രുദ്ര ഉവാച । സൃഷ്ടഃ പൂര്വം ഭവതാഽഹം ന ചേമേ കസ്മാന്ന ഭാഗം പരികല്പയന്തി । യജ്ഞോദ്ഭവം തേന രുഷാ മയേമേ ഹൃതജ്ഞാനാ വികൃതാ ദേവദേവ ।। ൩൩.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'നീ എന്നെ ആദ്യം സൃഷ്ടിച്ചു. എങ്കിലും ഈ യജ്ഞങ്ങളിൽ എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് ഭാഗം നൽകുന്നില്ല? അതുകൊണ്ടാണ്, ദേവദേവനേ, യജ്ഞത്തിൽ ജനിച്ച ഈ ദേവന്മാർ കോപത്തിൽ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഭ്രാന്തരായി.'
ബ്രഹ്മാ ഉവാച । ദേവാഃ ശംഭും സ്തുതിഭിര്ജ്ഞാനഹേതോര് യജധ്വമുച്ചൈരസുരാശ്ച സര്വേ । യേന രുദ്രോ ഭഗവാംസ്തോഷമേതി സര്വജ്ഞതാ തോഷമാത്രസ്യ ച സ്യാത് ।। ൩൩.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരേ, ജ്ഞാനത്തിനായി ശംഭുവിനെ സ്തുതികളാൽ പാടുക, അസുരന്മാരും അങ്ങനെ ചെയ്യുക. ആരെ രുദ്രൻ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നുവോ, അവനു സർവ്വജ്ഞതയും തൃപ്തിയുടെ ഫലവും ലഭിക്കും.'
ഇത്യുക്താസ്തേന തേ ദേവാഃ സ്തുതിം ചക്രുര്മഹാത്മനഃ ।। ൩൩.
അങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് ദേവന്മാർ മഹാത്മാവിനെ സ്തുതിച്ചു.
ദേവാ ഊചുഃ । നമോ ദേവാതിദേവായ ത്രിനേത്രായ മഹാത്മനേ । രക്തപിങ്ഗലനേത്രായ ജടാമുകുടധാരിണേ ।। ൩൩.
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരിൽ ഉന്നതനായ ദൈവത്തേ, മൂന്ന് കണ്ണുള്ള മഹാത്മാവേ, ചുവപ്പും കവിളും നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളുള്ളവനേ, ജടാമുടി അണിഞ്ഞവനേ, നമസ്കാരം.'
ഭൂതവേതാലജുഷ്ടായ മഹാഭോഗോപവീതിനേ । ഭീമാട്ടഹാസവക്ത്രായ കപര്ദിന് സ്ഥാണവേ നമഃ ।। ൩൩.
ഭൂതങ്ങളും വേതാലങ്ങളും ചുറ്റുമുള്ളവനേ, വലിയ പാമ്പിനെ യജ്ഞോപവീതമായി അണിഞ്ഞവനേ, ഭയാനകമായ ചിരിയുള്ളവനേ, കപർദിയേ, അചഞ്ചലനായവനേ, നമസ്കാരം.
പൂഷ്ണോ ദന്തവിനാശായ ഭഗനേത്രഹനേ നമഃ । ഭവിഷ്യവൃഷചിഹ്നായ മഹാഭൂതപതേ നമഃ ।। ൩൩.
പൂഷന്റെ പല്ല് തകർത്തവനേ, ഭഗന്റെ കണ്ണ് എടുത്തവനേ, വരുംകാലത്ത് കാളയുടെ ചിഹ്നം ധരിക്കുന്നവനേ, മഹാഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനേ, നമസ്കാരം.
ഭവിഷ്യത്രിപുരാന്തായ തഥാന്ധകവിനാശിനേ । കൈലാസവരവാസായ കരികൃത്തിനിവാസിനേ ।। ൩൩.
ഭാവിയിൽ ത്രിപുരയെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, അന്ധകനെ സംഹരിച്ചവനേ, കൈലാസത്തിലെ ഉത്തമവാസിയായവനേ, ആനയുടെ തൊലി അണിഞ്ഞവനേ, നമസ്കാരം.
വികരാലോദ്ര്ധ്വകേശായ ഭൈരവായ നമോ നമഃ । അഗ്നിജ്വാലാകരാലായ ശശിമൌലികൃതേ നമഃ ।। ൩൩.
വികൃതമായും ഉയർന്ന ജടയുമുള്ള ഭയങ്കരനായവനേ, ഭൈരവനേ, അഗ്നിജ്വാലപോലെ ഭയാനകനായവനേ, ചന്ദ്രനെ മുടിയിൽ അണിഞ്ഞവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.
ഭവിഷ്യകൃതകാപാലിവ്രതായ പരമേഷ്ഠിനേ । തഥാ ദാരുവനധ്വംസകാരിണേ തിഗ്മശൂലിനേ ।। ൩൩.
ഭാവിയിൽ കപാലവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പരമേശ്വരനേ, ദാരുവനം നശിപ്പിച്ചവനേ, മൂർച്ചയുള്ള കുന്തം കൈവശമുള്ളവനേ, നമസ്കാരം.
കൃതകങ്കണഭോഗീന്ദ്ര നീലകണ്ഠ ത്രിശൂലിനേ । പ്രചണ്ഡദണ്ഡഹസ്തായ വഡവാഗ്നിമുഖായ ച ।। ൩൩.
പാമ്പ് കങ്കണങ്ങൾ അണിഞ്ഞവനേ, നീലകണ്ഠനേ, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ളവനേ, ഉഗ്രമായ ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവനേ, വടവാഗ്നി മുഖമുള്ളവനേ, നമസ്കാരം.
വേദാന്തവേദ്യായ നമോ യജ്ഞമൂര്തേ നമോ നമഃ । ദക്ഷയജ്ഞവിനാശായ ജഗദ്ഭയകരായ ച ।। ൩൩.
വേദാന്തത്തിലൂടെ അറിയപ്പെടുന്നവനേ, യജ്ഞത്തിന്റെ രൂപമായവനേ, ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം നശിപ്പിച്ചവനേ, ലോകത്തിന് ഭയം നൽകുന്നവനേ, നമസ്കാരം.
വിശ്വേശ്വരായ ദേവായ ശിവശംഭുഭവായ ച । കപര്ദിനേ കരാലായ മഹാദേവായ തേ നമഃ ।। ൩൩.
ലോകത്തിന്റെ അധിപനേ, ദൈവത്തേ, ശിവനേ, ശംഭുവേ, ഭവനേ, കപർദിയേ, ഭയാനകനായവനേ, മഹാദേവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം.
ഏവം ദേവൈഃ സ്തുതഃ ശംഭുരുഗ്രധന്വാ സനാതനഃ । ഉവാച ദേവദേവോഽഹം യത്കരോമി തദുച്യതാമ് ।। ൩൩.
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ശംഭു, ഉഗ്രധന്വയും ശാശ്വതനുമായവൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരേ, ഞാൻ ദേവദേവനാണ്. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ.'
ദേവാ ഊചുഃ । വേദശാസ്ത്രാണി വിജ്ഞാനം ദേഹി നോ ഭവ മാചിരമ് । യജ്ഞം സരഹസ്യം നോ യദി തുഷ്ടോഽസി നഃ പ്രഭോ ।। ൩൩.
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: 'ഭവനേ, വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും ജ്ഞാനവും ഞങ്ങൾക്ക് ഉടൻ തരിക. യജ്ഞത്തിന്റെ രഹസ്യം ഞങ്ങൾക്ക് വെളിപ്പെടുത്തുക, ഞങ്ങളോട് സന്തോഷമായാൽ, പ്രഭോ.'
മഹാദേവ ഉവാച । ഭവന്തഃ പശവഃ സര്വേ ഭവന്തു സഹിതാ ഇതി । അഹം പതിര്വോ ഭവതാം തതോ മോക്ഷമവാപ്സ്യഥ । തഥേതി ദേവാസ്തം പ്രാഹുസ്തതഃ പശുപതിര്ഭവത് ।। ൩൩.
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളെല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് എന്റെ പശുക്കളാവട്ടെ. ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അധിപനാകും, അങ്ങനെ നിങ്ങൾ മോക്ഷം നേടും.' ദേവന്മാർ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു സമ്മതിച്ചു. അങ്ങനെ അവൻ പശുപതിയായി.
ബ്രഹ്മാ പശുപതിം പ്രാഹ പ്രസന്നേനാന്തരാത്മനാ । ചതുര്ദ്ദശീ തേ ദേവേശ തിഥിരസ്തു ന സംശയഃ ।। ൩൩.
ബ്രഹ്മാവ് സന്തോഷത്തോടെ പശുപതിയെ സമീപിച്ചു: 'ദേവേശാ, ചതുര്ദശി തിഥി നിസ്സംശയം നിന്റെതായിരിക്കും.'
തസ്യാം തിഥൌ ഭവന്തം യേ യജന്തേ ശ്രദ്ധയാന്വിതാഃ । ഉപോഷ്യ പശ്ചാദ്ഭുഞ്ജീയാദ്ഗോധൂമാന്നേന വൈ ദ്വിജാന് ൩൩.
അന്ന ദിവസം വിശ്വാസത്തോടെ നിങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നവർ, ഉപവാസം കഴിഞ്ഞ്, ഗോതമ്പ് അന്നം കഴിച്ച് ദ്വിജന്മാരോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം.
ഏവമക്തസ്തദാ രുദ്രോ ബ്രഹ്മണാഽവ്യക്തജന്മനാ । ദന്താന് നേത്രേ ഫലേ പ്രാദാദ്ഭഗപൂഷ്ണോഃ ക്രതോരപി । പരിജ്ഞാനം ച സകലം സ പ്രാദാച്ച സുരേഷ്വപി ।। ൩൩.
അന്ന സമയത്ത് ഉപവാസം ചെയ്തിരുന്ന രുദ്രൻ, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഭഗനും പൂഷനും നടത്തിയ യാഗത്തിൽ നിന്നുള്ള പല്ലുകളും കണ്ണുകളും ഫലവും ലഭിച്ചു; ദേവന്മാരിൽ മുഴുവൻ അറിവും അവൻ നേടി.
ഏവം രുദ്രസ്യ സംഭൂതിഃ സംഭൂതാ ബ്രഹ്മണഃ പുരാ । അനേനൈവ പ്രയോഗേന ദേവാനാം പതിരുച്യതേ ।। ൩൩.
ഇങ്ങനെ രുദ്രന്റെ ഉത്ഭവം പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു സംഭവിച്ചു; ഈzelfde രീതിയിലാണ് അവൻ ദേവന്മാരുടെ അധിപനെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
യശ്ചൈനം ശ്രൃണുയാന്നിത്യം പ്രാതരുത്ഥായ മാനവഃ । സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ രുദ്രലോകമവാപ്നുയാത് ।। ൩൩.
പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ഈ കഥയെ ദിവസവും കേൾക്കുന്ന മനുഷ്യൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി രുദ്രന്റെ ലോകം നേടും.
മഹാതപാ ഉവാച । പിതൄണാം സംഭവം രാജന് കഥ്യമാനം നിബോധ മേ । പൂര്വം പ്രജാപതിര്ബ്രഹ്മാ സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ ।। ൩൪.
മഹാതപസ് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, പിതാക്കളുടെ ഉത്ഭവം ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. പുരാതനകാലത്ത്, ബ്രഹ്മാവ്, വിവിധ ജീവികൾ സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്—
ഏകാഗ്രമനസാ സര്വാസ്തന്മാത്രാ മനസാ ബഹിഃ । കൃത്വാ പരമകം ബ്രഹ്മ ധ്യായന് സര്ഗേപ്സുരുച്ചകൈഃ ।। ൩൪.
അവൻ മനസ്സു മുഴുവൻ ഏകാഗ്രമാക്കി, എല്ലാ സൂക്ഷ്മതകൾ മനസ്സിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി, സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്, പരമബ്രഹ്മത്തെ ശക്തമായി ധ്യാനിച്ചു.
തസ്യാത്മനി തദാ യോഗം ഗതസ്യ പരമേഷ്ഠിനഃ । തന്മാത്രാ നിര്യയുര്ദേഹാദ് ധൂമവര്ണാകൃതിത്വിഷഃ ।। ൩൪.
അവൻ ആത്മാവിൽ യോജിച്ചപ്പോൾ, പരമേശ്വരന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന്, ധൂമം നിറമുള്ള രൂപത്തിൽ സൂക്ഷ്മതകൾ പുറത്തുവന്നു.
പിബാമ ഇതി ഭാഷന്തഃ സുരാന് സോമ ഇതി സ്മ ഹ । ഊര്ധ്വം ജിഗമിഷന്തോ വൈ വിയത്സംസ്ഥാസ്തപസ്വിനഃ ।। ൩൪.
'പാനമ് ചെയ്യാം' എന്നതും, ദേവന്മാരെ 'സോമം' എന്ന് വിളിച്ചും, മേലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ച അവർ ആകാശത്തിൽ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
താന് ദൃഷ്ട്വാ സഹസാ ബ്രഹ്മാ തിര്യക്സംസ്ഥാന ഉന്മുഖാന് । ഭവന്തഃ പിതരഃ സന്തു സര്വേഷാം ഗൃഹമേധിനാമ് ।। ൩൪.
അവരെ അപ്രതീക്ഷിതമായി കണ്ട ബ്രഹ്മാവ്, മേലേക്ക് മുഖം തിരിഞ്ഞ് കിടന്നവരോട്, 'നിങ്ങൾ എല്ലാ ഗൃഹസ്ഥരുടെ പിതാക്കൾ ആകണം' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഊര്ധ്വവക്ത്രാസ്തു യേ തത്ര തേ നാന്ദീമുഖസംജ്ഞിതാഃ । വൃദ്ധിശ്രാദ്ധേഷു സതത പൂജ്യാ ശ്രുതിവിധാനതഃ ।। ൩൪.
അവരിൽ മേലേക്ക് മുഖം തിരിഞ്ഞവരെ 'നാണ്ടീമുഖ' പിതാക്കൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; വളർച്ചയ്ക്കുള്ള ശ്രാദ്ധങ്ങളിൽ, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി, അവരെ എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കണം.
അഗ്നിം പുരസ്കൃതോ യൈസ്തു തേ ദ്വിജാ അഗ്നിഹോത്രിണഃ । നിത്യൈര്നൈമിത്തികൈഃ കാമ്യൈഃ പാര്വണൈസ്തര്പയന്തു താന് ।। ൩൪.
അഗ്നിയെ മുൻനിർത്തി യാഗം ചെയ്യുന്ന ദ്വിജന്മാർ, നിത്യേന, പ്രത്യേക, ആഗ്രഹപ്രകാരം, പക്ഷതർപ്പണങ്ങൾ വഴി അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.
ബഹിഃപ്രവരണാ യേ ച ക്ഷത്രിയാസ്തര്പയന്തു താന് । ആജ്യം പിബന്തി യേ ചാത്ര താനര്ചയന്തു വിശഃ സദാ ।। ൩൪.
പുറത്തുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച ക്ഷത്രിയർ അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം; clarified butter പാനമ് ചെയ്യുന്നവർ, ജനങ്ങൾ അവരെ എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കണം.
ബ്രാഹ്മണൈരഭ്യനുജ്ഞാതാഃ ശൂദ്രാഃ സ്വപിതൃനാമതഃ । താനേവാര്ചയതാം സമ്യഗ്വിധിമന്ത്രബഹിഷ്കൃതാഃ ।। ൩൪.
ബ്രഹ്മണന്മാർ അനുമതി നൽകിയ ശൂദ്രർ, തങ്ങളുടെ പിതാക്കളെ യഥാസമയം ആദരിക്കണം; എന്നാൽ മന്ത്രങ്ങളും വിധികളും കൂടാതെ.
അനാഹിതാഗ്നയോ യേ ച ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശോ നരാഃ । സ്വകാലിനസ്തേഽര്ചയന്തു ലോകാഗ്നിപുരതഃ സദാ ।। ൩൪.
അഗ്നി സ്ഥാപിക്കാത്ത ബ്രഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, തങ്ങളുടെ പിതാക്കളെ യഥാസമയം ഗൃഹാഗ്നിയുടെ മുന്നിൽ ആദരിക്കണം.