന്നു പറയണം.
മാസനാമ്നാ തു സംയുക്തം പ്രാദുര്ഭാവവിധാനകമ് । പ്രീയതാമിതി സര്വത്ര വിധിരേഷ പ്രകീര്തിതഃ ।। ൪൩.
മാസത്തിന്റെ പേരും പ്രതിഷ്ഠാവിധിയും ചേർത്ത്, 'സന്തോഷിക്കട്ടെ' എന്നുപറഞ്ഞ്, എല്ലായിടത്തും ഇതാണ് ആചാരമായി പറയുന്നത്.
ശ്രൂയതേ ച പുരാ രാജാ ഹര്യശ്വഃ പൃഥിവീപതിഃ । അപുത്രഃ സ തപസ്തേപേ പുത്രമിച്ഛംസ്തപോധനമ് ।। ൪൩.
പണ്ടു ഭൂമിയുടെ രാജാവായ ഹര്യശ്വൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. അവൻ മകനില്ലാത്തതിനാൽ, മകൻ ലഭിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച് കഠിനതപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.
തസ്യൈവ കുര്വതോ വ്യുഷ്ടിം പുത്രാര്ഥേ മുനിസത്തമ । ആജഗാമ ഹരിഃ പൂര്വം ദ്വിജരൂപം സമാശ്രിതഃ ।। ൪൩.
അവൻ മകനെക്കായി ജാഗരണം ചെയ്യുമ്പോൾ, മഹർഷേ, ഹരി ദ്വിജസ്വരൂപം സ്വീകരിച്ച് ആദ്യം അവിടെ എത്തി.
ഉവാച തപസാ രാജന് കിം തേ വ്യവസിതം പ്രഭോ । പുത്രാര്ഥമിതി പ്രോവാച തം വിപ്രഃ പ്രത്യുവാച ഹ ।। ൪൩.
അവൻ ചോദിച്ചു: രാജാവേ, നീ ഈ കഠിനതപം ചെയ്യുന്നതിന് എന്താണ് ഉദ്ദേശം? അതിന് മഹർഷി മറുപടി പറഞ്ഞു: ഒരു മകനു വേണ്ടി തന്നെയാണ്.
ഇദമേവ വിധാനം തു കുരു രാജന്നുവാച ഹ । ഏവമുക്ത്വാ തു രാജാനം ക്ഷണാദന്തര്ഹിതഃ പ്രഭുഃ ।। ൪൩.
ഇതാണ് ആചരണം, രാജാവേ; നീ ഇതു ചെയ്യണം എന്നു പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഉടനെ അപ്പൻ അപ്രത്യക്ഷനായി.
രാജാഽപി തം ചകാരാശു മന്ത്രവന്തം ദ്വിജാതയേ । ദരിദ്രായ തഥാ പ്രാദാത് ജ്യോതിര്ഗാര്ഗായ ധീമതേ ।। ൪൩.
രാജാവ് ഉടൻ തന്നെ മന്ത്രങ്ങൾ ചേർത്ത് ആ യാഗം ചെയ്തു, ദരിദ്രന്മാർക്കും ജ്ഞാനിയായ ജ്യോതിര്ഗ്ഗാർഗ്ഗനും അത് നൽകി.
യഥാദിതേരപുത്രായാഃ സ്വയം പുത്രത്വമാഗതഃ । ഭഗവംസ്തേന സത്യേന മമാപ്യസ്തു സുതോ വരഃ ।। ൪൩.
മറ്റൊരാളുടെ മകൻ സ്വയം മകനായി ലഭിച്ചതു പോലെ, ഭഗവൻ, ആ സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ എനിക്കും നല്ലൊരു മകൻ ലഭിക്കണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അനേന വിധിനാ ദത്തേ തസ്യ പുത്രോഽഭവന്മുനേ । കുവലാശ്വ ഇതി ഖ്യാതശ്ചക്രവര്തീ മഹാബലഃ ।। ൪൩.
ഈ വിധത്തിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചപ്പോൾ, അവനു ഒരു മകൻ ജനിച്ചു. അവൻ കുവലാശ്വ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ ശക്തശാലിയായ ചക്രവർത്തിയായി.
അപുത്രോ ലഭതേ പുത്രമധനോ ലഭതേ ധനമ് । ഭ്രഷ്ടരാജ്യോ ലഭേദ് രാജ്യം മൃതോ വിഷ്ണുപുരം വ്രജേത് ।। ൪൩.
മകനില്ലാത്തവന് മകൻ ലഭിക്കും, ദരിദ്രന് സമ്പത്ത് ലഭിക്കും, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവന് വീണ്ടും രാജ്യം ലഭിക്കും, മരിച്ചവർ വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തേക്ക് പോകും.
കീര്ത്തിത്വാ സുചിരം തത്ര ഇഹ മര്ത്യമുപാഗതഃ । ചക്രവര്തീ ഭവേദ് ധീമാന് യയാതിരിവ നാഹുഷഃ ।। ൪൩.
അവിടെ ദീർഘകാലം മഹത്വം നേടിയ ശേഷം, അവൻ ഈ മനുഷ്യലോകത്തേക്ക് വന്നു; ധീരനും ജ്ഞാനിയുമായ ചക്രവർത്തിയായി, നാഹുഷപുത്രൻ യയാതിയെപ്പോലെ.
ദുര്വാസ ഉവാച । വൈശാഖേഽപ്യേവമേവം തു സംകല്പ്യ വിധിനാ നരഃ । തദ്വത് സ്നാനാദികം കൃത്വാ തതോ ദേവാലയം വ്രജേത് ।। ൪൪.
ദുര്വാസൻ പറഞ്ഞു: വൈശാഖമാസത്തിൽ, മനുഷ്യൻ ഈ വിധത്തിൽ മനസ്സിൽ ഉറച്ചുറപ്പ് വച്ച്, ആചാരങ്ങൾ അനുസരിച്ച് സ്നാനം തുടങ്ങി മറ്റു ക്രിയകൾ ചെയ്തശേഷം ദേവാലയത്തിലേക്ക് പോകണം.
തത്രാരാധ്യ ഹരിം ഭക്ത്യാ ഏഭിര്മന്ത്രൈര്വിചക്ഷണഃ । ജാമദഗ്ന്യായ പാദൌ തു ഉദരം സര്വധാരിണേ । മധുസൂദനായേതി കടിമുരഃ ശ്രീവത്സധാരിണേ ।। ൪൪.
അവിടെ ഭക്തിയോടെ ഹരിയെ ആരാധിച്ച്, ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ ഈ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം: 'ജാമദഗ്നിക്ക് കാലുകൾ, എല്ലാം ഭരിക്കുന്നവനു വയറ്, മധുസൂദനന് കടി-മരഭാഗം, ശ്രീവത്സം ധരിക്കുന്നവനു നെഞ്ച്.'
ക്ഷത്രാന്തകായ ച ഭുജൌ മണികണ്ഠായ കണ്ഠകമ് । സ്വനാമ്നാ ശങ്ഖചക്രൌ തു ശിരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡധാരിണേ ।। ൪൪.
'ക്ഷത്രിയരെ സംഹരിക്കുന്നവനു കൈകൾ, മണിയുള്ള കഴുത്താവനു കഴുത്ത്, സ്വന്തം പേരിൽ ശംഖും ചക്രവും, ബ്രഹ്മാണ്ഡം വഹിക്കുന്നവനു തല.'
ഏവമഭ്യര്ച്യ മേധാവീ പ്രാഗ്വത് തസ്യാഗ്രതോ ഘടമ് । വിന്യസ്യ സ്ഥഗിതം തദ്വദ് വസ്ത്രയുഗ്മേന വേഷ്ടിതമ് ।। ൪൪.
ഇങ്ങനെ ആരാധന കഴിഞ്ഞ്, ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ മുൻപുപോലെ തന്നെ അവന്റെ മുന്നിൽ ഒരു കലശം വെക്കണം, മൂടി, രണ്ട് വസ്ത്രം കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ്.
വൈണവേന തു പാത്രേണ തസ്മിന് സംസ്ഥാപയേദ്ധരിമ് । ജാമദഗ്ന്യേതി വിഖ്യാതം നാമ്നാ ക്ലേശവിനാശനമ് ।। ൪൪.
വയന വസ്തുവിൽ ആ കലശത്തിൽ ഹരിയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം; ജാമദഗ്നി എന്ന പേരിൽ, കഷ്ടങ്ങൾ നീക്കുന്നവനായി അറിയപ്പെടുന്നവനാണ്.
ദക്ഷിണേ പരശും ഹസ്തേ തസ്യ ദേവസ്യ കാരയേത് । സര്വഗന്ധൈശ്ച സംപൂജ്യ പുഷ്പൈര്നാനാവിധൈഃ ശുഭൈഃ ।। ൪൪.
അവിടം ദേവന്റെ വലതുകൈയിൽ ഒരു പരശു (കൊടരി) വെക്കണം; എല്ലാ സുഗന്ധങ്ങളും വിവിധവിഭവങ്ങളായ പുഷ്പങ്ങളും അർപ്പിച്ച് ആരാധിക്കണം.
തതസ്തസ്യാഗ്രതഃ കുര്യാജ്ജാഗരം ഭക്തിമാന്നരഃ । പ്രഭാതേ വിമലേ സൂര്യേ ബ്രാഹ്മണായ നിവേദയേത് । ഏവം നിയമയുക്തസ്യ യത്ഫലം തന്നിബോധ മേ ।। ൪൪.
ശേഷം, അവന്റെ മുന്നിൽ ഭക്തിയോടെ ജാഗരണം നടത്തണം; രാവിലെ സൂര്യൻ തെളിഞ്ഞപ്പോൾ, ഒരു ബ്രാഹ്മണനു അർപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ നിയന്ത്രണത്തോടെ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞാൻ പറയാം.
ആസീദ് രാജാ മഹാഭാഗോ വീരസേനോ മഹാബലഃ । അപുത്രഃ സ പുരാ തീവ്രം തപസ്തേപേ മഹൌജസാ ।। ൪൪.
ഒരു കാലത്ത് മഹാഭാഗ്യവാനായ, മഹാബലശാലിയായ വീരസേനൻ എന്ന രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ മകനില്ലാതെ, വലിയ ശക്തിയോടെ കഠിനതപം ചെയ്തു.
ചരതസ്തത്തപോ ഘോരം യാജ്ഞവല്ക്യോ മഹാമുനിഃ । ആജഗാമ മഹായോഗീ തം ദൃഷ്ട്വാ നാതിദൂരതഃ ।। ൪൪.
അവൻ ആ കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മഹായോഗിയായ മഹർഷി യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ അവിടെക്കടുത്ത് വന്നു അവനെ കണ്ടു.