ഏവമുക്ത്വാ ക്ഷയം സോമ അഗമദ് ദക്ഷശാപതഃ । ദേവാ മനുഷ്യാഃ പശവോ നഷ്ടേ സോമേ സവീരുധഃ ।। ൩൫.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം സോമൻ ക്ഷയിച്ചു. സോമൻ ഇല്ലാതായപ്പോൾ ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും മൃഗങ്ങൾക്കും സസ്യങ്ങൾക്കും നാശം വന്നു.
ക്ഷീണാഭവംസ്തദാ സര്വാ ഓഷധ്യശ്ച വിശേഷതഃ । ക്ഷയം ഗച്ഛദ്ഭിരത്യര്ഥമോഷധീഭിഃ സുരര്ഷഭാഃ ।। ൩൫.
അപ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും ക്ഷയിച്ചു, പ്രത്യേകിച്ച് ഔഷധികൾ. സസ്യങ്ങൾ ഉണങ്ങി പോകുമ്പോൾ ദേവന്മാർക്ക് വലിയ ദു:ഖം അനുഭവപ്പെട്ടു.
മൂലേഷു വീരുധാം സോമഃ സ്ഥിത ഇത്യൂചുരാതുരാഃ । തേഷാം ചിന്താഽഭവത് തീവ്രാ വിഷ്ണും ച ശരണം യയുഃ ।। ൩൫.
അവർ രോഗബാധിതരായി, സോമൻ സസ്യങ്ങളുടെ വേരുകളിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നു പറഞ്ഞു. അതിനാൽ അവരുടെ മനസ്സിൽ വലിയ ആശങ്കയുണ്ടായി, അവർ വിഷ്ണുവിൽ അഭയം തേടി.
ഭഗവാനാഹ താന് സര്വാന് ബ്രൂത കിം ക്രിയതേ മയാ । തേ ചോചുര്ദേവ ദക്ഷേണ ശപ്തഃ സോമോ വിനാശിതഃ ।। ൩൫.
ഭഗവാൻ അവരോടു പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ.' അവർ പറഞ്ഞു: 'ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം സോമൻ നശിച്ചിരിക്കുന്നു.'
താനുവാച തദാ ദേവോ മഥ്യതാം കലശോദധിഃ । ഓഷധ്യഃ സര്വതോ ദേവാഃ പ്രക്ഷിപ്യാശു സുസംയതൈഃ ।। ൩൫.
അപ്പോൾ ദേവൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'കലശസമുദ്രം മഥിക്കൂ; എല്ലാ ദേവന്മാരും എല്ലായിടത്തുനിന്നും ഔഷധികൾ വേഗത്തിൽ ശുദ്ധമായി ചേർക്കണം.'
ഏവമുക്ത്വാ തതോ ദേവാന് ദധ്യൌ രുദ്രം ഹരിഃ സ്വയമ് । ബ്രഹ്മാണം ച തഥാ ദധ്യൌ വാസുകിം നേത്രകാരണാത് ।। ൩൫.
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, ഹരി സ്വയം രുദ്രനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും, മഥനത്തിനായി വാസുകിയെയും ധ്യാനിച്ചു.
തേ സര്വേ തത്ര സഹിതാ മമന്ഥുര്വരുണാലയമ് । തസ്മിംസ്തു മഥിതേ ജാതഃ പുനഃ സോമോ മഹീപതേ ।। ൩൫.
അവരൊക്കെയും ചേർന്ന് അവിടെ വരുണന്റെ ആലയം മഥിച്ചു. അങ്ങനെ മഥിച്ചപ്പോൾ, സോമൻ വീണ്ടും ജനിച്ചു, രാജാവേ.
യോഽസൌ ക്ഷേത്രജ്ഞസംജ്ഞോ വൈ ദേഹേഽസ്മിന് പുരുഷഃ പരഃ । സ ഏവ സോമോ മന്തവ്യോ ദേഹിനാം ജീവസംജ്ഞിതഃ । പരേച്ഛയാ സ മൂര്ത്തിം തു പൃഥക് സൌമ്യാം പ്രപേദിവാന് ।। ൩൫.
ഈ ശരീരത്തിൽ ഉള്ള ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്ന പരമപുരുഷൻ തന്നെയാണ് സോമൻ; ജീവന്മാരുടെ ജീവൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. പരമേശ്വരന്റെ ഇച്ഛയാൽ, അവൻ ഒരു സൌമ്യമായ രൂപം സ്വീകരിച്ചു.
തമേവ ദേവമനുജാഃ ഷോഡശേമാശ്ച ദേവതാഃ । ഉപജീവന്തി വൃക്ഷാശ്ച തഥൈവോഷധയഃ പ്രഭുമ് ।। ൩൫.
മനുഷ്യരും പതിനാറു ദേവതകളും മരങ്ങളും ഔഷധികളും എല്ലാവരും അവനെ പ്രഭുവായി ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.
രുദ്രസ്തമേവ സകലം ദധാര ശിരസാ തദാ । തദാത്മികാ ഭവന്ത്യാപോ വിശ്വമൂര്തിരസൌ സ്മൃതഃ ।। ൩൫.
അപ്പോൾ രുദ്രൻ സോമനെ മുഴുവനും തലയിൽ ധരിച്ചു. അന്ന് മുതൽ ജലം അവന്റെ സ്വഭാവമായി, അവൻ സർവ്വവിശ്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഓർത്തിരിക്കുന്നു.
തസ്യ ബ്രഹ്മാ ദദൌ പ്രീതഃ പൌര്ണമാസീം തിഥിം പ്രഭുഃ । തസ്യാമുപോഷയേദ് രാജംസ്തമര്ഥം പ്രതിപാദയേത് ।। ൩൫.
ബ്രഹ്മാവ് സന്തോഷത്തോടെ സോമനു പൗർണ്ണമി തിഥി സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഉപവസിച്ച്, രാജാവേ, അവനു അർഹമായ ബലി അർപ്പിക്കണം.
യവാന്നഹാരശ്ച ഭവേത് തസ്യ ജ്ഞാനം പ്രയച്ഛതി । കാന്തിം പുഷ്ടിം ച രാജേന്ദ്ര ധനം ധാന്യം ച കേവലമ് ।। ൩൫.
അന്ന് യവം കൊണ്ടുള്ള ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; സോമൻ ജ്ഞാനം, കാന്തി, ആരോഗ്യം, ധനം, ധാന്യം എന്നിവ സമൃദ്ധിയായി നൽകുന്നു, രാജേന്ദ്ര.
മഹാതപാ ഉവാച । ആദിത്രേതാസു രാജാനോ മണിജാ യേ പ്രകീര്ത്തിതാഃ । കഥയിഷ്യാമി താന് രാജന് യത്ര ജാതോഽപി പാര്ഥിവ ।। ൩൬.
മഹാതപസ്വി പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കൃതയുഗത്തിലും ത്രേതായുഗത്തിലും പ്രശസ്തരായ രത്നംപോലെയുള്ള രാജാക്കന്മാരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം. ആ വംശത്താണ് നീയും ജനിച്ചത്, ഭൂപാലനേ.
യോഽസൌ സുപ്രഭനാമാസീത് സ ത്വം രാജന് കൃതേ യുഗേ । ജാതോഽസി നാമ്നാ വിഖ്യാതഃ പ്രജാപാലേതി ശോഭനഃ ।। ൩൬.
കൃതയുഗത്തിൽ സുപ്രഭ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടവൻ നീയായിരുന്നു രാജാവേ. അപ്പോൾ നീ പ്രജാപാലൻ എന്ന പ്രശസ്തമായ പേരിൽ ജനിച്ചു, മഹത്വമുള്ളവനായി.
ശേഷാസ്ത്രേതായുഗേ രാജന് ഭവിഷ്യന്തി മഹാബലാഃ । യോ ദീപ്തതേജാ മണിജഃ സ ശന്തേതി പ്രകീര്തിതഃ ।। ൩൬.
മറ്റുള്ളവർ ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാശക്തിയുള്ളവരായി ജനിക്കും. അവരിൽ അതീവ തേജസ്സുള്ള രത്നംപോലെയുള്ള രാജാവ് ശാന്തി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.
സുരശ്മിര്ഭവിതാ രാജാ ശശകര്ണോ മഹാബലഃ । ശുഭദര്ശനഃ പാഞ്ചാലോ ഭവിഷ്യതി നരാധിപഃ ।। ൩൬.
സുരശ്മി രാജാവായും, ശക്തനായ ശശകർണ്ണനും, മനോഹരദർശനനായ പാഞ്ചാലവംശത്തിൽ പെട്ട ശുഭദർശനനും ഭൂപാലനായി ജനിക്കും.
സുശാന്തിരങ്ഗവംശേ വൈ സുന്ദരോഽപ്യങ്ഗ ഇത്യുത । സുന്ദശ്ച മുചുകുന്ദോഽഭൂത്സുദ്യുമ്നസ്തുര ഏവ ച ।। ൩൬.
അംഗവംശത്തിൽ സുശാന്തി ജനിക്കും. സുന്ദരനും അങ്ങ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടും. സുന്ദനും മുചുകുണ്ടനും സുദ്യുമ്നനും തുരനും ജനിച്ചു.
സുമനാഃ സോമദത്തസ്തു ശുഭഃ സംവരണോഽഭവത് । സുശീലോ വസുദാനസ്തു സുഖദോ സുപതിര്ഭവത് ।। ൩൬.
സുമനസ്സ് സോമദത്തനായി, ശുഭനായ സംവരണൻ ജനിച്ചു. സുശീലൻ വസുദാനനായി, സുഖദൻ സുപ്പതി എന്നായി.
ശമ്ഭുഃ സേനാപതിരഭൂത് സുകാന്തോ ദശരഥഃ സ്മൃതഃ । സോമോഽഭൂജ്ജനകോ രാജാ ഏതേ ത്രേതായുഗേ നൃപ ।। ൩൬.
ശംഭു സേനാനായകനായി, സുകാന്തൻ ദശരഥനായി അറിയപ്പെട്ടു. സോമൻ ജനകനായി ജനിച്ചു, രാജാവേ, ഇവരാണ് ത്രേതായുഗത്തിലെ രാജാക്കന്മാർ.
സര്വേ ഭൂമിമിമാം രാജന് ഭുക്ത്വാ തേ വസുധാധിപാഃ । ഇഷ്ട്വാ ച വിവിധൈര്യജ്ഞൈര്ദിവം പ്രാപ്സ്യന്ത്യസംശയമ് ।। ൩൬.
രാജാവേ, ഈ ഭൂപാലന്മാർ എല്ലാവരും ഭൂമിയിൽ ഭോഗം അനുഭവിച്ച് വിവിധ യാഗങ്ങൾ നടത്തി, സംശയമില്ലാതെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഏവം ശ്രുത്വാ സ രാജര്ഷിര്ബ്രഹ്മവിദ്യാഽമൃതം പ്രഭുഃ । ആഖ്യാനം പരമം പ്രീതസ്തപശ്ചര്തുമിയാദ് വനമ് ।। ൩൬.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇതെല്ലാം കേട്ട രാജർഷി, ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ അമൃതം അറിഞ്ഞവൻ, പരമോന്നതമായ ഈ കഥയിൽ ആനന്ദംകൊണ്ടു, തപസ്സിനായി കാടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ഋഷിരധ്യാത്മയോഗേന വിഹായേദം കലേവരമ് । ബ്രഹ്മഭൂതോഽഭവദ്ധാത്രി ഹരൌ ലയമവാപ ച ।। ൩൬.
ആ ഋഷി ആത്മയോഗം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. ബ്രഹ്മനുമായി ഏകത്വം പ്രാപിച്ച്, ഹരിയിൽ ലയിച്ചു.
വൃന്ദാവനം ച രാജാഽസൌ തപോഽര്ഥം ഗതവാന് പ്രഭുഃ । തത്ര ഗോവിന്ദനാമാനം ഹരിം സ്തോതുമഥാരഭത് ।। ൩൬.
ആ രാജാവ്, പ്രഭു, തപസ്സിനായി വൃന്ദാവനത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഗോവിന്ദൻ എന്ന ഹരിയെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
രാജോവാച । നമാമി ദേവം ജഗതാം ച മൂര്ത്തിം ഗോപേന്ദ്രമിന്ദ്രാനുജമപ്രമേയമ് । സംസാരചക്രക്രമണൈകദക്ഷം ക്ഷിതീധരം ദേവവരം നമാമി ।। ൩൬.
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്റെ രൂപമായ ദേവനേ, ഗോപന്മാരുടെ നാഥനേ, ഇന്ദ്രന്റെ അനുപമനായ സഹോദരനേ, സംസാരചക്രത്തിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ ഏകപാടുള്ളവനേ, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവനേ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഭവോദധൌ ദുഃഖശതോര്മ്മിഭീമേ ജരാവര്ത്തേ കൃഷ്ണപാതാലമൂലേ । തദന്തമേകോ ദധതേ സുഖം മേ നമോഽസ്തു തേ ഗോപതിരപ്രമേയ ।। ൩൬.
ജന്മമരണസമുദ്രത്തിൽ, നൂറുകണക്കിന് ദു:ഖങ്ങളുടെ ഭയങ്കരമായ തിരകളിൽ, വയസ്സിന്റെ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ, ഇരുണ്ട അധോലോകത്തിന്റെ അടിയിൽ—അവസാനം കൊണ്ടുവരുകയും എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നവൻ നീയത്രേ. അപ്രമേയനായ ഗോപനാഥനേ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
വ്യാധ്യാദിയുക്തഃ പുരുഷൈര്ഗ്രഹൈശ്ച സങ്ഘട്ടമാനം പുനരേവ ദേവ । നമോഽസ്തു തേ യുദ്ധരതേ മഹാത്മാ ജനാര്ദനോ ഗോപതിരുഗ്രബാഹുഃ ।। ൩൬.
രോഗം മുതലായ കഷ്ടങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ ഗ്രഹങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ബാധിക്കുമ്പോൾ, മഹാത്മാവേ, യുദ്ധത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവനേ, ജനാർദ്ദനനേ, ഗോപനാഥനേ, ശക്തനായ ഭുജശാലിയേ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ത്വമുത്തമഃ സര്വവിദാം സുരേശ ത്വയാ തതം വിശ്വമിദം സമസ്തമ് । ഗോപേന്ദ്ര മാം പാഹി മഹാനുഭാവ ഭവാദ്ഭീതം തിഗ്മരഥാങ്ഗപാണേ ।। ൩൬.
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, സർവ്വജ്ഞന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതനേ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിന്നാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. മഹാത്മാവായ ഗോപേന്ദ്രനേ, ഭവഭീതനായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ, ഭയങ്കരമായ ചക്രായുധം കൈവശമുള്ളവനേ.
പരോഽസി ദേവ പ്രവരഃ സുരാണാം പുംസഃ സ്വരൂപോഽസി ശശിപ്രകാശഃ । ഹുതാശവക്ത്രാച്യുത തീവ്രഭാവ ഗോപേന്ദ്ര മാം പാഹി ഭവേ പതന്തമ് ।। ൩൬.
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, പരമോന്നതനേ, മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപമായ, ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ളവനേ, അച്യുതനേ, അഗ്നിയുടെ മുഖംപോലും ശക്തിയുള്ളവനേ, ഗോപനാഥനേ, ഞാൻ ഭവത്തിൽ വീഴുമ്പോൾ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.
സംസാരചക്രക്രമണാന്യനേകാ - ന്യാവിര്ഭവന്ത്യച്യുത ദേഹിനാം യത് । ത്വന്മായയാ മോഹിതാനാം സുരേശ കസ്തേ മായാം തരതേ ദ്വന്ദ്വധാമാ ।। ൩൬.
അച്യുതനേ, ജഡന്മാരെ നിന്റെ മായയാൽ മോഹിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, സംസാരചക്രത്തിൽ അനേകം ജന്മങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ദ്വന്ദ്വങ്ങളുടെ ആധാരമായ നിന്റെ മായയെ ആരാണ് കടക്കാൻ കഴിയുക, ദേവനാഥനേ?
അഗോത്രമസ്പര്ശമരൂപഗന്ധ - മനാമനിര്ദേശമജം വരേണ്യമ് । ഗോപേന്ദ്ര ത്വാം യദ്യുപാസന്തി ധീരാ - സ്തേ മുക്തിഭാജോ ഭവബന്ധമുക്താഃ ।। ൩൬.
ഗോപനാഥനേ, വംശമില്ലാത്ത, സ്പർശം ഇല്ലാത്ത, രൂപം ഇല്ലാത്ത, ഗന്ധം ഇല്ലാത്ത, പേരില്ലാത്ത, വിവരണമില്ലാത്ത, അജനായ, ശ്രേഷ്ഠനായ നിന്നെ ധീരന്മാർ ആരാധിക്കുമ്പോൾ, അവർ ഭവബന്ധനം വിട്ട് മോക്ഷം നേടുന്നു.