ഇത്യേവം പൂജിതാ യൂയമിഷ്ടാന് കാമാന് പ്രയച്ഛത । ആയുഃ കീര്തിം ധനം പുത്രാന് വിദ്യാമഭിജനം സ്മൃതിമ് ।। ൩൪.
ഇങ്ങനെ നിങ്ങൾ ആദരിക്കപ്പെട്ടാൽ, നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ വരങ്ങളും നൽകുന്നു—ആയുസ്സ്, കീർത്തി, ധനം, പുത്രന്മാർ, വിദ്യ, ഉന്നത വംശം, സ്മൃതി.
ഇത്യുക്ത്വാ തു തദാ ബ്രഹ്മാ തേഷാം പന്ഥാനമാകരോത് । ദക്ഷിണായനസംജ്ഞം തു പിതൄണാം ച പിതാമഹഃ ।। ൩൪.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ്, പിതാക്കൾക്കായി 'ദക്ഷിണായന' എന്ന പാത സൃഷ്ടിച്ചു; പിതാമഹൻ എന്ന നിലയിൽ.
തൂഷ്ണീം സസര്ജ ഭൂതാനി തമൂചുഃ പിതരസ്തതഃ । വൃത്തിം നോ ദേഹി ഭഗവന് യയാ വിന്ദാമഹേ സുഖമ് ।। ൩൪.
അവൻ ഭൂതങ്ങളെ മൗനത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ചു; പിതാക്കൾ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവനെ, ഞങ്ങൾ സുഖം നേടാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ഉപജീവന മാർഗം തരിക.'
ബ്രഹ്മാ ഉവാച । അമാവാസ്യാദിനം വോഽസ്തു തസ്യാം കുശതിലോദകൈഃ । തര്പിതാ മാനുഷൈസ്തൃപ്തിം പരാം ഗച്ഛഥ നാന്യഥാ ।। ൩൪.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'അമാവാസ്യാ ദിവസം നിങ്ങളുടെതായിരിക്കും; അന്ന് മനുഷ്യർ കുശയും തിലവും ചേർത്ത വെള്ളം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ പരമമായ തൃപ്തി നേടും; മറ്റെന്തെങ്കിലും വഴി അല്ല.'
തിലാ ദേയാസ്തഥൈതസ്യാമുപോഷ്യ പിതൃഭക്തിതഃ । പരമം തസ്യ സംതുഷ്ടാ വരം യച്ഛത മാ ചിരമ് ।। ൩൪.
ഈ ദിവസം പിതൃഭക്തിയോടെ ഉപവസിച്ച് എള്ള് ദാനം ചെയ്താൽ, പിതാക്കന്മാർ അത്യന്തം സന്തോഷം പ്രാപിച്ച് ഉടൻ അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു.
മഹാതപാ ഉവാച । ബ്രഹ്മണോ മാനസഃ പുത്രഃ അത്രിര്നാമ മഹാതപാഃ । തസ്യ പുത്രോഽഭവത്സോമോ ദക്ഷജാമാതൃതാം ഗതഃ ।। ൩൫.
മഹാതപസ്വി പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച അത്രി എന്ന മഹർഷിക്കു സോമൻ എന്ന പുത്രൻ ഉണ്ടായി; അവൻ ദക്ഷന്റെ മരുമകനായി.
സപ്തവിംശതി യാഃ കന്യാ ദാക്ഷായണ്യഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ । സോമപത്ന്യോഽതിമന്തവ്യാസ്താസാം ശ്രേഷ്ഠാ തു രോഹിണി ।। ൩൫.
ദക്ഷന്റെ ഇരുപത്തേഴു പുത്രിമാർ പ്രശസ്തരാണ്; അവർ സോമന്റെ ഭാര്യമാരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനി രോഹിണിയാണ്.
താമേവ രമതേ സോമോ നേതരാ ഇതി ശുശ്രുമഃ । ഇതരാഃ പ്രോചുരാഗത്യ ദക്ഷസ്യാസമതാം ശശേഃ ।। ൩൫.
സോമൻ രോഹിണിയോടു മാത്രം സ്നേഹം കാണിക്കുകയും, മറ്റുള്ളവരോട് അങ്ങനെ ചെയ്യാതിരിക്കുകയും ചെയ്തതായി ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ മറ്റുള്ളവർ ഒത്തുചേർന്ന് ദക്ഷനോടു സമത്വം ഇല്ലെന്നു പരാതി പറഞ്ഞു.
ദക്ഷോഽപ്യസകൃദാഗത്യ തമുവാച സ നാകരോത് । സമതാം സോഽപി തം ദക്ഷഃ ശശാപാന്തര്ഹിതോ ഭവ ।। ൩൫.
ദക്ഷൻ പലതവണ വന്ന് സോമനോട് സമത്വം പാലിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞു, പക്ഷേ സോമൻ അതു ചെയ്തില്ല. അപ്പോൾ ദക്ഷൻ സോമനെ ശപിച്ചു: 'നീ മറഞ്ഞുപോകുക' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏവം ശപ്തസ്തു ദക്ഷേണ സോമോ ദേഹം ത്യജേദഥ । ഉവാച സോമോ ദക്ഷം തു ഭവാനേവം ഭവിഷ്യതി । അനേകജോ വിഹായേമം ബ്രഹ്മദേഹം സനാതനമ് ।। ൩൫.
ഇങ്ങനെ ദക്ഷന്റെ ശാപം ലഭിച്ച സോമൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറായി. അപ്പോൾ സോമൻ ദക്ഷനോട് പറഞ്ഞു: 'നിനക്കും ഇതുപോലെ സംഭവിക്കും; അനേകം സന്താനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി, നീ ഈ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും.'
ഏവമുക്ത്വാ ക്ഷയം സോമ അഗമദ് ദക്ഷശാപതഃ । ദേവാ മനുഷ്യാഃ പശവോ നഷ്ടേ സോമേ സവീരുധഃ ।। ൩൫.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം സോമൻ ക്ഷയിച്ചു. സോമൻ ഇല്ലാതായപ്പോൾ ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും മൃഗങ്ങൾക്കും സസ്യങ്ങൾക്കും നാശം വന്നു.
ക്ഷീണാഭവംസ്തദാ സര്വാ ഓഷധ്യശ്ച വിശേഷതഃ । ക്ഷയം ഗച്ഛദ്ഭിരത്യര്ഥമോഷധീഭിഃ സുരര്ഷഭാഃ ।। ൩൫.
അപ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും ക്ഷയിച്ചു, പ്രത്യേകിച്ച് ഔഷധികൾ. സസ്യങ്ങൾ ഉണങ്ങി പോകുമ്പോൾ ദേവന്മാർക്ക് വലിയ ദു:ഖം അനുഭവപ്പെട്ടു.
മൂലേഷു വീരുധാം സോമഃ സ്ഥിത ഇത്യൂചുരാതുരാഃ । തേഷാം ചിന്താഽഭവത് തീവ്രാ വിഷ്ണും ച ശരണം യയുഃ ।। ൩൫.
അവർ രോഗബാധിതരായി, സോമൻ സസ്യങ്ങളുടെ വേരുകളിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നു പറഞ്ഞു. അതിനാൽ അവരുടെ മനസ്സിൽ വലിയ ആശങ്കയുണ്ടായി, അവർ വിഷ്ണുവിൽ അഭയം തേടി.
ഭഗവാനാഹ താന് സര്വാന് ബ്രൂത കിം ക്രിയതേ മയാ । തേ ചോചുര്ദേവ ദക്ഷേണ ശപ്തഃ സോമോ വിനാശിതഃ ।। ൩൫.
ഭഗവാൻ അവരോടു പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ.' അവർ പറഞ്ഞു: 'ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം സോമൻ നശിച്ചിരിക്കുന്നു.'
താനുവാച തദാ ദേവോ മഥ്യതാം കലശോദധിഃ । ഓഷധ്യഃ സര്വതോ ദേവാഃ പ്രക്ഷിപ്യാശു സുസംയതൈഃ ।। ൩൫.
അപ്പോൾ ദേവൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'കലശസമുദ്രം മഥിക്കൂ; എല്ലാ ദേവന്മാരും എല്ലായിടത്തുനിന്നും ഔഷധികൾ വേഗത്തിൽ ശുദ്ധമായി ചേർക്കണം.'
ഏവമുക്ത്വാ തതോ ദേവാന് ദധ്യൌ രുദ്രം ഹരിഃ സ്വയമ് । ബ്രഹ്മാണം ച തഥാ ദധ്യൌ വാസുകിം നേത്രകാരണാത് ।। ൩൫.
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, ഹരി സ്വയം രുദ്രനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും, മഥനത്തിനായി വാസുകിയെയും ധ്യാനിച്ചു.
തേ സര്വേ തത്ര സഹിതാ മമന്ഥുര്വരുണാലയമ് । തസ്മിംസ്തു മഥിതേ ജാതഃ പുനഃ സോമോ മഹീപതേ ।। ൩൫.
അവരൊക്കെയും ചേർന്ന് അവിടെ വരുണന്റെ ആലയം മഥിച്ചു. അങ്ങനെ മഥിച്ചപ്പോൾ, സോമൻ വീണ്ടും ജനിച്ചു, രാജാവേ.
യോഽസൌ ക്ഷേത്രജ്ഞസംജ്ഞോ വൈ ദേഹേഽസ്മിന് പുരുഷഃ പരഃ । സ ഏവ സോമോ മന്തവ്യോ ദേഹിനാം ജീവസംജ്ഞിതഃ । പരേച്ഛയാ സ മൂര്ത്തിം തു പൃഥക് സൌമ്യാം പ്രപേദിവാന് ।। ൩൫.
ഈ ശരീരത്തിൽ ഉള്ള ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്ന പരമപുരുഷൻ തന്നെയാണ് സോമൻ; ജീവന്മാരുടെ ജീവൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. പരമേശ്വരന്റെ ഇച്ഛയാൽ, അവൻ ഒരു സൌമ്യമായ രൂപം സ്വീകരിച്ചു.
തമേവ ദേവമനുജാഃ ഷോഡശേമാശ്ച ദേവതാഃ । ഉപജീവന്തി വൃക്ഷാശ്ച തഥൈവോഷധയഃ പ്രഭുമ് ।। ൩൫.
മനുഷ്യരും പതിനാറു ദേവതകളും മരങ്ങളും ഔഷധികളും എല്ലാവരും അവനെ പ്രഭുവായി ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.
രുദ്രസ്തമേവ സകലം ദധാര ശിരസാ തദാ । തദാത്മികാ ഭവന്ത്യാപോ വിശ്വമൂര്തിരസൌ സ്മൃതഃ ।। ൩൫.
അപ്പോൾ രുദ്രൻ സോമനെ മുഴുവനും തലയിൽ ധരിച്ചു. അന്ന് മുതൽ ജലം അവന്റെ സ്വഭാവമായി, അവൻ സർവ്വവിശ്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഓർത്തിരിക്കുന്നു.
തസ്യ ബ്രഹ്മാ ദദൌ പ്രീതഃ പൌര്ണമാസീം തിഥിം പ്രഭുഃ । തസ്യാമുപോഷയേദ് രാജംസ്തമര്ഥം പ്രതിപാദയേത് ।। ൩൫.
ബ്രഹ്മാവ് സന്തോഷത്തോടെ സോമനു പൗർണ്ണമി തിഥി സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഉപവസിച്ച്, രാജാവേ, അവനു അർഹമായ ബലി അർപ്പിക്കണം.
യവാന്നഹാരശ്ച ഭവേത് തസ്യ ജ്ഞാനം പ്രയച്ഛതി । കാന്തിം പുഷ്ടിം ച രാജേന്ദ്ര ധനം ധാന്യം ച കേവലമ് ।। ൩൫.
അന്ന് യവം കൊണ്ടുള്ള ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; സോമൻ ജ്ഞാനം, കാന്തി, ആരോഗ്യം, ധനം, ധാന്യം എന്നിവ സമൃദ്ധിയായി നൽകുന്നു, രാജേന്ദ്ര.
മഹാതപാ ഉവാച । ആദിത്രേതാസു രാജാനോ മണിജാ യേ പ്രകീര്ത്തിതാഃ । കഥയിഷ്യാമി താന് രാജന് യത്ര ജാതോഽപി പാര്ഥിവ ।। ൩൬.
മഹാതപസ്വി പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കൃതയുഗത്തിലും ത്രേതായുഗത്തിലും പ്രശസ്തരായ രത്നംപോലെയുള്ള രാജാക്കന്മാരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം. ആ വംശത്താണ് നീയും ജനിച്ചത്, ഭൂപാലനേ.
യോഽസൌ സുപ്രഭനാമാസീത് സ ത്വം രാജന് കൃതേ യുഗേ । ജാതോഽസി നാമ്നാ വിഖ്യാതഃ പ്രജാപാലേതി ശോഭനഃ ।। ൩൬.
കൃതയുഗത്തിൽ സുപ്രഭ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടവൻ നീയായിരുന്നു രാജാവേ. അപ്പോൾ നീ പ്രജാപാലൻ എന്ന പ്രശസ്തമായ പേരിൽ ജനിച്ചു, മഹത്വമുള്ളവനായി.
ശേഷാസ്ത്രേതായുഗേ രാജന് ഭവിഷ്യന്തി മഹാബലാഃ । യോ ദീപ്തതേജാ മണിജഃ സ ശന്തേതി പ്രകീര്തിതഃ ।। ൩൬.
മറ്റുള്ളവർ ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാശക്തിയുള്ളവരായി ജനിക്കും. അവരിൽ അതീവ തേജസ്സുള്ള രത്നംപോലെയുള്ള രാജാവ് ശാന്തി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.
സുരശ്മിര്ഭവിതാ രാജാ ശശകര്ണോ മഹാബലഃ । ശുഭദര്ശനഃ പാഞ്ചാലോ ഭവിഷ്യതി നരാധിപഃ ।। ൩൬.
സുരശ്മി രാജാവായും, ശക്തനായ ശശകർണ്ണനും, മനോഹരദർശനനായ പാഞ്ചാലവംശത്തിൽ പെട്ട ശുഭദർശനനും ഭൂപാലനായി ജനിക്കും.
സുശാന്തിരങ്ഗവംശേ വൈ സുന്ദരോഽപ്യങ്ഗ ഇത്യുത । സുന്ദശ്ച മുചുകുന്ദോഽഭൂത്സുദ്യുമ്നസ്തുര ഏവ ച ।। ൩൬.
അംഗവംശത്തിൽ സുശാന്തി ജനിക്കും. സുന്ദരനും അങ്ങ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടും. സുന്ദനും മുചുകുണ്ടനും സുദ്യുമ്നനും തുരനും ജനിച്ചു.
സുമനാഃ സോമദത്തസ്തു ശുഭഃ സംവരണോഽഭവത് । സുശീലോ വസുദാനസ്തു സുഖദോ സുപതിര്ഭവത് ।। ൩൬.
സുമനസ്സ് സോമദത്തനായി, ശുഭനായ സംവരണൻ ജനിച്ചു. സുശീലൻ വസുദാനനായി, സുഖദൻ സുപ്പതി എന്നായി.
ശമ്ഭുഃ സേനാപതിരഭൂത് സുകാന്തോ ദശരഥഃ സ്മൃതഃ । സോമോഽഭൂജ്ജനകോ രാജാ ഏതേ ത്രേതായുഗേ നൃപ ।। ൩൬.
ശംഭു സേനാനായകനായി, സുകാന്തൻ ദശരഥനായി അറിയപ്പെട്ടു. സോമൻ ജനകനായി ജനിച്ചു, രാജാവേ, ഇവരാണ് ത്രേതായുഗത്തിലെ രാജാക്കന്മാർ.
സര്വേ ഭൂമിമിമാം രാജന് ഭുക്ത്വാ തേ വസുധാധിപാഃ । ഇഷ്ട്വാ ച വിവിധൈര്യജ്ഞൈര്ദിവം പ്രാപ്സ്യന്ത്യസംശയമ് ।। ൩൬.
രാജാവേ, ഈ ഭൂപാലന്മാർ എല്ലാവരും ഭൂമിയിൽ ഭോഗം അനുഭവിച്ച് വിവിധ യാഗങ്ങൾ നടത്തി, സംശയമില്ലാതെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.