അവമാനാത് തു വിപ്രാണാം സത്യാന്തം സ്മരണം തവ । മൃത്യുകാലേന സംമൂഢ കേശവേന ഭവിഷ്യതി ।। ൩൭.
'നീ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അപമാനിച്ചതിനാൽ, സത്യത്തിൽ ഇതിന്റെ ഓർമ്മ മരണമെന്നതോടെ അവസാനിക്കട്ടെ; മരണസമയത്ത് ഭ്രമിച്ചവനായി, കേശവന്റെ ഇച്ഛയാൽ നീ അങ്ങനെ ആയിരിക്കും.'
ഇത്യുക്തോഽഹം പുരാ തൈസ്തു ബ്രാഹ്മണൈര്വേദപാരഗൈഃ । തമേവ സര്വം സംപ്രാപ്തോ ബ്രഹ്മശാപം സുപുഷ്കലമ് ।। ൩൭.
ഇങ്ങനെ വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എനിക്ക് മുമ്പ് പറഞ്ഞു; അവർ നൽകിയ ബ്രഹ്മശാപം ഞാൻ മുഴുവനായും അനുഭവിച്ചു.
തതസ്തേ ബ്രാഹ്മണാ സര്വേ പ്രണിപത്യ മഹാമുനേ । ഉക്താഽനുഗ്രഹഹേതോര്വൈ ഊചുസ്തേ മാമിമം പുരാ ।। ൩൭.
അതിനുശേഷം, എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും മഹാമുനിക്ക് നമസ്കരിച്ചു, അനുഗ്രഹം നൽകാൻ എന്നെ നേരത്തെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
ഷഷ്ഠാന്നകാലികസ്യാഗ്രേ യസ്തേ സ്ഥാസ്യതി കശ്ചന । സ ഭക്ഷ്യസ്തേ തു ഭവിതാ കംചിത്കാലം നരാധമ ।। ൩൭.
'ആറാം ഭക്ഷണസമയത്ത് നിന്റെ മുന്നിൽ ആരെങ്കിലും വന്നാൽ, നീ അവരെ കുറേ ദിവസം ഭക്ഷിക്കേണ്ടി വരും, ദുഷ്ടനേ.'
യദേഷുഘാതം ലബ്ധ്വാ തു പ്രാണൈഃ കണ്ഠഗതൈര്ഭവാന് । ശ്രോഷ്യസേ ദ്വിജവക്ത്രാത് തു നമോ നാരായണേതി ഹി । തദാ സ്വര്ഗഗതിസ്തുഭ്യം ഭവിതാ നാത്ര സംശയഃ ।। ൩൭.
'അമ്പ് കൊണ്ടു തട്ടി, ജീവൻ കഴുത്തിൽ തങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോൾ, ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ വായിൽ നിന്ന് 'നമോ നാരായണായ' എന്ന വാക്ക് നീ കേട്ടാൽ, അപ്പോൾ തന്നെ സ്വർഗ്ഗലോകം നിനക്ക് ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.'
പരവക്ത്രഗതസ്യാപി വിഷ്ണോര്നാമ ശ്രുതം മയാ । ലബ്ധദ്വേഷസ്യ വിപ്രാണാം പ്രത്യക്ഷം തവ സത്തമ ।। ൩൭.
'മറ്റൊരാളുടെ വായിൽ നിന്നെങ്കിലും വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം കേൾക്കുമ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ദ്വേഷം ലഭിച്ചവർക്കും അതിന്റെ ഫലം നേരിട്ട് ലഭിക്കും എന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, മഹാനേ.'
യഃ പുനര്ബ്രാഹ്മണാന് പൂജ്യ സ്വവക്ത്രേണ നമോ ഹരിമ് । വദന് പ്രാണം വിമുച്യേത മുക്തൌഽസൌ വീതകില്ബിഷഃ ।।। ൩൭.
ആയാൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിച്ച്, സ്വന്തം വായിൽ നിന്ന് 'ഹരിയ്ക്ക് നമസ്കാരം' എന്ന് പറഞ്ഞ് ജീവൻ വിട്ടാൽ, പാപങ്ങൾ എല്ലാം വിട്ട് മോക്ഷം നേടും.
സത്യം സത്യം പുനഃ സത്യമുത്ക്ഷിപ്യ ഭുജമുച്യതേ । ജങ്ഗമാ ബ്രാഹ്മണാ ദേവാഃ കൂടസ്ഥഃ പുരുഷോത്തമഃ ।। ൩൭.
ഇത് സത്യമാണ്, സത്യമാണ്, വീണ്ടും വീണ്ടും സത്യമാണ് — ഞാൻ കൈ ഉയർത്തി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: സഞ്ചരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർ ദേവന്മാരാണ്; പരമപുരുഷൻ ഒരിക്കലും മാറാത്തവനാണ്.
ഏവമുക്ത്വാ ഗതഃ സ്വര്ഗം സ രാജാ വീതകല്മഷഃ । ബ്രാഹ്മണോഽപി സദായുക്തസ്തം വ്യാധം പ്രത്യഭാഷത ।। ൩൭.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, പാപരഹിതനായ രാജാവ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; എന്നും ഏകാഗ്രനായ ബ്രാഹ്മണൻ ആ വേട്ടക്കാരനോട് പറഞ്ഞു.
ഋഷിരുവാച । ജിഘൃക്ഷോര്മൃഗരാജസ്യ യത്ത്വയാ രക്ഷിതോ ഹ്യഹമ് । തത്പുത്ര തുഷ്ടസ്തേ ദദ്മി വരം വരയ സുവ്രത ।। ൩൭.
മുനി പറഞ്ഞു: മൃഗരാജാവ് എന്നെ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ നീ എന്നെ രക്ഷിച്ചതിനാൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്, ധർമ്മശീലനേ, ഒരു വരം ചോദിക്കൂ, ഞാൻ നൽകാം.
വ്യാധ ഉവാച । ഏഷ ഏവ വരോ മഹ്യം യത് ത്വം മാം ഭാഷസേ ദ്വിജ । അതഃ പരം വരേണാഹം കിം കരോമി പ്രശാധി മാമ് ।। ൩൭.
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനെ, നീ എന്നോട് സംസാരിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും വലിയ വരം; അതിനപ്പുറം വേറെ എന്ത് വേണം? ദയവായി എന്നെ ഉപദേശിക്കൂ.
ഋഷിരുവാച । അഹം ത്വയാ പുരാ പുത്ര പ്രാര്ഥിതോഽസ്മി തപോഽര്ഥിനാ । ബഹുപാതകയുക്തേന ഘോരരൂപേണ ചാനഘ ।। ൩൭.
മുനി പറഞ്ഞു: മകനേ, നീ മുമ്പ് പല പാപങ്ങളും ചെയ്ത ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ तपസ്സിനായി എന്നെ തേടിയിരുന്നു.
ഇദാനീം തവ പാപാനി ദേവികാഭിഷവേണ ച । മദ്ദര്ശനേന ച ചിരം വിഷ്ണുനാമശ്രുതേന ച । നഷ്ടാനി ശുദ്ധദേഹോഽസി സാംപ്രതം നാത്ര സംശയഃ ।। ൩൭.
ഇപ്പോൾ, ദേവികയിൽ സ്നാനം ചെയ്തതും, എന്നെ ദീർഘകാലം കണ്ടതും, വിഷ്ണുനാമം കേട്ടതും കൊണ്ടു, നിന്റെ പാപങ്ങൾ എല്ലാം നശിച്ചിരിക്കുന്നു; നീ ഇപ്പോൾ ശുദ്ധശരീരനാണ് — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഇദാനീം വരമേകം ത്വം ഗൃഹാണ മമ സന്നിധൌ । തപഃ കുരുഷ്വ സാധോ ത്വം ചിരകാലം യദീച്ഛസി ।। ൩൭.
ഇപ്പോൾ, എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ഒരു വരം സ്വീകരിക്കൂ: നീ എത്രകാലം വേണമെങ്കിലും തപസ് ചെയ്യൂ, ധർമ്മശീലനേ.
വ്യാധ ഉവാച । യ ഏഷ ഭവതാ പ്രോക്തോ വിഷ്ണുര്നാരായണഃ പ്രഭുഃ । സ കഥം പ്രാപ്യതേ മര്ത്യൈരേഷ ഏവ വരോ മമ ।। ൩൭.
വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനെ, നീ പറഞ്ഞ ഈ വിഷ്ണുവും നാരായണനും എന്നെപ്പോലുള്ള മനുഷ്യർ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും? അതാണ് എനിക്ക് വേണമെന്നുള്ള ഒരേയൊരു വരം.
ഋഷിരുവാച । തമുദ്ദിശ്യ വ്രതം കുര്യാദ് യത്കിംചിത്പുരുഷോഽച്യുതമ് । സ പരം തമവാപ്നോതി ഭക്തയാ യുക്തഃ പുമാനിതി ।। ൩൭.
മുനി പറഞ്ഞു: ആരെങ്കിലും അച്യുതനായി ഒരു ചെറിയ വ്രതം പോലും ആചരിച്ചാൽ, ഭക്തിയോടെ ആ പരമാത്മാവിനെ പ്രാപിക്കും.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ ഭവാന് പുത്ര വ്രതമേതത് സമാചര । ന ഭക്ഷയേദ് ഗണാന്നം തു ന വദേദനൃതം ക്വചിത് ।। ൩൭.
മകനേ, ഇതറിയുക; ഈ വ്രതം നീ ആചരിക്കണം: കൂട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്, എവിടെയും കള്ളം പറയരുത്.
ഏതത് തേ വ്രതമാദിഷ്ടം മയാ വ്യാധവര ധ്രുവമ് । അത്രൈവം തപസാ യുക്തസ്തിഷ്ഠ ത്വം യാവദിച്ഛസി ।। ൩൭.
വേട്ടക്കാരനേ, ഞാൻ നിന്നു വേണ്ടി ഈ വ്രതം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു — അതു തീർച്ച. ഇവിടെ തന്നെ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു നീ എത്രകാലം വേണമെങ്കിലും ഇരിക്കൂ.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവം ചിന്താന്വിതം മത്വാ വരദോ ബ്രാഹ്മണോഽഭവത് । മോക്ഷാര്ഥിനമഥോ ബുദ്ധ്വാ വഞ്ചയിത്വാ ഗതോ മുനിഃ ।। ൩൭.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ബ്രാഹ്മണൻ വരദായകനായി. വേട്ടക്കാരൻ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആ മുനി അവനെ വഞ്ചിച്ച് അവിടെ നിന്ന് പോയി.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । സ ശുഭം ശോഭനം മാര്ഗമാസ്ഥായ വ്യാധസത്തമഃ । തപസ്തേപേ നിരാഹാരസ്തം ഗുരും മനസാ സ്മരന് ।। ൩൮.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ആ ശ്രേഷ്ഠനായ വേട്ടക്കാരൻ, ശുഭവും മനോഹരവുമായ മാർഗം സ്വീകരിച്ച്, ആചാര്യനെ മനസ്സിൽ ഓർത്തുകൊണ്ട്, ഭക്ഷണമില്ലാതെ തപസ് ചെയ്തു.
ഭിക്ഷാകാലേ തു സംപ്രാപ്തേ ശീര്ണപര്ണാന്യഭക്ഷയത് । സ കദാചിത് ക്ഷുധാവിഷ്ടോ വൃക്ഷമൂലം സമാശ്രിതഃ ।। ൩൮.
ഭിക്ഷയ്ക്കുള്ള സമയം എത്തിയപ്പോൾ, അവൻ ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ ഭക്ഷിച്ചു; ഒരിക്കൽ, അത്യന്തം വിശപ്പേറ്റ്, ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരടിയിൽ അഭയം തേടി.
ബുഭുക്ഷിതസ്തരോഃ പര്ണമൈച്ഛദ് ഭക്ഷിതുമന്തികാത് । ഇത്യേവം കുര്വതോ വ്യോമ്നി വാഗുവാചാശരീരിണീ ।। ൩൮.
വിശപ്പോടെ, സമീപത്തുള്ള വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ഇല കഴിക്കാനായി അവൻ ശ്രമിച്ചു; അപ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ശരീരമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം കേട്ടു.
മാ ഭക്ഷയസ്വ സകടമുച്ചൈരേവം പ്രഭാഷിതേ । തതോഽസൌ തം വിഹായാന്യദ് വാര്ക്ഷം പതിതമഗ്രഹീത് ।। ൩൮.
'വളഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആ ഇല ഭക്ഷിക്കരുത്' എന്ന് ആ ശബ്ദം ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു; അതിനുശേഷം, അവൻ അതെവിടെയും വിട്ട് മറ്റൊരു വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വീണ മറ്റൊരു ഇല എടുത്തു.
തമപ്യേവം നിഷിദ്ധം സ്യാദന്യം തഥൈവമേവ ച । ഏവം സ സകടം മത്വാ വ്യാധഃ കിഞ്ചിന്ന ഭക്ഷയത് ।। ൩൮.
അത് പോലും അങ്ങനെ നിരോധിക്കപ്പെട്ടു; അങ്ങനെ, എല്ലാ ഇലകളും വളഞ്ഞതാണെന്ന് കരുതി, ആ വേട്ടക്കാരൻ ഒന്നും ഭക്ഷിച്ചില്ല.
നിരാഹാരസ്തപസ്തേപേ സ്മരന് ഗുരുമതന്ദ്രിതഃ । തസ്യാഥ ബഹുനാ കാലേ ഗതേ ഋഷിവരോഽഭ്യഗാത് ।। ൩൮.
അന്നം കഴിക്കാതെ, ഗുരുവിനെ മനസ്സിൽ ഓർത്ത്, ക്ഷീണം കാണിക്കാതെ വ്രതം അനുഷ്ടിച്ചു. അങ്ങനെ ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മഹർഷി അവിടെയെത്തി.
ദുര്വാസാഃ ശംസിതാത്മാ വൈ കിഞ്ചിത്പ്രാണമപശ്യത । വ്യാധം തപോത്ഥതേജോഭിര്ജ്വലമാനം ഹവിര്യഥാ ।। ൩൮.
ദുര്വാസസ്, മനസ്സു ശാന്തനായവൻ, ആ വെടിക്കാരനെ കണ്ടു. വ്രതത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ ദീപ്തിയായി, അഗ്നിയിൽ ഹോമം പോലെ, അവൻ ജീവൻ കുറച്ച് മാത്രം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നു.
സോഽപി വ്യാധസ്തു തം നത്വാ ശിരസാഽഥ മഹാമുനിമ് । ഉവാച സ കൃതാര്ഥോഽസ്മി ഭഗവന് ദര്ശനാത് തവ ।। ൩൮.
ആ വെടിക്കാരനും, തല കുനിച്ചുകൊണ്ട് മഹാമുനിയെ നമസ്കരിച്ചു. "ഭഗവനെ, നിങ്ങളുടെ ദർശനം കൊണ്ടു ഞാൻ സന്തുഷ്ടനായി," എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഇദാനീം ശ്രാദ്ധകാലം മേ പ്രാപ്തം ത്വമവധാരയ । ശീര്ണപര്ണാനി ഭക്ഷയന് വൈ തൈരേവാഹം മഹാമുനേ । ഭവന്തം പ്രീണയാമീതി വ്യാധസ്തം വാക്യമബ്രവീത് ।। ൩൮.
"ഇപ്പോൾ എന്റെ ശ്രാദ്ധകാലം എത്തി, ദയവായി മനസ്സിലാക്കൂ. ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ മാത്രം കഴിച്ച്, മഹാമുനീ, അതിലൂടെ ഞാൻ നിങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു," എന്ന് വെടിക്കാരൻ പറഞ്ഞു.
ദുര്വാസാ അപി തം ശുദ്ധം ശുദ്ധഭാവം ജിതേന്ദ്രിയമ് । ജിജ്ഞാസുസ്തത്തപോ വാക്യമിദമുച്ചൈരുവാച ഹ ।। ൩൮.
ദുര്വാസസ്, അവനെ ശുദ്ധനും, ശുദ്ധഭാവമുള്ളവനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനുമെന്നു കണ്ടു. അവന്റെ വ്രതം പരീക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഉച്ചത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യവഗോധൂമശാലീനാമന്നം ചൈവ സുസംസ്കൃതമ് । ദീയതാം മേ ക്ഷുധാര്തായ ത്വാമുദ്ദിശ്യാഗതായ ച ।। ൩൮.
"യവം, ഗോതുമ, ചോറും ചേർത്തു നല്ല രീതിയിൽ തയ്യാറാക്കിയ അന്നം എനിക്ക് തരിക. ഞാൻ വിശക്കുന്നു, നിന്നെ കാണാൻ വന്നതാണ്."