ഏവമുക്തസ്തതോ രാജാ ഹര്ഷിതോ വാക്യമബ്രവീത് । കതരേണ പ്രകാരേണ സ മേ ദേവഃ പ്രസീദതി । പ്രസന്നേ ചാശുഭം സര്വം യേന നശ്യതി സത്തമ ।। ൪൧.
ഇങ്ങനെ കേട്ട രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ ചോദിച്ചു: ആ ദൈവം എങ്ങനെ എന്നോട് ദയ കാണിക്കും? അവൻ സന്തുഷ്ടനായാൽ, എങ്ങനെ എല്ലാ ദുർഭാഗ്യങ്ങളും അകറ്റപ്പെടും, മഹാനുഭാവാ?
ദുര്വാസാ ഉവാച । ഏവമുക്തോ മുനിസ്തേന ദേവരാത ഇമം വ്രതമ് । ആചഖ്യൌ സോഽപി തം കൃത്വാ ഭുക്ത്വാ ഭോഗാന്സുപുഷ്കലാന് ।। ൪൧.
ദുര്വാസ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ ചോദ്യം കേട്ട ശേഷം ദേവരാതൻ ആ വ്രതം വിശദീകരിച്ചു; അതു ചെയ്തതിനു ശേഷം, അവൻ സമൃദ്ധമായ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു.
മുത്യുകാലേ മുനിശ്രേഷ്ഠ സൌവര്ണേന വിരാജതാ । വിമാനേനാഗമത് സ്വര്ഗമിന്ദ്രലോകം സ പാര്ഥിവഃ ।। ൪൧.
മരണസമയത്ത്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ആ രാജാവ് പൊന്നുപോലുള്ള തിളക്കമുള്ള വിമാനത്തിൽ കയറി ഇന്ദ്രലോകത്തേക്ക് എത്തി.
തസ്യേന്ദ്രസ്ത്വര്ഘ്യമാദായ പ്രത്യുത്ഥാനേന നിര്യയൌ । ആയാന്തമിന്ദ്രം ദൃഷ്ട്വാ തു തമൂചുര്വിഷ്ണുകിംകരാഃ । ന ദ്രഷ്ടവ്യോ ദേവരാജസ്ത്വദ്ധീനസ്തപസാ ഇതി ।। ൪൧.
അവിടെ ഇന്ദ്രൻ അർഘ്യം എടുത്ത് വരവേൽക്കാൻ പുറത്ത് വന്നു; ഇന്ദ്രനെ വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ സേവകർ പറഞ്ഞു: 'തപസ്സില്ലാത്തവൻ ദേവരാജാവിനെ കാണാൻ അർഹനല്ല.'
ഏവം സര്വേ ലോകപാലാ നിര്യയുസ്തസ്യ തേജസാ । പ്രത്യാഖ്യാതാശ്ച തൈര്വിഷ്ണുകിംകരൈര്ഹീനകര്മണഃ । ഏവം സ സത്യലോകാന്തം ഗതോ രാജാ മഹാമുനേ ।। ൪൧.
അങ്ങനെ, ലോകപാലന്മാർ എല്ലാവരും രാജാവിന്റെ തേജസ്സിൽ ആകർഷിതരായി പുറത്ത് വന്നു; പക്ഷേ, വിഷ്ണുവിന്റെ സേവകർ പുണ്യക്കുറവുള്ളവരെ നിരസിച്ചു. ഇങ്ങനെ ആ രാജാവ് സത്യലോകത്തിന്റെ അന്ത്യത്തേക്ക് എത്തി, മഹാമുനിയേ.
അപുനര്മാരകേ ലോകേ ദാഹപ്രലയവര്ജ്ജിതേ । അദ്യാപി തിഷ്ഠതേ ദേവൈഃ സ്തൂയമാനോ മഹാനൃപഃ । പ്രസന്നേ യജ്ഞപുരുഷേ കിം ചിത്രം യേന തദ്ഭവേത് ।। ൪൧.
മരണവും ദഹനവും ഇല്ലാത്ത ലോകത്ത്, ഇന്നും ആ മഹാരാജാവ് ദേവന്മാരാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു. യജ്ഞപുരുഷൻ സന്തുഷ്ടനായാൽ അത്ഭുതം ഒന്നുമില്ലല്ലോ.
ഇഹ ജന്മനി സൌഭാഗ്യമായുരാരോഗ്യസമ്പദഃ । ഏകൈകാ വിധിനോപാസ്താ ദദാത്യമൃതമുത്തമമ് ।। ൪൧.
ഈ ജന്മത്തിൽ സൗഭാഗ്യവും, ദീർഘായുസും, ആരോഗ്യവും, സമ്പത്തും — ഓരോന്നും വിധിപ്രകാരം ആരാധിച്ചാൽ ലഭിക്കും; അതിനൊപ്പം ഉത്തമമായ അമൃതവും ലഭിക്കും.
കിം പുനര്വര്ഷസംപൂര്ണേ സ ദദാതി സ്വകം പദമ് । നാരായണശ്ചതുര്മൂര്ത്തിഃ പരാര്ധ്യം ച ന സംശയഃ ।। ൪൧.
പൂർണ്ണമായ ഒരു വർഷം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ, ആ നാരായണൻ സ്വയം തന്റെ പരമപദം നൽകുന്നു; ചതുര്മൂർത്തിയായ അവൻ അത്യുന്നതനും അമൂല്യനുമാണ് — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
യഥൈവോദ്ധൃതവാന് വേദാന് മത്സ്യരൂപേണ കേശവഃ । ക്ഷീരാമ്ബുധൌ മഥ്യമാനേ മന്ദരം ധൃതവാന് പ്രഭുഃ । തദ്വച്ച കൂര്മരൂപാഖ്യാ ദ്വിതീയാ പശ്യ വൈഷ്ണവീ ।। ൪൧.
കേശവൻ മീനരൂപത്തിൽ വേദങ്ങളെ രക്ഷിച്ചതുപോലെ, ക്ഷീരസമുദ്രം മഥിക്കുമ്പോൾ മന്ദരപർവതം താങ്ങിയതുപോലും, അതുപോലെ തന്നെ കൂർമരൂപം എന്ന രണ്ടാം വൈഷ്ണവസ്വരൂപം കാണുക.
യഥാ രസാതലാത് ക്ഷ്മാം ച ധൃതവാന് പുരുഷോത്തമഃ । വരാഹരൂപീ തദ്വച്ച തൃതീയാ പശ്യ വൈഷ്ണവീ ।। ൪൧.
പുരുഷോത്തമൻ വരാഹരൂപത്തിൽ പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ ഉയർത്തിയതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ മൂന്നാമത്തെ വൈഷ്ണവസ്വരൂപവും കാണുക.
ദുര്വാസാ ഉവാച । തദ്വത് ഫാല്ഗുനമാസേ തു ശുക്ലപക്ഷേ തു ദ്വാദശീമ് । ഉപോഷ്യ പ്രോക്തവിധിനാ ഹരിമാരാധയേത് സുധീഃ ।। ൪൨.
ദുര്വാസ പറഞ്ഞു: അതുപോലെ തന്നെ, ഫാൽഗുണമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം തീയതി ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, നിർദ്ദേശിച്ച വിധിയിൽ ഹരിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം, ബുദ്ധിമാനേ.
നരസിംഹായ പാദൌ തു ഗോവിന്ദായേത്യുരൂ തഥാ । കടിം വിശ്വഭുജേ പൂജ്യ അനിരുദ്ധേത്യുരസ്തഥാ ।। ൪൨.
നരസിംഹനു പാദങ്ങൾ, ഗോവിന്ദനു ഉറുക്കൾ, വിശ്വഭുജനു കടി, അനിരുദ്ധനു ഭുജങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് ആരാധിക്കണം.
കണ്ഠം തു ശിതികണ്ഠായ പിങ്ഗകേശായ വൈ ശിരഃ । അസുരധ്വംസനായേതി ചക്രം തോയാത്മനേ തഥാ । ശങ്ഖമിത്യേവ സംപൂജ്യ ഗന്ധപുഷ്പഫലൈസ്തഥാ ।। ൪൨.
ശിതികണ്ഠനു കഴുത്ത്, പിംഗകേശനു തല, അസുരനാശകനു ചക്രം, ജലസ്വരൂപനു ശംഖം — ഇവയെല്ലാം ചന്ദനം, പുഷ്പം, പഴം എന്നിവകൊണ്ട് ആരാധിക്കണം.
തദഗ്രേ ഘടമാദായ സിതവസ്ത്രയുഗാന്വിതമ് । തസ്യോപരി നൃസിഹം തു സൌവര്ണം താമ്രഭാജനേ । സൌവര്ണ ശക്തിതഃ കൃത്വാ ദാരുവംശമയേഽപി വാ ।। ൪൨.
ആദ്യത്തിൽ, വെളുത്ത വസ്ത്രം രണ്ടെണ്ണം അണിഞ്ഞ ഒരു കലശം മുന്നിൽ വയ്ക്കണം; അതിനു മുകളിൽ പൊന്നിനാൽ നിർമ്മിച്ച നരസിംഹന്റെ രൂപം താമ്രപാത്രത്തിൽ വയ്ക്കണം; അതാവശ്യമായില്ലെങ്കിൽ മരത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ മുളയിൽ നിർമ്മിച്ചാലും മതിയാകും.
രത്നഗര്ഭഘടേ സ്ഥാപ്യ തം സംപൂജ്യ ച മാനവഃ । ദ്വാദശ്യാം വേദവിദുഷേ ബ്രാഹ്മണായ നിവേദയേത് ।। ൪൨.
രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കലശത്തിൽ അതു സ്ഥാപിച്ച് ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു, പന്ത്രണ്ടാം തീയതി വേദപാരായണശീലിയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കണം.
ഏവം കൃതേ ഫലം പ്രാപ്തം യത് പുരാ പാര്ഥിവേന തു । തസ്യാഹം സംപ്രവക്ഷ്യാമി വത്സനാമ്നാ മഹാമുനേ ।। ൪൨.
ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, പുരാതനകാലത്ത് രാജാവിന് ലഭിച്ച ഫലം ലഭിക്കും; അത് ഞാൻ വത്സ എന്ന പേരിൽ ഇപ്പോൾ പറയാം, മഹാമുനിയേ.
ആസീത് കിംപുരുഷേ വര്ഷേ രാജാ പരമധാര്മികഃ । ഭാരതേതി ച വിഖ്യാതസ്തസ്യ വത്സഃ സുതോഽഭവത് ।। ൪൨.
കിംപുരുഷവർഷത്തിൽ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ മഹാരാജാവ് ഭരതൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു. അവനു വത്സൻ എന്നൊരു മകനുണ്ടായിരുന്നു.
സ ശത്രുഭിര്ജിതഃ സംഖ്യേ ഹൃതകോശോ ദ്വിപാദവാന് । വനം പ്രായാത് സപത്നീകോ വസിഷ്ഠസ്യാശ്രമേഽവസത് ।। ൪൨.
ശത്രുക്കളോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു, ധനവും ആനകളും നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാവ് ഭാര്യയോടൊപ്പം കാടിലേക്ക് പോയി, വസിഷ്ഠമുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചു.
കാലേന ഗച്ഛതാ സോഽഥ വസിഷ്ഠേന മഹര്ഷിണാ । കിം കാര്യമിതി സ പ്രോക്തോ വസസ്യസ്മിന് മഹാശ്രമേ ।। ൪൨.
കാലം കടന്നപ്പോൾ മഹർഷിയായ വസിഷ്ഠൻ അവനോടു ചോദിച്ചു: 'നീ ഈ വലിയ ആശ്രമത്തിൽ എന്തിനാണ് വന്നത്? എന്താണ് നിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം?'
രാജോവാച । ഭഗവന് ഹൃതകോശോഽഹം ഹൃതരാജ്യോ വിശേഷതഃ । ശത്രുഭിര്ഹതസംകല്പോ ഭവന്തം ശരണം ഗതഃ । ഉപദേശപ്രദാനേന പ്രസാദം കര്തുമര്ഹസി ।। ൪൨.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, എന്റെ ധനവും രാജ്യവും എല്ലാം നഷ്ടമായി, ശത്രുക്കൾ എന്റെ മനസ്സും തകർത്തു. ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശരണം തേടിയിരിക്കുന്നു. ദയവായി എന്നെ ഉപദേശിച്ച് അനുഗ്രഹിക്കണമേ.'
ഏവമുക്തോ വസിഷ്ഠസ്തു തസ്യേമാം ദ്വാദശീം മുനേ । വിധിനാ പ്രത്യുവാചാഥ സോഽപി സര്വം തഥാഽകരോത് ।। ൪൨.
അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട വസിഷ്ഠൻ, നിർദ്ദേശിച്ച വിധത്തിൽ ദ്വാദശി വ്രതം അവനോട് പറഞ്ഞു. രാജാവ് അതെല്ലാം നിർദ്ദേശപ്രകാരം ചെയ്തു.
തസ്യ വ്രതാന്തേ ഭഗവാന് നാരസിംഹസ്തുതോഷ ഹ । ചക്രം പ്രാദാച്ച ശത്രൂണാം വിധ്വംസനകരം പരമ് ।। ൪൨.
വ്രതം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ഭഗവാൻ നരസിംഹൻ സന്തോഷിച്ചു, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ അത്യുത്തമമായ ഒരു ചക്രായുധം അവനു നൽകി.
തേനാസ്ത്രേണ സ്വകം രാജ്യം ജിതവാന് സ നൃപോത്തമഃ । രാജ്യേ സ്ഥിത്വാഽശ്വമേധാനാം സഹസ്ത്രമകരോദ് വിഭുഃ । അന്തേ ച വിഷ്ണുലോകാഖ്യം പദമാപ ച സത്തമ ।। ൪൨.
ആ ആയുധം ഉപയോഗിച്ച് ആ മഹാരാജാവ് തന്റെ രാജ്യം വീണ്ടെടുത്തു. രാജ്യം ഭരിച്ച് ആയിരം അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി, അവസാനം വിഷ്ണുലോകം എന്ന ഉന്നത സ്ഥാനം നേടി.
ഏഷാ ധന്യാ പാപഹരാ ദ്വാദശീ ഭവതോ മുനേ । കഥിതാ യാ പ്രയത്നേന ശ്രുത്വാ കുരു യഥേപ്സിതമ് ।। ൪൨.
മഹർഷേ, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഈ ഭാഗ്യവാനായ ദ്വാദശി വ്രതം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടതുകൊണ്ട്, ഇനിയും നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് ചെയ്യാം.
ദുര്വാസാ ഉവാച । ഏവമേവ മുനേ മാസി ചൈത്രേ സംകല്പ്യ ദ്വാദശീമ് । ഉപോഷ്യാരാധയേത് പശ്ചാത് ദേവദേവം ജനാര്ദനമ് ।। ൪൩.
ദുര്വാസാസ് പറഞ്ഞു: 'ഇതുപോലെ തന്നെ, ചൈത്രമാസത്തിൽ ദ്വാദശി വ്രതം നിർണ്ണയിച്ച് ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, ശേഷം ദേവദേവനായ ജനാർദ്ദനനെ ആരാധിക്കണം.'
വാമനായേതി പാദൌ തു വിഷ്ണവേ കടിമര്ചയേത് । വാസുദേവേതി ജഠരമുരഃ സംപൂര്ണകായ ച ।। ൪൩.
വാമനനെന്നു പറഞ്ഞ് കാലുകൾ, വിഷ്ണുവെന്നു പറഞ്ഞ് കടി, വാസുദേവനെന്നു പറഞ്ഞ് വയറും നെഞ്ചും മുഴുവൻ ശരീരവും ആരാധിക്കണം.
കണ്ഠം വിശ്വകൃതേ പൂജ്യ ശിരോ വൈ വ്യോമരൂപിണേ । ബാഹൂ വിശ്വജിതേ പൂജ്യ സ്വനാമ്നാ ശംഖചക്രകൌ ।। ൪൩.
കഴുത്ത് വിശ്വകർതാവെന്നു, തല ആകാശസ്വരൂപിയെന്നു, കൈകൾ വിശ്വജിതെന്നു ആരാധിക്കണം. ശംഖവും ചക്രവും അവയുടെ പേരിൽ തന്നെ പൂജിക്കണം.
അനേന വിധിനാഭ്യര്ച്യ ദേവദേവം സനാതനമ് । പ്രാഗ്വദേവോത്തരം കുമ്ഭം സയുഗ്മം പുരതോ ന്യസേത് ।। ൪൩.
ഇങ്ങനെ ദേവദേവനായ ശാശ്വതനെ ആരാധിച്ചശേഷം, കിഴക്കും വടക്കും രണ്ട് കലശങ്ങൾ മുന്നിൽ വയ്ക്കണം.
പ്രാഗുക്തപാത്രേ സംസ്ഥാപ്യ വാമനം കാഞ്ചനം ബുധഃ । യഥാശക്ത്യാ കൃതം ഹ്രസ്വം സിതയജ്ഞോപവീതിനമ് ।। ൪൩.
മുൻപ് പറഞ്ഞ പാത്രത്തിൽ, കഴിവനുസരിച്ച് ചെറിയതായും വെള്ളയജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചും ഒരു പൊൻവാമനപ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം.
കുണ്ഡികാം സ്ഥാപയേത് പാര്ശ്വേ ഛത്രികാം പാദുകേ തഥാ । അക്ഷമാലാം ച സംസ്ഥാപ്യ വൃസികാം ച വിശേഷതഃ ।। ൪൩.
പാർശ്വത്ത് ഒരു വെള്ളക്കുടം, ഒരു കുട, ചപ്പലുകൾ, അക്ഷമാല, പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു ദണ്ഡം എന്നിവയും വയ്ക്കണം.