ആഭിവ്യപ്തിമിദം സര്വം ജഗന്നാരായണേന ഹ । ഇത്യേതത് കഥിതം ദേവി കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി ।। ൪.
ഈ ലോകമൊക്കെയും നാരായണനാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് ഞാൻ പറഞ്ഞത്, ദേവിയേ. ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
ധരണ്യുവാച । നാരദേനൈവമുക്തസ്തു തദാ രാജാ പ്രിയവ്രതഃ । കൃതവാന് കിം മമാചക്ഷ്വ പ്രസാദാത് പരമേശ്വര ।। ൪.
ഭൂമി ചോദിച്ചു: നാരദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് പ്രിയവ്രതൻ എന്ത് ചെയ്തു? പരമേശ്വരാ, ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഭവതീം സപ്തധാ കൃത്വാ പുത്രാണാം ച പ്രദായ സഃ । പ്രിയവ്രതസ്തപസ്തേപേ നാരദാച്ഛ്രുതവിസ്മയഃ ।। ൪.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: നിന്നെ ഏഴായി വിഭജിച്ച് പുത്രന്മാർക്ക് നല്കി, നാരദന്റെ വാക്കുകളിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട പ്രിയവ്രതൻ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
നാരായണാത്മകം ബ്രഹ്മ പരം ജപ്ത്വാ സ്വയംഭുവഃ । തതസ്തുഷ്ടമനാഃ പാരം പരം നിര്വാണമാപ്തവാന് ।। ൪.
നാരായണസ്വരൂപമായ പരബ്രഹ്മം ജപിച്ച്, സ്വയംഭുവൻ സന്തോഷത്തോടെ പരമനിര്വാണം നേടി.
ശ്രൃണു ചാന്യദ് വരാരോഹേ യദ് വൃത്തം പരമേഷ്ഠിനഃ । ആരാധനായ യതതഃ പുരാകാലേ നൃപസ്യ ഹ ।। ൪.
സുന്ദരിയായവളേ, പരമേശ്ഠിയുടെ ആരാധനയ്ക്കായി പുരാതനകാലത്ത് ഒരു രാജാവ് ശ്രമിച്ചപ്പോൾ സംഭവിച്ച മറ്റൊരു കഥ ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ആസീദശ്വശിരാ നാമ രാജാ പരമധാര്മികഃ । സോഽശ്വമേധേന യജ്ഞേന യഷ്ട്വാ സുബഹുദക്ഷിണഃ ।। ൪.
അശ്വശിരാ എന്ന പേരിൽ പരമധാർമികനായ ഒരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ അശ്വമേധയാഗം നടത്തി ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി.
സ്നാതശ്ചാവഭൃഥേ സോഽഥ ബ്രാഹ്മണൈഃ പരിവാരിതഃ । യാവദാസ്തേ സ രാജര്ഷിസ്താവദ് യോഗിവരോ മുനിഃ । ആയയൌ കപിലഃ ശ്രീമാന് ജൈഗീഷവ്യശ്ച യോഗിരാട് ।। ൪.
യാഗം കഴിഞ്ഞ് അവഭൃഥസ്നാനം കഴിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് രാജർഷി ഇരുന്നു. അപ്പോൾ മഹാനായ യോഗി കപിലനും, യോഗികളിൽ പ്രധാനനായ ജൈഗീഷവ്യനും അവിടെ എത്തി.
തതസ്ത്വരിതമുത്ഥായ സ രാജാ സ്വാഗതക്രിയാമ് । ചകാര പരയാ യുക്തഃ സ മുദാ രാജസത്തമഃ ।। ൪.
അപ്പോൾ രാജാവ് ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ്, അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ അതിഥി സ്വീകരണ ചടങ്ങുകൾ ചെയ്തു.
താവര്ച്ചിതാവാസനഗൌ ദൃഷ്ട്വാ രാജാ മഹാബലഃ । പപ്രച്ഛ തൌ തിഗ്മധിയൌ യോഗജ്ഞൌ സ്വേച്ഛയാഗതൌ ।। ൪.
അവരെ ആദരിച്ച് ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്നതുകണ്ട് മഹാബലശാലിയായ രാജാവ്, തീവ്രബുദ്ധിയും യോഗവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉള്ള ആ ഇരുവരോടും, സ്വമേധയാ വന്നതുകൊണ്ട്, ചോദിച്ചു.
ഭവന്തൌ സംശയം വിപ്രൌ പൃച്ഛാമി പുരുഷോത്തമൌ । കഥമാരാധയേദ് ദേവം ഹരിം നാരായണം പരമ് ।। ൪.
പ്രശസ്തരായ ബ്രാഹ്മണരേ, മഹാന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളോടൊരു സംശയം ചോദിക്കട്ടെ: പരമനായ നാരായണനായ ഹരിയെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം?
വിപ്രാവൂചതുഃ । ക ഏഷ പ്രോച്യതേ രാജംസ്ത്വയാ നാരായണോ ഗുരുഃ । ആവാം നാരായണൌ ദ്വൌ തു ത്വത്പ്രത്യക്ഷഗതൌ നൃപ ।। ൪.
ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീ ഗുരുവായി വിളിക്കുന്ന ആ നാരായണൻ ആരാണ്? ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നാരായണന്മാരാണ്, നേരിട്ട് നിന്റെ മുമ്പിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.
അശ്വശിരാ ഉവാച । ഭവന്തൌ ബ്രാഹ്മണൌ സിദ്ധൌ തപസാ ദഗ്ധകില്ബിഷൌ । കഥം നാരായണാവാവാമിതി വാക്യമഥേരിതമ് ।। ൪.
അശ്വശിരാ പറഞ്ഞു: നിങ്ങളിരുവരും തപസ്സിലൂടെ പാപങ്ങൾ ദഹിച്ച, സിദ്ധി നേടിയ ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ്. എങ്ങനെ നിങ്ങളാണ് നാരായണന്മാർ എന്ന് പറയാൻ കഴിയും? ഈ വാക്ക് എനിക്ക് മനസ്സിലാകുന്നില്ല.
ശങ്ഖചക്രഗദാപാണിഃ പീതവാസാ ജനാര്ദനഃ । ഗരുഡസ്ഥോ മഹാദേവഃ കസ്തസ്യ സദൃശോ ഭുവി ।। ൪.
ശംഖവും ചക്രവും ഗദയും കൈവശം വഹിച്ച്, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ഗരുഡപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്ന മഹാദേവനായ ജനാർദ്ദനനോട് ഈ ഭൂമിയിൽ സമം ആരുണ്ട്?
തസ്യ രാജ്ഞോ വചഃ ശ്രുത്വാ തൌ വിപ്രൌ സംശിതവ്രതൌ । ജഹസതുഃ പശ്യ വിഷ്ണും രാജന്നിതി ജജല്പതുഃ ।। ൪.
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദൃഢവ്രതമുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ചിരിച്ചു: 'രാജാവേ, വിഷ്ണുവിനെ കാണൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏവമുക്ത്വാ സ കപിലഃ സ്വയം വിഷ്ണുര്ബഭൂവ ഹ । ജൈഗീഷവ്യശ്ച ഗരുഡസ്തത്ക്ഷണാത് സമജായത ।। ൪.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം കപിലൻ തന്നെ വിഷ്ണുവായി മാറി, ജൈഗീഷവ്യൻ ഉടൻ ഗരുഡനായി മാറി.
തതോ ഹാഹാകൃതം ത്വാസീത് തത്ക്ഷണാദ് രാജമണ്ഡലമ് । ദൃഷ്ട്വാ നാരായണം ദേവം ഗരുഡസ്ഥം സനാതനമ് ।। ൪.
അപ്പോൾ തന്നെ രാജസഭയിൽ മുഴുവൻ അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ ഉച്ചത്തിൽ ആരവം ഉയര്ന്നു; ഗരുഡപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്ന ശാശ്വതനായ നാരായണദേവനെ കണ്ടു.
കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ തതോ രാജാ മഹായശാഃ । ഉവാച ശാമ്യതാം വിപ്രൌ നായം വിഷ്ണുരഥേദൃശഃ ।। ൪.
മഹാപ്രശസ്തനായ രാജാവ് കൈകൾ കൂട്ടി നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ശാന്തരാകൂ; ഇതാണ് യഥാർത്ഥ വിഷ്ണു അല്ല.'
യസ്യ ബ്രഹ്മാ സമുത്പന്നോ നാഭിപങ്കജമധ്യതഃ । തസ്മാച്ച ബ്രഹ്മണോ രുദ്രഃ സ വിഷ്ണുഃ പരമേശ്വരഃ ।। ൪.
ആയാളുടെ നാഭികമലത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവു ജനിച്ചു, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ. ആ വിഷ്ണുവാണ് പരമേശ്വരൻ.
ഇതി രാജവചഃ ശ്രുത്വാ തദാ തൌ മുനിപുംഗവൌ । ചക്രതുഃ പരമാം മായാം യോഗമായാം വിശേഷതഃ ।। ൪.
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ മഹാന്മാർ ഇരുവരും അത്യുത്തമമായ യോഗമായ, പ്രത്യേകമായ യോഗമായ മായ കാണിച്ചു.
കപിലഃ പദ്മനാഭസ്തു ജൈഗീഷവ്യഃ പ്രജാപതിഃ । കമലസ്ഥോ ബഭൌ ഹ്രസ്വസ്തസ്യ ചാങ്കേ കുമാരകഃ ।। ൪.
കപിലൻ പദ്മനാഭനായി, ജൈഗീഷവ്യൻ പ്രജാപതിയായി. കമലത്തിൽ ഇരുന്ന് പ്രകാശിച്ചു; അവന്റെ മടിയിൽ ഒരു കുഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദദര്ശ രാജാ രക്താക്ഷം കാലാനലസമദ്യുതിമ് । നേത്ഥം ഭവതി വിശ്വേശോ മായൈഷാ യോഗിനാം സദാ । സര്വവ്യാപീ ഹരിഃ ശ്രീമാനിതി രാജാ ജഗാദ ഹ ।। ൪.
രാജാവ് ചുവന്ന കണ്ണുകളും കാലാഗ്നിപോലുള്ള പ്രകാശവും ഉള്ളവനെ കണ്ടു. ഈ വിധമാണ് യോഗിമാരുടെ മായയിലൂടെ വിശ്വേശ്വരൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഹരി എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനും മഹത്വമുള്ളവനുമാണ് എന്നും രാജാവ് പറഞ്ഞു.
തതോ വാക്യാവസാനേ തു തസ്യ രാജ്ഞോ ഹി സംസദി । മശകാ മത്കുണാ യൂകാ ഭ്രമരാഃ പക്ഷിണോരഗാഃ ।। ൪.
അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ വാക്ക് അവസാനിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ സഭയിൽ പുഴുക്കൾ, ചതച്ചിലകൾ, പെടപ്പുകൾ, തേനീച്ചകൾ, പക്ഷികൾ, പാമ്പുകൾ എന്നിവ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
അശ്വാ ഗാവോ ദ്വിപാഃ സിംഹാ വ്യാഘ്രാ ഗോമായവോ മൃഗാഃ । അന്യേഽപി പശവഃ കീടാ ഗ്രാമ്യാരണ്യാശ്ച സര്വശഃ । ദൃശ്യന്തേ രാജഭവനേ കോടിശോ ഭൂതധാരിണി ।। ൪.
കുതിരകൾ, പശുക്കൾ, ആനകൾ, സിംഹങ്ങൾ, കടുവകൾ, നായർ, മാൻമരങ്ങൾ, മറ്റു മൃഗങ്ങൾ, കീടങ്ങൾ — വീട്ടിലും കാടിലും ഉള്ളവ — രാജമഹലിൽ കോടിക്കണക്കിന് ജീവികളുടെ രൂപത്തിൽ കാണപ്പെട്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ഭൂതസംഘാതം രാജാ വിസ്മിതമാനസഃ । യാവച്ചിന്തയതേ കിം സ്യാദേതദിത്യവഗമ്യ ച । ജൈഗീഷവ്യസ്യ മാഹാത്മ്യം കപിലസ്യ ച ധീമതഃ ।। ൪.
അത്രേത്തന്നെ ജീവികളുടെ ആ വലിയ കൂട്ടം കണ്ട രാജാവ് അത്ഭുതത്തിൽ ആകുന്നു; ഇതെന്താണെന്ന് ആലോചിച്ചപ്പോൾ, ജൈഗീഷവ്യനും ബുദ്ധിമാൻ കപിലനും ഉള്ള മഹത്വം അവൻ മനസ്സിലാക്കി.
കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ സ രാജാഽശ്വശിരാസ്തദാ । പപ്രച്ഛ താവൃഷീ ഭക്ത്യാ കിമിദം ദ്വിജസത്തമൌ ।। ൪.
അപ്പോൾ അശ്വശിരാ രാജാവ് കയ്യുകൾ ചേർത്ത് ഭക്തിയോടെ ആ രണ്ടു മഹർഷിമാരോടു ചോദിച്ചു: 'ഇത് എന്താണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ?'
ദ്വിജാവൂചതുഃ । ആവാം പൃഷ്ടൌ ത്വയാ രാജന് കഥം വിഷ്ണുരിഹേജ്യതേ । പ്രാപ്യതേ വാ മഹാരാജ തേനേദം ദര്ശിതം തവ ।। ൪.
ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഇവിടെ വിഷ്ണുവിനെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കാം, എങ്ങനെ ലഭിക്കും എന്നതിനെക്കുറിച്ച് നീ ഞങ്ങളോട് ചോദിച്ചു; അതിനാലാണ് ഇതെല്ലാം നിന്നെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നത്, മഹാരാജാവേ.'
സര്വജ്ഞസ്യ ഗുണാ ഹ്യേതേ യേ രാജംസ്തവ ദര്ശിതാഃ । സ ച നാരായണോ ദേവഃ സര്വജ്ഞഃ കാമരൂപവാന് ।। ൪.
രാജാവേ, സർവ്വജ്ഞനായ ദേവന്റെ ഗുണങ്ങൾ തന്നെയാണ് നിന്നെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നത്; ആ നാരായണൻ സർവ്വജ്ഞനും ഇഷ്ടരൂപം എടുക്കുന്നവനും ആകുന്നു.
സൌമ്യസ്തു സംസ്ഥിതഃ ക്വാപി പ്രാപ്യതേ മനുജൈഃ കില । ആരാധനേന ചൈതസ്യ വാക്യമര്ഥവദിഷ്യതേ ।। ൪.
അവൻ സൗമ്യസ്വഭാവിയാണു്, എവിടെയോ നിലകൊള്ളുന്നു, മനുഷ്യർ അവനെ ആരാധനയിലൂടെ ലഭിക്കാമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അവന്റെ വാക്കുകൾ അർത്ഥവത്താണ്.
കിന്തു സര്വശരീരസ്ഥഃ പരമാത്മാ ജഗത്പതിഃ । സ്വദേഹേ ദൃശ്യതേ ഭക്ത്യാ നൈകസ്ഥാനഗതസ്തു സഃ ।। ൪.
എങ്കിലും, സർവ്വശരീരങ്ങളിലും പാർക്കുന്ന പരമാത്മാവും ലോകനാഥനും ഭക്തിയോടെ നോക്കുമ്പോൾ സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു; ഒരിടത്തിലും മാത്രം അവൻ കുടിയിരിപ്പില്ല.
അതോഽര്ഥം ദര്ശിതം രൂപം ദേവസ്യ പരമാത്മനഃ । ആവയോസ്തവ രാജേന്ദ്ര പ്രതീതിഃ സ്യാദ് യഥാ തവ । ഏവം സര്വഗതോ വിഷ്ണുസ്തവ ദേഹേ ജനേശ്വര ।। ൪.
അതുകൊണ്ടാണ് പരമാത്മാവായ ദേവന്റെ ഈ രൂപം നിന്നെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നത്, രാജാധിരാജാവേ, നിന്നിൽ വിശ്വാസം ഉണ്ടാകാൻ വേണ്ടി; ഇങ്ങനെ സർവ്വവ്യാപിയായ വിഷ്ണു നിന്റെ ശരീരത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു, ജനങ്ങളുടെ നാഥാ.