തസ്യ ബ്രഹ്മാ ദദൌ പ്രീതഃ പൌര്ണമാസീം തിഥിം പ്രഭുഃ । തസ്യാമുപോഷയേദ് രാജംസ്തമര്ഥം പ്രതിപാദയേത് ।। ൩൫.
ബ്രഹ്മാവ് സന്തോഷത്തോടെ സോമനു പൗർണ്ണമി തിഥി സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഉപവസിച്ച്, രാജാവേ, അവനു അർഹമായ ബലി അർപ്പിക്കണം.
യവാന്നഹാരശ്ച ഭവേത് തസ്യ ജ്ഞാനം പ്രയച്ഛതി । കാന്തിം പുഷ്ടിം ച രാജേന്ദ്ര ധനം ധാന്യം ച കേവലമ് ।। ൩൫.
അന്ന് യവം കൊണ്ടുള്ള ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; സോമൻ ജ്ഞാനം, കാന്തി, ആരോഗ്യം, ധനം, ധാന്യം എന്നിവ സമൃദ്ധിയായി നൽകുന്നു, രാജേന്ദ്ര.
മഹാതപാ ഉവാച । ആദിത്രേതാസു രാജാനോ മണിജാ യേ പ്രകീര്ത്തിതാഃ । കഥയിഷ്യാമി താന് രാജന് യത്ര ജാതോഽപി പാര്ഥിവ ।। ൩൬.
മഹാതപസ്വി പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കൃതയുഗത്തിലും ത്രേതായുഗത്തിലും പ്രശസ്തരായ രത്നംപോലെയുള്ള രാജാക്കന്മാരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം. ആ വംശത്താണ് നീയും ജനിച്ചത്, ഭൂപാലനേ.
യോഽസൌ സുപ്രഭനാമാസീത് സ ത്വം രാജന് കൃതേ യുഗേ । ജാതോഽസി നാമ്നാ വിഖ്യാതഃ പ്രജാപാലേതി ശോഭനഃ ।। ൩൬.
കൃതയുഗത്തിൽ സുപ്രഭ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടവൻ നീയായിരുന്നു രാജാവേ. അപ്പോൾ നീ പ്രജാപാലൻ എന്ന പ്രശസ്തമായ പേരിൽ ജനിച്ചു, മഹത്വമുള്ളവനായി.
ശേഷാസ്ത്രേതായുഗേ രാജന് ഭവിഷ്യന്തി മഹാബലാഃ । യോ ദീപ്തതേജാ മണിജഃ സ ശന്തേതി പ്രകീര്തിതഃ ।। ൩൬.
മറ്റുള്ളവർ ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാശക്തിയുള്ളവരായി ജനിക്കും. അവരിൽ അതീവ തേജസ്സുള്ള രത്നംപോലെയുള്ള രാജാവ് ശാന്തി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.
സുരശ്മിര്ഭവിതാ രാജാ ശശകര്ണോ മഹാബലഃ । ശുഭദര്ശനഃ പാഞ്ചാലോ ഭവിഷ്യതി നരാധിപഃ ।। ൩൬.
സുരശ്മി രാജാവായും, ശക്തനായ ശശകർണ്ണനും, മനോഹരദർശനനായ പാഞ്ചാലവംശത്തിൽ പെട്ട ശുഭദർശനനും ഭൂപാലനായി ജനിക്കും.
സുശാന്തിരങ്ഗവംശേ വൈ സുന്ദരോഽപ്യങ്ഗ ഇത്യുത । സുന്ദശ്ച മുചുകുന്ദോഽഭൂത്സുദ്യുമ്നസ്തുര ഏവ ച ।। ൩൬.
അംഗവംശത്തിൽ സുശാന്തി ജനിക്കും. സുന്ദരനും അങ്ങ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടും. സുന്ദനും മുചുകുണ്ടനും സുദ്യുമ്നനും തുരനും ജനിച്ചു.
സുമനാഃ സോമദത്തസ്തു ശുഭഃ സംവരണോഽഭവത് । സുശീലോ വസുദാനസ്തു സുഖദോ സുപതിര്ഭവത് ।। ൩൬.
സുമനസ്സ് സോമദത്തനായി, ശുഭനായ സംവരണൻ ജനിച്ചു. സുശീലൻ വസുദാനനായി, സുഖദൻ സുപ്പതി എന്നായി.
ശമ്ഭുഃ സേനാപതിരഭൂത് സുകാന്തോ ദശരഥഃ സ്മൃതഃ । സോമോഽഭൂജ്ജനകോ രാജാ ഏതേ ത്രേതായുഗേ നൃപ ।। ൩൬.
ശംഭു സേനാനായകനായി, സുകാന്തൻ ദശരഥനായി അറിയപ്പെട്ടു. സോമൻ ജനകനായി ജനിച്ചു, രാജാവേ, ഇവരാണ് ത്രേതായുഗത്തിലെ രാജാക്കന്മാർ.
സര്വേ ഭൂമിമിമാം രാജന് ഭുക്ത്വാ തേ വസുധാധിപാഃ । ഇഷ്ട്വാ ച വിവിധൈര്യജ്ഞൈര്ദിവം പ്രാപ്സ്യന്ത്യസംശയമ് ।। ൩൬.
രാജാവേ, ഈ ഭൂപാലന്മാർ എല്ലാവരും ഭൂമിയിൽ ഭോഗം അനുഭവിച്ച് വിവിധ യാഗങ്ങൾ നടത്തി, സംശയമില്ലാതെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവം ശ്രുത്വാ സ രാജര്ഷിര്ബ്രഹ്മവിദ്യാഽമൃതം പ്രഭുഃ । ആഖ്യാനം പരമം പ്രീതസ്തപശ്ചര്തുമിയാദ് വനമ് ।। ൩൬.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇതെല്ലാം കേട്ട രാജർഷി, ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ അമൃതം അറിഞ്ഞവൻ, പരമോന്നതമായ ഈ കഥയിൽ ആനന്ദംകൊണ്ടു, തപസ്സിനായി കാടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ഋഷിരധ്യാത്മയോഗേന വിഹായേദം കലേവരമ് । ബ്രഹ്മഭൂതോഽഭവദ്ധാത്രി ഹരൌ ലയമവാപ ച ।। ൩൬.
ആ ഋഷി ആത്മയോഗം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. ബ്രഹ്മനുമായി ഏകത്വം പ്രാപിച്ച്, ഹരിയിൽ ലയിച്ചു.
വൃന്ദാവനം ച രാജാഽസൌ തപോഽര്ഥം ഗതവാന് പ്രഭുഃ । തത്ര ഗോവിന്ദനാമാനം ഹരിം സ്തോതുമഥാരഭത് ।। ൩൬.
ആ രാജാവ്, പ്രഭു, തപസ്സിനായി വൃന്ദാവനത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഗോവിന്ദൻ എന്ന ഹരിയെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
രാജോവാച । നമാമി ദേവം ജഗതാം ച മൂര്ത്തിം ഗോപേന്ദ്രമിന്ദ്രാനുജമപ്രമേയമ് । സംസാരചക്രക്രമണൈകദക്ഷം ക്ഷിതീധരം ദേവവരം നമാമി ।। ൩൬.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്റെ രൂപമായ ദേവനേ, ഗോപന്മാരുടെ നാഥനേ, ഇന്ദ്രന്റെ അനുപമനായ സഹോദരനേ, സംസാരചക്രത്തിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ ഏകപാടുള്ളവനേ, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവനേ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഭവോദധൌ ദുഃഖശതോര്മ്മിഭീമേ ജരാവര്ത്തേ കൃഷ്ണപാതാലമൂലേ । തദന്തമേകോ ദധതേ സുഖം മേ നമോഽസ്തു തേ ഗോപതിരപ്രമേയ ।। ൩൬.
ജന്മമരണസമുദ്രത്തിൽ, നൂറുകണക്കിന് ദു:ഖങ്ങളുടെ ഭയങ്കരമായ തിരകളിൽ, വയസ്സിന്റെ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ, ഇരുണ്ട അധോലോകത്തിന്റെ അടിയിൽ—അവസാനം കൊണ്ടുവരുകയും എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നവൻ നീയത്രേ. അപ്രമേയനായ ഗോപനാഥനേ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
വ്യാധ്യാദിയുക്തഃ പുരുഷൈര്ഗ്രഹൈശ്ച സങ്ഘട്ടമാനം പുനരേവ ദേവ । നമോഽസ്തു തേ യുദ്ധരതേ മഹാത്മാ ജനാര്ദനോ ഗോപതിരുഗ്രബാഹുഃ ।। ൩൬.
രോഗം മുതലായ കഷ്ടങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ ഗ്രഹങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ബാധിക്കുമ്പോൾ, മഹാത്മാവേ, യുദ്ധത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവനേ, ജനാർദ്ദനനേ, ഗോപനാഥനേ, ശക്തനായ ഭുജശാലിയേ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ത്വമുത്തമഃ സര്വവിദാം സുരേശ ത്വയാ തതം വിശ്വമിദം സമസ്തമ് । ഗോപേന്ദ്ര മാം പാഹി മഹാനുഭാവ ഭവാദ്ഭീതം തിഗ്മരഥാങ്ഗപാണേ ।। ൩൬.
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, സർവ്വജ്ഞന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതനേ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിന്നാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. മഹാത്മാവായ ഗോപേന്ദ്രനേ, ഭവഭീതനായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ, ഭയങ്കരമായ ചക്രായുധം കൈവശമുള്ളവനേ.
പരോഽസി ദേവ പ്രവരഃ സുരാണാം പുംസഃ സ്വരൂപോഽസി ശശിപ്രകാശഃ । ഹുതാശവക്ത്രാച്യുത തീവ്രഭാവ ഗോപേന്ദ്ര മാം പാഹി ഭവേ പതന്തമ് ।। ൩൬.
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, പരമോന്നതനേ, മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപമായ, ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ളവനേ, അച്യുതനേ, അഗ്നിയുടെ മുഖംപോലും ശക്തിയുള്ളവനേ, ഗോപനാഥനേ, ഞാൻ ഭവത്തിൽ വീഴുമ്പോൾ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.
സംസാരചക്രക്രമണാന്യനേകാ - ന്യാവിര്ഭവന്ത്യച്യുത ദേഹിനാം യത് । ത്വന്മായയാ മോഹിതാനാം സുരേശ കസ്തേ മായാം തരതേ ദ്വന്ദ്വധാമാ ।। ൩൬.
അച്യുതനേ, ജഡന്മാരെ നിന്റെ മായയാൽ മോഹിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, സംസാരചക്രത്തിൽ അനേകം ജന്മങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ദ്വന്ദ്വങ്ങളുടെ ആധാരമായ നിന്റെ മായയെ ആരാണ് കടക്കാൻ കഴിയുക, ദേവനാഥനേ?
അഗോത്രമസ്പര്ശമരൂപഗന്ധ - മനാമനിര്ദേശമജം വരേണ്യമ് । ഗോപേന്ദ്ര ത്വാം യദ്യുപാസന്തി ധീരാ - സ്തേ മുക്തിഭാജോ ഭവബന്ധമുക്താഃ ।। ൩൬.
ഗോപനാഥനേ, വംശമില്ലാത്ത, സ്പർശം ഇല്ലാത്ത, രൂപം ഇല്ലാത്ത, ഗന്ധം ഇല്ലാത്ത, പേരില്ലാത്ത, വിവരണമില്ലാത്ത, അജനായ, ശ്രേഷ്ഠനായ നിന്നെ ധീരന്മാർ ആരാധിക്കുമ്പോൾ, അവർ ഭവബന്ധനം വിട്ട് മോക്ഷം നേടുന്നു.
ശബ്ദാതിഗം വ്യോമരൂപം വിമൂര്ത്തിം വികര്മ്മിണാം ശുഭഭാവം വരേണ്യമ് । ചക്രാബ്ജപാണിം തു തഥോപചാരാ- ദുക്തം പുരാണേ സതതം നമാമി ।। ൩൬.
ശബ്ദത്തിന് അതീതനും, ആകാശംപോലെയുള്ള രൂപവും, രൂപരഹിതനും, സദാചാരികളിൽ ശുഭസ്വഭാവം ഉള്ളവനും, പ്രാപിക്കേണ്ടതുമായവനും, ചക്രവും താമരയും കൈവശമുള്ളവനും, പുരാണങ്ങളിൽ ഉപമയായി വിവരിക്കപ്പെട്ടവനും ആയ ഭഗവാനെ ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു.
ത്രിവിക്രമം ക്രാന്തജഗത്ത്രയം ച ചതുര്മൂര്ത്തിം വിശ്വഗതാം ക്ഷിതീശമ് । ശമ്ഭും വിഭും ഭൂതപതിം സുരേശം നമാമ്യഹം വിഷ്ണുമനന്തമൂര്ത്തിമ് ।। ൩൬.
മൂന്നു ലോകങ്ങൾ മൂന്ന് പടിയോടെ കടന്ന ത്രിവിക്രമനെയും, നാലു രൂപങ്ങളുള്ളവനെയും, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനെയും, ഭൂമിയുടെ നാഥനെയും, ശംഭുവിനെയും, സർവ്വവ്യാപിയെയും, സകലഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനെയും, ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനെയും, അനന്തരൂപനായ വിഷ്ണുവിനെയും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ത്വം ദേവ സര്വാണി ചരാചരാണി സൃജസ്യഥോ സംഹരസേ ത്വമേവ । മാം മുക്തികാമം നയ ദേവ ശീഘ്രം യസ്മിന് ഗതാ യോഗിനോ നാപയാന്തി ।। ൩൬.
ദേവാ, നീയാണല്ലോ സകല ചലനചലനങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുകയും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന എന്നെ, യോഗികൾ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ തിരികെ വരാത്ത ആ സ്ഥിതിയിലേക്ക് ദയവായി വേഗത്തിൽ നയിക്കണമേ.
ജയസ്വ ഗോവിന്ദ മഹാനുഭാവ ജയസ്വ വിഷ്ണോ ജയ പദ്മനാഭ । ജയസ്വ സര്വജ്ഞ ജയാപ്രമേയ ജയസ്വ വിശ്വേശ്വര വിശ്വമൂര്ത്തേ ।। ൩൬.
മഹത്തായ മഹിമയുള്ള ഗോവിന്ദാ, ജയിക്കണമേ! വിഷ്ണോ, ജയിക്കണമേ! പദ്മനാഭാ, ജയിക്കണമേ! സർവ്വജ്ഞനായവനേ, അളവുകിട്ടാത്തവനേ, ജയിക്കണമേ! വിശ്വത്തിന്റെ ഇശ്വരനേ, വിശ്വരൂപനേ, ജയിക്കണമേ!
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവം സ്തുത്വാ തദാ രാജാ നിധായ സ്വം കലേവരമ് । പരമാത്മനി ഗോവിന്ദേ ലയമാഗാച്ച ശാശ്വതേ ।। ൩൬.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം രാജാവ് തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, പരമാത്മാവായ ഗോവിന്ദനിൽ ശാശ്വതമായ ലയമുണ്ടായി.
ധരണ്യുവാച । കഥമാരാധ്യസേ ദേവ ഭക്തിമദ്ഭിര്നരൈര്വിഭോ । സ്ത്രീഭിര്വാ സര്വമേതന്മേ ശംസ ത്വം ഭൂതഭാവന ।। ൩൭.
ഭൂമി ചോദിച്ചു: ഭക്തിയുള്ള പുരുഷന്മാരോ സ്ത്രീകളോ എങ്ങനെ നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നു, ദേവാ? ഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവേ, ഇതെല്ലാം ദയവായി എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഭാവസാധ്യോഽസ്മ്യഹം ദേവി ന വിത്തൈര്ന ജപൈരഹമ് । സാധ്യസ്തഥാഽപി ഭക്താനാം കായക്ലേശം വദാമി തേ ।। ൩൭.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ദേവി, ഞാൻ ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ പ്രാപിക്കപ്പെടൂ; ധനത്താലോ ജപത്താലോ അല്ല. എന്നിരുന്നാലും, ഭക്തന്മാർക്ക് അനുയോജ്യമായ ശരീരശ്രമങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയും.
കര്മണാ മനസാ വാചാ മച്ചിത്തോ യോ നരോ ഭവേത് । തസ്യ വ്രതാനി ധാസ്യാമി വിവിധാനി നിബോധ മേ ।। ൩൭.
ആചാരത്തിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും എന്നിലേക്കു മനസ്സാക്ഷരമായി ചിന്തിക്കുന്ന പുരുഷനു വേണ്ടിയുള്ള വിവിധ വ്രതങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കണം.
അഹിംസാ സത്യമസ്തേയം ബ്രഹ്മചര്യം പ്രകീര്തിതമ് (-കല്കത)ാ । ഏതാനി മാനസാന്യാഹുര്വ്രതാനി തു ധരാധരേ ।। ൩൭.
അഹിംസ, സത്യം, പരധനം അപഹരിക്കാതിരിക്കുക, ബ്രഹ്മചര്യം — ഇതെല്ലാം മനസ്സിൽ പാലിക്കേണ്ട വ്രതങ്ങളാണ്, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവളേ.
ഏകഭക്തം തഥാ നക്തമുപവാസാദികം ച യത് । തത്സര്വം കായികം പുംസാം വ്രതം ഭവതി നാന്യഥാ ।। ൩൭.
ഏകഭക്തി, രാത്രി ഉപവാസം, ഇതുപോലെയുള്ള എല്ലാ ആചാരങ്ങളും പുരുഷന്മാർക്ക് ശരീരശ്രമങ്ങളായ വ്രതങ്ങളാണ്; ഇതിന് മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമില്ല.