ഏവം സ്തുതസ്തദാ ദേവൈര്വൃഷരൂപീ പ്രജാപതിഃ । തുഷ്ടഃ പ്രസന്നമനസാ ശാന്തചക്ഷുരപശ്യത ।। ൩൨.
ദേവന്മാർ അന്നേം വൃഷരൂപിയായ പ്രജാപതിയെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സും ശാന്തമായ കണ്ണുകളും കൊണ്ട് അവൻ അവരെ നോക്കി.
ദൃഷ്ടമാത്രാസ്തു തേ ദേവാഃ സ്വയം ധര്മേണ ചക്ഷുഷാ । ക്ഷണേന ഗതസംമോഹാഃ സമ്യക്സദ്ധര്മസംഹിതാഃ ।। ൩൨.
അവനെ കണ്ടുമാത്രം ദേവന്മാർക്ക് ധർമ്മത്തിന്റെ ദർശനത്താൽ ഉടനെ മനസ്സിലെ ആശങ്കകൾ മാറി, അവർ ശരിയായ ധർമ്മത്തിൽ ഉറപ്പായി നിലകൊണ്ടു.
അസുരാ അപി തദ്വച്ച തതോ ബ്രഹ്മാ ഉവാച തമ് । അദ്യപ്രഭൃതി തേ ധര്മ തിഥിരസ്തു ത്രയോദശീ ।। ൩൨.
അതു പോലെ അസുരന്മാർക്കും സംഭവിച്ചു. പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഇനിമുതൽ, ധർമ്മാ, പതിമൂന്നാം തിഥി നിന്നെക്കൊണ്ട് വിശേഷമായിരിക്കട്ടെ.
യസ്താമുപോഷ്യ പുരുഷോ ഭവന്തം സമുപാര്ജയേത് । കൃത്വാ പാപസമാഹാരം തസ്മാന്മുഞ്ചതി മാനവഃ ।। ൩൨.
ആ ദിവസം ഉപവാസം പാലിച്ച്, പാപങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങി നിന്നെ സമീപിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, അവനിൽ നിന്നു ആ പാപങ്ങൾ നീങ്ങും.
യച്ചാരണ്യമിദം ധര്മ്മ ത്വയാ വ്യാപ്തം ചിരം പ്രഭോ । തതോ നാമ്നാ ഭവിഷ്യേ തദ്ധര്മാരണ്യമിതി പ്രഭോ ।। ൩൨.
പ്രഭോ, നീ ഈ ധർമ്മവനം ദീർഘകാലം വ്യാപിച്ചിരുന്നതുകൊണ്ടു, ഇതിന് ഇനി മുതൽ 'ധർമ്മാരണ്യം' എന്ന പേരായിരിക്കും.
ചതുസ്ത്രിപാദ് ദ്വ്യേകപാച്ച പ്രഭോ ത്വം കൃതാദിഭിര്ല്ലക്ഷ്യസേ യേന ലോകൈഃ । തഥാ തഥാ കര്മഭൂമൌ നഭശ്ച പ്രായോയുക്തഃ സ്വഗൃഹം പാഹി വിശ്വമ് ।। ൩൨.
പ്രഭോ, നീ കൃതയുഗം മുതലുള്ള കാലങ്ങളിൽ നാലു, മൂന്ന്, രണ്ട്, ഒന്ന് കാലുകൾ ഉള്ളവനായി ലോകങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നു. അങ്ങനെ തന്നെ, കര്മഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും യുക്തമായി നിലകൊണ്ടു, നിന്റെ ഭവനത്തെയും ഈ ലോകത്തെയും കാത്തുകൊൾക.
ഇത്യുക്തമാത്രഃ പ്രപിതാമഹോഽധുനാ സുരാസുരാണാമഥ പശ്യതാം നൃപ । അദൃശ്യതാമഗമത് സ്വാലയാംശ്ച ജഗ്മുഃ സുരാഃ സവൃഷാ വീതശോകാഃ ।। ൩൨.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, പ്രപിതാമഹൻ ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും മുന്നിൽ അദൃശ്യമായി. ദേവന്മാർ വൃഷനോടൊപ്പം ദുഃഖമില്ലാതെ തങ്ങളുടെ ഭവനങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.
ധര്മോത്പത്തിം യ ഇമാം ശ്രാവയീത തദാ ശ്രാദ്ധേ തര്പയേത പിതൄംശ്ച । ത്രയോദശ്യാം പായസേന സ്വശക്ത്യാ സ സ്വര്ഗഗാമീ തു സുരാനുപേയാത് ।। ൩൨.
ധർമ്മത്തിന്റെ ഉത്ഭവം പറയുന്ന ഈ കഥ ശ്രാദ്ധത്തിൽ വായിച്ച്, പതിമൂന്നാം തിയ്യതി തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് പായസം നൽകി പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി വരുത്തുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തി ദേവന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചേരും.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । അഥാപരാം രുദ്രസംഭൂതിമാദ്യാം ശ്രൃണുഷ്വ രാജന്നിതി സോഽഭ്യുവാച । മഹാതപാഃ പ്രീതിതോ ധര്മ്മദക്ഷഃ ക്ഷമാസ്ത്രധാരീ ഋഷിരുഗ്രതേജാഃ ।। ൩൩.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇനി രുദ്രന്റെ ആദികാല ജനനത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുക. മഹാതപസ്സുള്ള, സന്തോഷത്തോടെ, ധാർമ്മികനും ക്ഷമയുള്ളവനും ഉഗ്രതേജസ്സുള്ള ഒരു ഋഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ജാതഃ പ്രജാനാം പതിരുഗ്രതേജാ ജ്ഞാനം പരം തത്ത്വഭാവം വിദിത്വാ । സൃഷ്ടിം സിസൃക്ഷുഃ ക്ഷുഭിതോഽതികോപാദ വൃദ്ധികാലേ ജഗതഃ പ്രകാമമ് ।। ൩൩.
അവൻ ഉഗ്രതേജസ്സോടെ പ്രജാപതിയായി ജനിച്ചു. പരമജ്ഞാനവും തത്വസാരവും അറിഞ്ഞ്, സൃഷ്ടി ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ലോകത്തിന്റെ വളർച്ചക്കാലത്ത് അതികോപത്തിൽ അശാന്തനായി.
തപസ്യതോഽതഃ സ്ഥിരകീര്തിഃ പുരാണോ രജസ്തമോധ്വസ്തഗതിര്ബഭൂവ । വരോ വരേണ്യോ വരദഃ പ്രതാപീ കൃഷ്ണാരുണഃ പുരുഷഃ പിങ്ഗനേത്രഃ ।। ൩൩.
തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവൻ പ്രശസ്തനും പുരാതനനും, രാജസവും തമസവും ഇല്ലാത്തവനായി. വരങ്ങൾ നൽകുന്നവനും, വരം അർഹിക്കുന്നവനും, ശക്തനും, കറുത്ത് ചുവപ്പു നിറമുള്ളവനും, പിങ്ക് കണ്ണുകളുള്ളവനും ആയി.
രുദന്നുക്തോ ബ്രഹ്മണാ മാ രുദ ത്വം രുദ്രസ്തതോഽസാവഭവത് പുരാണഃ । നയസ്വ സൃഷ്ടിം വിതതസ്വരൂപാം ഭവാന് സമര്ഥോഽസി മഹാനുഭാവ ।। ൩൩.
അവൻ കരയുമ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'കരയേണ്ട, നീ രുദ്രൻ.' അങ്ങനെ അവൻ പുരാതനനായവനായി. 'നാനാവിധങ്ങളായ ഈ സൃഷ്ടിയെ നീ നടത്തുക. അതിനുള്ള കഴിവ് നിനക്കുണ്ട്, മഹാനുഭാവാ.'
ഇത്യുക്തമാത്രഃ സലിലേ മമജ്ജമഗ്നേ സസര്ജാത്മഭവായ ദക്ഷഃ । കസ്ഥേ തദാ ദേവവരേ വിതേനുഃ സൃഷ്ടിം തു തേ മാനസാ ബ്രഹ്മജാതാഃ ।। ൩൩.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, അവൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി. സ്വയം ജനിച്ച ദക്ഷൻ സൃഷ്ടി ചെയ്തു. അപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ദേവവർഗ്ഗങ്ങൾ കാടിൽ സൃഷ്ടിയെ വ്യാപിപ്പിച്ചു.
തസ്യാം തതായാം തു സുരാധിപേ തു പൈതാമഹം യജ്ഞവരം പ്രകാമമ് । മഗ്നഃ പുരാ യത്സലിലേ സ രുദ്രഃ ഉത്സൃജ്യ വിശ്വം തു സുരാന് സിസൃക്ഷുഃ ।। ൩൩.
അങ്ങനെ വ്യാപിച്ച സൃഷ്ടിയിൽ, ദേവാധിപനേ, പ്രപിതാമഹന്റെ മഹായജ്ഞം നടന്നു. അതിനുമുമ്പ്, രുദ്രൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി, ലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
സുസ്ത്രാവ യജ്ഞം സുരസിദ്ധയക്ഷാനുപാഗതാന് ക്രോധവശം ജഗാമ । മന്യും പ്രദീപ്തം പരിഭാവ്യ കേന സൃഷ്ടം ജഗന്മാം വ്യതിരിച്യ മോഹാത് ।। ൩൩.
അവൻ യജ്ഞം നടത്തുകയും, ദേവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, യക്ഷന്മാർ എത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, അവൻ കോപത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി. തന്റെ ജ്വലിച്ചിരിയുന്ന ക്രോധത്തെ ചിന്തിച്ച്, 'എന്നെ മറികടന്ന് ആരാണ് ഈ ലോകം മോഹത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ചത്?' എന്ന് വിചാരിച്ചു.
ഹാ ഹേതി ചോക്തേ ജ്വലനാര്ചിഷസ്തു തത്രാഭവന് ക്ഷുദ്രപിശാചസങ്ഘാ വേതാലഭൂതാനി ച യോഗിസങ്ഘാഃ ।। ൩൩.
അവൻ 'ഹാ! ഹേ!' എന്ന് വിളിച്ചപ്പോൾ, അഗ്നിജ്വാലകൾ പടർന്നു. ചെറു പിശാചുകൾ, വേതാലങ്ങൾ, ഭൂതങ്ങൾ, യോഗിസംഘങ്ങൾ അവിടെ ഉദിച്ചു.
ഘനം യദാ തൈര്വിതതം വിയച്ച ഭൂമിശ്ച സര്വാശ്ച ദിശശ്ച ലോകാഃ । തദാ സ സര്വജ്ഞതയാ ചകാര ധനുശ്ചതുര്വിംശതിഹസ്തമാത്രമ് ।। ൩൩.
അവരാൽ ആകാശവും ഭൂമിയും എല്ലാ ദിക്കുകളും ലോകങ്ങളും നിറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ സർവ്വജ്ഞതയാൽ ഇരുപത്തിയഞ്ച് മുഴം നീളമുള്ള ഒരു വിൽ ഉണ്ടാക്കി.
ഗുണം ത്രിവൃത്തം ച ചകാര രോഷാദാദത്ത ദിവ്യേ ച ധനുര്ഗുണം ച । തതശ്ച പൂഷ്ണോ ദശനാനവിധ്യദ് ഭഗസ്യ നേത്രേ വൃഷണൌ ക്രതോശ്ച ।। ൩൩.
അവൻ കോപത്തിൽ മൂന്നു മടക്കം തിരിഞ്ഞ വിൽനൂൽ ഉണ്ടാക്കി, ദിവ്യമായ വിലും വിൽനൂലും എടുത്തു. പിന്നെ, പൂഷന്റെ പല്ലുകളും, ഭാഗന്റെ കണ്ണുകളും, ക്രതുവിന്റെ വൃക്കകളും തകർത്തു.
സ വിദ്ധബീജോ വ്യപയാത്ക്രതുശ്ച മാര്ഗം വായുര്ധാരധന് യജ്ഞവാടാത് । ദേവാശ്ച സര്വേ പശുപതിമുപേയുര്ജഗ്മുശ്ച സര്വേ പ്രണതിം ഭവസ്യ ।। ൩൩.
ആ യജ്ഞികൻ, തന്റെ ബീജം തുളച്ചതോടെ, ജീവൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന കാറ്റുപോലെ യജ്ഞവാടിയിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി. എല്ലാ ദേവന്മാരും പശുപതിയെ സമീപിച്ചു, ഭവനു മുന്നിൽ എല്ലാവരും നമസ്കരിച്ചു.
ആഗമ്യ തത്രൈവ പിതാമഹസ്തു ഭവം പ്രതീതഃ സംപരിഷ്വജ്യ ദേവാന് । ഭക്ത്യോപേതാന് വീക്ഷയദ് ദേവദേവാന് വിജ്ഞാനമന്തഃ കുരു വീരബാഹോ ।। ൩൩.
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ എത്തി, സന്തോഷത്തോടെ ഭവനെയും ഭക്തിയോടെ നിന്ന ദേവന്മാരെയും അങ്കത്തിലാക്കി, ദേവദേവനേ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'ശൂരനായവാ, അകത്തുള്ള ജ്ഞാനം മനസ്സിലാക്കുക.'
രുദ്ര ഉവാച । സൃഷ്ടഃ പൂര്വം ഭവതാഽഹം ന ചേമേ കസ്മാന്ന ഭാഗം പരികല്പയന്തി । യജ്ഞോദ്ഭവം തേന രുഷാ മയേമേ ഹൃതജ്ഞാനാ വികൃതാ ദേവദേവ ।। ൩൩.
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'നീ എന്നെ ആദ്യം സൃഷ്ടിച്ചു. എങ്കിലും ഈ യജ്ഞങ്ങളിൽ എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് ഭാഗം നൽകുന്നില്ല? അതുകൊണ്ടാണ്, ദേവദേവനേ, യജ്ഞത്തിൽ ജനിച്ച ഈ ദേവന്മാർ കോപത്തിൽ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഭ്രാന്തരായി.'
ബ്രഹ്മാ ഉവാച । ദേവാഃ ശംഭും സ്തുതിഭിര്ജ്ഞാനഹേതോര് യജധ്വമുച്ചൈരസുരാശ്ച സര്വേ । യേന രുദ്രോ ഭഗവാംസ്തോഷമേതി സര്വജ്ഞതാ തോഷമാത്രസ്യ ച സ്യാത് ।। ൩൩.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരേ, ജ്ഞാനത്തിനായി ശംഭുവിനെ സ്തുതികളാൽ പാടുക, അസുരന്മാരും അങ്ങനെ ചെയ്യുക. ആരെ രുദ്രൻ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നുവോ, അവനു സർവ്വജ്ഞതയും തൃപ്തിയുടെ ഫലവും ലഭിക്കും.'
ഇത്യുക്താസ്തേന തേ ദേവാഃ സ്തുതിം ചക്രുര്മഹാത്മനഃ ।। ൩൩.
അങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് ദേവന്മാർ മഹാത്മാവിനെ സ്തുതിച്ചു.
ദേവാ ഊചുഃ । നമോ ദേവാതിദേവായ ത്രിനേത്രായ മഹാത്മനേ । രക്തപിങ്ഗലനേത്രായ ജടാമുകുടധാരിണേ ।। ൩൩.
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരിൽ ഉന്നതനായ ദൈവത്തേ, മൂന്ന് കണ്ണുള്ള മഹാത്മാവേ, ചുവപ്പും കവിളും നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളുള്ളവനേ, ജടാമുടി അണിഞ്ഞവനേ, നമസ്കാരം.'
ഭൂതവേതാലജുഷ്ടായ മഹാഭോഗോപവീതിനേ । ഭീമാട്ടഹാസവക്ത്രായ കപര്ദിന് സ്ഥാണവേ നമഃ ।। ൩൩.
ഭൂതങ്ങളും വേതാലങ്ങളും ചുറ്റുമുള്ളവനേ, വലിയ പാമ്പിനെ യജ്ഞോപവീതമായി അണിഞ്ഞവനേ, ഭയാനകമായ ചിരിയുള്ളവനേ, കപർദിയേ, അചഞ്ചലനായവനേ, നമസ്കാരം.
പൂഷ്ണോ ദന്തവിനാശായ ഭഗനേത്രഹനേ നമഃ । ഭവിഷ്യവൃഷചിഹ്നായ മഹാഭൂതപതേ നമഃ ।। ൩൩.
പൂഷന്റെ പല്ല് തകർത്തവനേ, ഭഗന്റെ കണ്ണ് എടുത്തവനേ, വരുംകാലത്ത് കാളയുടെ ചിഹ്നം ധരിക്കുന്നവനേ, മഹാഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനേ, നമസ്കാരം.
ഭവിഷ്യത്രിപുരാന്തായ തഥാന്ധകവിനാശിനേ । കൈലാസവരവാസായ കരികൃത്തിനിവാസിനേ ।। ൩൩.
ഭാവിയിൽ ത്രിപുരയെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, അന്ധകനെ സംഹരിച്ചവനേ, കൈലാസത്തിലെ ഉത്തമവാസിയായവനേ, ആനയുടെ തൊലി അണിഞ്ഞവനേ, നമസ്കാരം.
വികരാലോദ്ര്ധ്വകേശായ ഭൈരവായ നമോ നമഃ । അഗ്നിജ്വാലാകരാലായ ശശിമൌലികൃതേ നമഃ ।। ൩൩.
വികൃതമായും ഉയർന്ന ജടയുമുള്ള ഭയങ്കരനായവനേ, ഭൈരവനേ, അഗ്നിജ്വാലപോലെ ഭയാനകനായവനേ, ചന്ദ്രനെ മുടിയിൽ അണിഞ്ഞവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.
ഭവിഷ്യകൃതകാപാലിവ്രതായ പരമേഷ്ഠിനേ । തഥാ ദാരുവനധ്വംസകാരിണേ തിഗ്മശൂലിനേ ।। ൩൩.
ഭാവിയിൽ കപാലവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പരമേശ്വരനേ, ദാരുവനം നശിപ്പിച്ചവനേ, മൂർച്ചയുള്ള കുന്തം കൈവശമുള്ളവനേ, നമസ്കാരം.
കൃതകങ്കണഭോഗീന്ദ്ര നീലകണ്ഠ ത്രിശൂലിനേ । പ്രചണ്ഡദണ്ഡഹസ്തായ വഡവാഗ്നിമുഖായ ച ।। ൩൩.
പാമ്പ് കങ്കണങ്ങൾ അണിഞ്ഞവനേ, നീലകണ്ഠനേ, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ളവനേ, ഉഗ്രമായ ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവനേ, വടവാഗ്നി മുഖമുള്ളവനേ, നമസ്കാരം.