വ്യാധ ഉവാച । ഏഷ ഏവ വരോ മഹ്യം യത് ത്വം മാം ഭാഷസേ ദ്വിജ । അതഃ പരം വരേണാഹം കിം കരോമി പ്രശാധി മാമ് ।। ൩൭.
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനെ, നീ എന്നോട് സംസാരിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും വലിയ വരം; അതിനപ്പുറം വേറെ എന്ത് വേണം? ദയവായി എന്നെ ഉപദേശിക്കൂ.
ഋഷിരുവാച । അഹം ത്വയാ പുരാ പുത്ര പ്രാര്ഥിതോഽസ്മി തപോഽര്ഥിനാ । ബഹുപാതകയുക്തേന ഘോരരൂപേണ ചാനഘ ।। ൩൭.
മുനി പറഞ്ഞു: മകനേ, നീ മുമ്പ് പല പാപങ്ങളും ചെയ്ത ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ तपസ്സിനായി എന്നെ തേടിയിരുന്നു.
ഇദാനീം തവ പാപാനി ദേവികാഭിഷവേണ ച । മദ്ദര്ശനേന ച ചിരം വിഷ്ണുനാമശ്രുതേന ച । നഷ്ടാനി ശുദ്ധദേഹോഽസി സാംപ്രതം നാത്ര സംശയഃ ।। ൩൭.
ഇപ്പോൾ, ദേവികയിൽ സ്നാനം ചെയ്തതും, എന്നെ ദീർഘകാലം കണ്ടതും, വിഷ്ണുനാമം കേട്ടതും കൊണ്ടു, നിന്റെ പാപങ്ങൾ എല്ലാം നശിച്ചിരിക്കുന്നു; നീ ഇപ്പോൾ ശുദ്ധശരീരനാണ് — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഇദാനീം വരമേകം ത്വം ഗൃഹാണ മമ സന്നിധൌ । തപഃ കുരുഷ്വ സാധോ ത്വം ചിരകാലം യദീച്ഛസി ।। ൩൭.
ഇപ്പോൾ, എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ഒരു വരം സ്വീകരിക്കൂ: നീ എത്രകാലം വേണമെങ്കിലും തപസ് ചെയ്യൂ, ധർമ്മശീലനേ.
വ്യാധ ഉവാച । യ ഏഷ ഭവതാ പ്രോക്തോ വിഷ്ണുര്നാരായണഃ പ്രഭുഃ । സ കഥം പ്രാപ്യതേ മര്ത്യൈരേഷ ഏവ വരോ മമ ।। ൩൭.
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനെ, നീ പറഞ്ഞ ഈ വിഷ്ണുവും നാരായണനും എന്നെപ്പോലുള്ള മനുഷ്യർ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും? അതാണ് എനിക്ക് വേണമെന്നുള്ള ഒരേയൊരു വരം.
ഋഷിരുവാച । തമുദ്ദിശ്യ വ്രതം കുര്യാദ് യത്കിംചിത്പുരുഷോഽച്യുതമ് । സ പരം തമവാപ്നോതി ഭക്തയാ യുക്തഃ പുമാനിതി ।। ൩൭.
മുനി പറഞ്ഞു: ആരെങ്കിലും അച്യുതനായി ഒരു ചെറിയ വ്രതം പോലും ആചരിച്ചാൽ, ഭക്തിയോടെ ആ പരമാത്മാവിനെ പ്രാപിക്കും.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ ഭവാന് പുത്ര വ്രതമേതത് സമാചര । ന ഭക്ഷയേദ് ഗണാന്നം തു ന വദേദനൃതം ക്വചിത് ।। ൩൭.
മകനേ, ഇതറിയുക; ഈ വ്രതം നീ ആചരിക്കണം: കൂട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്, എവിടെയും കള്ളം പറയരുത്.
ഏതത് തേ വ്രതമാദിഷ്ടം മയാ വ്യാധവര ധ്രുവമ് । അത്രൈവം തപസാ യുക്തസ്തിഷ്ഠ ത്വം യാവദിച്ഛസി ।। ൩൭.
വേട്ടക്കാരനേ, ഞാൻ നിന്നു വേണ്ടി ഈ വ്രതം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു — അതു തീർച്ച. ഇവിടെ തന്നെ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു നീ എത്രകാലം വേണമെങ്കിലും ഇരിക്കൂ.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവം ചിന്താന്വിതം മത്വാ വരദോ ബ്രാഹ്മണോഽഭവത് । മോക്ഷാര്ഥിനമഥോ ബുദ്ധ്വാ വഞ്ചയിത്വാ ഗതോ മുനിഃ ।। ൩൭.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ബ്രാഹ്മണൻ വരദായകനായി. വേട്ടക്കാരൻ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആ മുനി അവനെ വഞ്ചിച്ച് അവിടെ നിന്ന് പോയി.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । സ ശുഭം ശോഭനം മാര്ഗമാസ്ഥായ വ്യാധസത്തമഃ । തപസ്തേപേ നിരാഹാരസ്തം ഗുരും മനസാ സ്മരന് ।। ൩൮.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ആ ശ്രേഷ്ഠനായ വേട്ടക്കാരൻ, ശുഭവും മനോഹരവുമായ മാർഗം സ്വീകരിച്ച്, ആചാര്യനെ മനസ്സിൽ ഓർത്തുകൊണ്ട്, ഭക്ഷണമില്ലാതെ തപസ് ചെയ്തു.
ഭിക്ഷാകാലേ തു സംപ്രാപ്തേ ശീര്ണപര്ണാന്യഭക്ഷയത് । സ കദാചിത് ക്ഷുധാവിഷ്ടോ വൃക്ഷമൂലം സമാശ്രിതഃ ।। ൩൮.
ഭിക്ഷയ്ക്കുള്ള സമയം എത്തിയപ്പോൾ, അവൻ ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ ഭക്ഷിച്ചു; ഒരിക്കൽ, അത്യന്തം വിശപ്പേറ്റ്, ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരടിയിൽ അഭയം തേടി.
ബുഭുക്ഷിതസ്തരോഃ പര്ണമൈച്ഛദ് ഭക്ഷിതുമന്തികാത് । ഇത്യേവം കുര്വതോ വ്യോമ്നി വാഗുവാചാശരീരിണീ ।। ൩൮.
വിശപ്പോടെ, സമീപത്തുള്ള വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ഇല കഴിക്കാനായി അവൻ ശ്രമിച്ചു; അപ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ശരീരമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം കേട്ടു.
മാ ഭക്ഷയസ്വ സകടമുച്ചൈരേവം പ്രഭാഷിതേ । തതോഽസൌ തം വിഹായാന്യദ് വാര്ക്ഷം പതിതമഗ്രഹീത് ।। ൩൮.
'വളഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആ ഇല ഭക്ഷിക്കരുത്' എന്ന് ആ ശബ്ദം ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു; അതിനുശേഷം, അവൻ അതെവിടെയും വിട്ട് മറ്റൊരു വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വീണ മറ്റൊരു ഇല എടുത്തു.
തമപ്യേവം നിഷിദ്ധം സ്യാദന്യം തഥൈവമേവ ച । ഏവം സ സകടം മത്വാ വ്യാധഃ കിഞ്ചിന്ന ഭക്ഷയത് ।। ൩൮.
അത് പോലും അങ്ങനെ നിരോധിക്കപ്പെട്ടു; അങ്ങനെ, എല്ലാ ഇലകളും വളഞ്ഞതാണെന്ന് കരുതി, ആ വേട്ടക്കാരൻ ഒന്നും ഭക്ഷിച്ചില്ല.
നിരാഹാരസ്തപസ്തേപേ സ്മരന് ഗുരുമതന്ദ്രിതഃ । തസ്യാഥ ബഹുനാ കാലേ ഗതേ ഋഷിവരോഽഭ്യഗാത് ।। ൩൮.
അന്നം കഴിക്കാതെ, ഗുരുവിനെ മനസ്സിൽ ഓർത്ത്, ക്ഷീണം കാണിക്കാതെ വ്രതം അനുഷ്ടിച്ചു. അങ്ങനെ ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മഹർഷി അവിടെയെത്തി.
ദുര്വാസാഃ ശംസിതാത്മാ വൈ കിഞ്ചിത്പ്രാണമപശ്യത । വ്യാധം തപോത്ഥതേജോഭിര്ജ്വലമാനം ഹവിര്യഥാ ।। ൩൮.
ദുര്വാസസ്, മനസ്സു ശാന്തനായവൻ, ആ വെടിക്കാരനെ കണ്ടു. വ്രതത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ ദീപ്തിയായി, അഗ്നിയിൽ ഹോമം പോലെ, അവൻ ജീവൻ കുറച്ച് മാത്രം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നു.
സോഽപി വ്യാധസ്തു തം നത്വാ ശിരസാഽഥ മഹാമുനിമ് । ഉവാച സ കൃതാര്ഥോഽസ്മി ഭഗവന് ദര്ശനാത് തവ ।। ൩൮.
ആ വെടിക്കാരനും, തല കുനിച്ചുകൊണ്ട് മഹാമുനിയെ നമസ്കരിച്ചു. "ഭഗവനെ, നിങ്ങളുടെ ദർശനം കൊണ്ടു ഞാൻ സന്തുഷ്ടനായി," എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഇദാനീം ശ്രാദ്ധകാലം മേ പ്രാപ്തം ത്വമവധാരയ । ശീര്ണപര്ണാനി ഭക്ഷയന് വൈ തൈരേവാഹം മഹാമുനേ । ഭവന്തം പ്രീണയാമീതി വ്യാധസ്തം വാക്യമബ്രവീത് ।। ൩൮.
"ഇപ്പോൾ എന്റെ ശ്രാദ്ധകാലം എത്തി, ദയവായി മനസ്സിലാക്കൂ. ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ മാത്രം കഴിച്ച്, മഹാമുനീ, അതിലൂടെ ഞാൻ നിങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു," എന്ന് വെടിക്കാരൻ പറഞ്ഞു.
ദുര്വാസാ അപി തം ശുദ്ധം ശുദ്ധഭാവം ജിതേന്ദ്രിയമ് । ജിജ്ഞാസുസ്തത്തപോ വാക്യമിദമുച്ചൈരുവാച ഹ ।। ൩൮.
ദുര്വാസസ്, അവനെ ശുദ്ധനും, ശുദ്ധഭാവമുള്ളവനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനുമെന്നു കണ്ടു. അവന്റെ വ്രതം പരീക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഉച്ചത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യവഗോധൂമശാലീനാമന്നം ചൈവ സുസംസ്കൃതമ് । ദീയതാം മേ ക്ഷുധാര്തായ ത്വാമുദ്ദിശ്യാഗതായ ച ।। ൩൮.
"യവം, ഗോതുമ, ചോറും ചേർത്തു നല്ല രീതിയിൽ തയ്യാറാക്കിയ അന്നം എനിക്ക് തരിക. ഞാൻ വിശക്കുന്നു, നിന്നെ കാണാൻ വന്നതാണ്."
ഇത്യുക്തേന ത്വസൌ വ്യാധശ്ചിന്താം പരമികാം ഗതഃ । ക്വ സംഭവിഷ്യതേ മഹ്യമിതി ചിന്താപരോഽഭവത് ।। ൩൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വെടിക്കാരൻ വലിയ ചിന്തയിൽ ആകി. "ഇത് എങ്ങനെ സാധിക്കും?" എന്ന ചിന്തയിൽ മുഴുകി.
തസ്യ ചിന്തയതഃ പാത്രമാകാശാത് പതിതം ശുഭമ് । സൌവര്ണം സിദ്ധിസംയുക്തം തജ്ജഗ്രാഹ കരേണ സഃ ।। ൩൮.
അവൻ ചിന്തിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ശുദ്ധമായ ഒരു പൊൻപാത്രം, വിജയശക്തിയോടെ, താഴെ വീണു. അതു കൈയിൽ എടുത്തു.
തദ് ഗൃഹീത്വാ മുനിം പ്രാഹ ദുര്വാസാഖ്യം സസാധ്വസഃ । അത്രൈവ സ്ഥീയതാം ബ്രഹ്മന് യാവദ് ഭിക്ഷാടനം ത്വഹമ് । കരോമി തത്പ്രസാദോഽയം ക്രിയതാം ബ്രഹ്മവിത്തമ ।। ൩൮.
അത് എടുത്ത്, ദുര്വാസസ് എന്ന മുനിയെ ഭയത്തോടെ പറഞ്ഞു: "ബ്രാഹ്മണേ, ഇവിടെ തന്നെ കാത്തിരിക്കുക; ഞാൻ ഭിക്ഷയെടുപ്പാൻ പോകുന്നു. ദയവായി ഈ അനുഗ്രഹം ചെയ്യുക, ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയേ."
ഏവമുക്ത്വാ തതോ ഭിക്ഷാമടനം വ്യാധസത്തമഃ । നാതിദൂരേണ നഗരം ധനയോഷസമന്വിതമ് ।। ൩൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വെടിക്കാരൻ ഭിക്ഷയെടുപ്പാൻ പോയി. അതിൽ നിന്ന് അധികം ദൂരമല്ലാത്ത, ധനംയും സ്ത്രീകളും നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലേക്ക്.
തസ്യ തത്ര പ്രയാതസ്യ അഗ്രതഃ സര്വശോഭനാഃ । വൃക്ഷേഭ്യോ നിര്യയുശ്ചാന്യാ ഹേമപാത്രാഗ്രപാണയഃ । വിവിധാന്നാനി തസ്യാശു ദത്ത്വാ പാത്രം പ്രപൂരിതമ് ।। ൩൮.
അവൻ അവിടെയെത്തിയപ്പോൾ, എല്ലാ മനോഹരമായ സ്ത്രീകളും വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു, പൊൻപാത്രങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച്, വിവിധ അന്നങ്ങൾ വേഗത്തിൽ അവന്റെ പാത്രം നിറച്ചു.
സ ച ഭൂതാര്ഥമാത്മാനം മത്വാ പുനരഥാശ്രമമ് । ആജഗാമ തതോഽപശ്യത് തമൃഷിം ജപതാം വരമ് ।। ൩൮.
ഭിക്ഷയെടുപ്പാൻ വന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം പൂർത്തിയായി എന്ന് കരുതി, വീണ്ടും ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. അവിടെ ജപം ചെയ്യുന്ന മഹർഷിയെ കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ സ്ഥാപ്യ താം ഭിക്ഷാം ശുചൌ ദേശേ പ്രസന്നധീഃ । പ്രണമ്യ തമൃഷിം വാക്യമുവാച വ്യാധസത്തമഃ ।। ൩൮.
അവനെ കണ്ടു, ഭിക്ഷ ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് വച്ചു, മനസ്സു സന്തോഷത്തോടെ, മുനിയെ നമസ്കരിച്ചു. വെടിക്കാരൻ മഹർഷിയെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് ക്ഷാലനം പദ്ഭ്യാം ക്രിയതാമൃഷിപുംഗവ । യദി ത്വഹമനുഗ്രാഹ്യസ്തദേവം കര്ത്തുമര്ഹസി ।। ൩൮.
"ഭഗവനെ, നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകാൻ അനുവദിക്കുമോ, മഹർഷിയേ? ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് അർഹനാണെങ്കിൽ, ദയവായി ഇത് ചെയ്യാൻ അനുവദിക്കൂ."
ഏവമുക്തഃ സ ജിജ്ഞാസുസ്തപോവീര്യം ശുഭം മുനിഃ । നദീം ഗന്തും ന ശക്നോമി ജലപാത്രം ന ചാസ്തി മേ ।। ൩൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മുനി അവന്റെ വ്രതശക്തി പരീക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. "നദിയിലേക്ക് പോകാൻ കഴിയില്ല; എനിക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുപോകാൻ പാത്രവും ഇല്ല."
കഥം പ്രക്ഷാലയാമ്യാശു വ്യാധ പാദൌ മഹാമതേ । ഇത്യേതന്മുനിനാ വ്യാധഃ ശ്രുത്വാ ചിന്താപരോഽഭവത് । കിം കരോമി കഥം ചാസ്യ ഭോജനം വൈ ഭവിഷ്യതി ।। ൩൮.
"വേദാന്തജ്ഞാനിയേ, എങ്ങനെ ഞാൻ വേഗത്തിൽ നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകാം?" — മുനിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വെടിക്കാരൻ ചിന്തയിൽ ആകി: "എന്ത് ചെയ്യണം? എങ്ങനെ അവൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കും?"