തതഃ സസ്മാര ഭഗവാന് വരദാനം പുരാതനമ് । വാഗാദീനാം തതസ്തുഷ്ടഃ പ്രാദാത് തസ്യ പുനര്വരമ് ।। ൩൧.
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ പഴയ അനുഗ്രഹം ഓർത്തു; അവന്റെ വാക്കും മറ്റു ഗുണങ്ങളും കണ്ടു സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും അനുഗ്രഹം നൽകി.
സര്വജ്ഞഃ സര്വകര്താ ത്വം സര്വലോകനമസ്കൃതഃ । ത്രൈലോക്യവിശനാച്ച ത്വം ഭവ വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ ।। ൩൧.
നീ എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാം ചെയ്യുന്നവനും എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനും ആണു; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രവേശിച്ചുവെന്നാൽ, നീ ശാശ്വതനായ വിഷ്ണുവായിരിക്കുക.
ദേവാനാം സര്വദാ കാര്യം കര്ത്തവ്യം ബ്രഹ്മണസ്തഥാ । സര്വജ്ഞത്വം ച ഭവതു തവ ദേവ ന സംശയഃ ।। ൩൧.
ദേവന്മാരുടെയും ബ്രഹ്മാവിന്റെയും എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നീ എപ്പോഴും ചെയ്യണം; എല്ലാം അറിയുന്നവനാകണം—ഇതിൽ സംശയമില്ല, ദേവനേ.
ഏവമുക്ത്വാ തതോ ദേവഃ പ്രകൃതിസ്ഥോ ബഭൂവ ഹ । വിഷ്ണുരപ്യധുനാ പൂര്വാം ബുദ്ധിം സസ്മാര ച പ്രഭുഃ ।। ൩൧.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവൻ സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; വിഷ്ണുവും തന്റെ പഴയ ഉദ്ദേശം വീണ്ടും ഓർത്തു.
തദാ സംചിന്ത്യ ഭഗവാന് യോഗനിദ്രാം മഹാതപാഃ । തസ്യാം സംസ്ഥാപ്യ ഭഗവാനിന്ദ്രിയാര്ഥോദ്ഭവാഃ പ്രജാഃ । ധ്യാത്വാ പരേണ രൂപേണ തതഃ സുഷ്വാപ വൈ പ്രഭുഃ ।। ൩൧.
അപ്പോള് മഹാതപസ്സായ ഭഗവാന് യോഗനിദ്രയെ മനസ്സില് ആലോചിച്ചു. അവളില് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും അവയുടെ വിഷയങ്ങളുടെയും ഉത്ഭവമായ സകല ജീവികളും സ്ഥാപിച്ചു. ഭഗവാന് തന്റെ പരമരൂപത്തില് ധ്യാനിച്ച്, അതിനുശേഷം വിശ്രമത്തിലേക്ക് കടന്നു.
തസ്യ സുപ്തസ്യ ജഠരാന്മഹത്പദ്മം വിവിഃസൃതമ് । സപ്തദ്വീപവതീ പൃഥ്വീ സസമുദ്രാ സകാനനാ ।। ൩൧.
അവന് ഉറക്കത്തിലായിരിക്കുമ്പോള് അവന്റെ വയറില്നിന്ന് ഒരു വലിയ താമരപ്പൂവ് ഉദിച്ചുവന്നു. അതിന്റെ മേല് ഏഴു ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും കാടുകളും ഉള്ള ഭൂമി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തസ്യ രൂപസ്യ വിസ്താരം പാതാലം നാലസംസ്ഥിതമ് । കര്ണികായാം തഥാ മേരുസ്തന്മധ്യേ ബ്രഹ്മണോ ഭവഃ ।। ൩൧.
ആ രൂപത്തിന്റെ വ്യാപ്തി പാതാളംവരെ നീണ്ടു. ആ താമരയുടെ തണ്ടാണ് അതിന് അടിസ്ഥാനം. അതിന്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കർണ്ണികയിൽ മേരുപർവ്വതവും, അതിന്റെ നടുവിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാസസ്ഥലവും നിലകൊണ്ടു.
ഏവം ദൃഷ്ട്വാ പരം തസ്യ ശരീരസ്യ തു സംഭവമ് । മുമുചേ തച്ഛരീരസ്ഥോ വായുര്വായും സമം സൃജത് ।। ൩൧.
അങ്ങനെ അവന്റെ ശരീരത്തിന്റെ പരമോന്നത ഉത്ഭവം കണ്ടപ്പോള്, ആ ശരീരത്തിനുള്ളിലെ വായു പുറത്തുവന്നു. അതുവഴി അവന് സമമായ വായുവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
അവിദ്യാവിജയം ചേമം ശങ്ഖരൂപേണ ധാരയ । അജ്ഞാനച്ഛേദനാര്ഥായ ഖങ്ഗം തേഽസ്തു സദാ കരേ ।। ൩൧.
അജ്ഞാനത്തെ ജയിക്കുന്നതിന് ഈ ശംഖം നീ കൈവശം വഹിക്കണം. അജ്ഞാനത്തെ മുറിച്ചുമാറ്റാൻ നിന്റെ കൈയിൽ എപ്പോഴും ഖഡ്ഗം ഉണ്ടാകട്ടെ.
കാലചക്രമിമം ഘോരം ചക്രം ത്വം ധാരയാച്യുത । അധര്മഗജഘാതാര്ഥം ഗദാം ധാരയ കേശവ ।। ൩൧.
ഭയാനകമായ ഈ കാലചക്രം നീ ധരിക്കണം, അച്യുത. അധർമ്മത്തിന്റെ ആനയെ നശിപ്പിക്കാൻ ഗദയും നീ കൈവശം വഹിക്കണം, കേശവ.
മാലേയം ഭൂതമാതാ തേ കണ്ഠേ തിഷ്ഠതു സര്വദാ । ശ്രീവത്സകൌസ്തുഭൌ ചേമൌ ചന്ദ്രാദിത്യച്ഛലേന ഹ ।। ൩൧.
സകലഭൂതങ്ങളുടെ മാതാവായ ഈ മാല എപ്പോഴും നിന്റെ കഴുത്തിൽ നിലകൊള്ളട്ടെ. ശ്രീവത്സവും കൗസ്തുഭമണിയും ചന്ദ്രനും സൂര്യനുംപോലെ പ്രകാശിക്കട്ടെ.
മാരുതസ്തേ ഗതിര്വീര ഗരുത്മാന് സ ച കീര്ത്തിതഃ । ത്രൈലോക്യഗാമിനീ ദേവീ ലക്ഷ്മീസ്തേഽസ്തു സദാശ്രയേ । ദ്വാദശീ ച തിഥിസ്തേഽസ്തു കാമരൂപീ ച ജായതേ ।। ൩൧.
മാറുത് നിന്റെ സഞ്ചാരമാകട്ടെ, വീരാ. ഗരുഡന് നിന്റെ വാഹനം ആകട്ടെ എന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്ന ദേവിയായ ലക്ഷ്മി എപ്പോഴും നിന്റെ ആശ്രയമാകട്ടെ. ദ്വാദശി നിന്റെ പ്രത്യേക ദിനമായിരിക്കും; അവള് ഇഷ്ടരൂപം എടുക്കും.
ഘൃതാശനോ ഭവേദ്യസ്തു ദ്വാദശ്യാം ത്വല്പരായണഃ । സ സ്വര്ഗവാസീ ഭവതു പുമാന് സ്ത്രീ വാ വിശേഷതഃ ।। ൩൧.
ദ്വാദശി ദിവസത്തിൽ, അല്പഭക്തിയോടുകൂടിയാലും, ആരെങ്കിലും നെയ്യ് കഴിച്ചാൽ, പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ ആയാലും, അവന് സ്വർഗത്തിൽ വാസം നേടും.
ഏഷ വിഷ്ണുസ്തവാഖ്യാതോ മൂര്തയോ ദേവദാനവാന് । ഹന്തി പാതി ശരീരാണി സൃജത്യന്യാനി ചാത്മനഃ ।। ൩൧.
നിനക്ക് വിവരിച്ച ഈ വിഷ്ണു ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ശരീരങ്ങളെ സംഹരിക്കുകയും രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റുള്ളവയെ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
യുഗേ യുഗേ സര്വഗോഽയം വേദാന്തേ പുരുഷോ ഹ്യസൌ । ന ഹീനബുദ്ധ്യാ വക്തവ്യോ മനുഷ്യോഽയം കദാചന ।। ൩൧.
പ്രതിയുഗത്തിലും ഈ സകലവ്യാപിയായ പുരുഷനെ വേദാന്തത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. കുറഞ്ഞ ബുദ്ധിയുള്ളവർ ഈയാളെ ഒരിക്കലും മനുഷ്യനെന്നു പറയരുത്.
യ ഏവം ശ്രൃണുയാത് സര്ഗം വൈഷ്ണവം പാപനാശനമ് । സ കീര്തിമിഹ സംപ്രാപ്യ സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ ।। ൩൧.
വിഷ്ണുവിന്റെ സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ പാപനാശിനിയായ കഥ ആരെങ്കിലും ശ്രവിച്ചാൽ, ഈ ലോകത്ത് പ്രശസ്തി നേടുകയും സ്വർഗലോകത്ത് ആദരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.
പൂര്വം ബ്രഹ്മാഽവ്യയഃ ശുദ്ധഃ പരാദപരസംജ്ഞിതഃ । സ സിസൃക്ഷുഃ പ്രജാസ്ത്വാദൌ പാലനം ച വിചിന്തയത് ।। ൩൨.
മുന്പ്, അവിനാശിയും ശുദ്ധനും പരമമായതും അതീതമായതുമായ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ചു. അവയുടെ സംരക്ഷണവും ആലോചിച്ചു.
തസ്യ ചിന്തയതസ്ത്വങ്ഗാദ് ദക്ഷിണാച്ഛ്വേതകുണ്ഡലഃ । പ്രാദുര്ബഭൂവ പുരുഷഃ ശ്വേതമാല്യാനുലേപനഃ ।। ൩൨.
അവന് ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോള്, അവന്റെ ശരീരത്തിന്റെ വലതുവശത്ത് നിന്ന് വെള്ളി കുണ്ഡലവും വെള്ളി മാലയും ചാർത്തിയ ഒരു പുരുഷൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വോവാച ഭഗവാംശ്ചതുഷ്പാദം വൃഷാകൃതിമ് । പാലയേമാഃ പ്രജാഃ സാധോ ത്വം ജ്യേഷ്ഠോ ജഗതോ ഭവ ।। ൩൨.
അവനെ കണ്ടു, ഭഗവാന് പറഞ്ഞു: 'നല്ലവനേ, നാലു കാലുകളുള്ള കാളയുടെ രൂപത്തിൽ ഈ സകല ജീവികളെ സംരക്ഷിക്കണം. നീ ലോകത്തിലെ മൂത്തവനാകണം.'
ഇത്യുക്തഃ സമവസ്ഥോഽസൌ ചതുഃപദ്ഭ്യാം കൃതേ യുഗേ । ത്രേതായാം സ സമസ്തൃഭ്യാം ദ്വേ ചൈവ ദ്വാപരേഽഭവത് । കലാവേകേന പാദേന പ്രജാഃ പാലയതേ പ്രഭുഃ ।। ൩൨.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, കൃതയുഗത്തിൽ അവൻ നാലു കാലുകളിലും ഉറച്ചു നിന്നു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മൂന്നു കാലുകളിൽ, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ രണ്ട് കാലുകളിൽ, കലിയുഗത്തിൽ ഒരു കാലിൽ മാത്രം നിന്നുകൊണ്ട്, പ്രഭു ജീവികളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ഷഡ്ഭേദോ ബ്രാഹ്മണാനാം സ ത്രിധാ ക്ഷത്രേ വ്യവസ്ഥിതഃ । ദ്വിധാ വൈശ്യേകധാ ശൂദ്രേ സ്ഥിതഃ സര്വഗതഃ പ്രഭുഃ । രസാതലേഷു സര്വേഷു ദ്വീപവര്ഷേ സ്വയം പ്രഭുഃ ।। ൩൨.
ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ആറു ഭേദങ്ങളായി, ക്ഷത്രിയന്മാരിൽ മൂന്നു വിധമായി, വൈശ്യന്മാരിൽ രണ്ട് വിധമായി, ശൂദ്രന്മാരിൽ ഒരു വിധമായി, പ്രഭു എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു. സകല പാതാളങ്ങളിലും ദ്വീപുകളിലും പ്രദേശങ്ങളിലും സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നു.
ദ്രവ്യഗുണക്രിയാജാതിചതുഃപാദഃ പ്രകീര്തിതഃ । സംഹിതാപദക്രമശ്ചൈവ ത്രിശ്രൃങ്ഗോഽസൌ സ്മൃതോ ബുധൈഃ ।। ൩൨.
ദ്രവ്യവും ഗുണവും ക്രിയയും ജാതിയും ചേർന്ന് നാലു കാലുകളുള്ളവനാണ് അവൻ എന്ന് പറയുന്നു. സംഹിതയുടെ ക്രമത്തിൽ മൂന്നു കൊമ്പുള്ളവനായി ജ്ഞാനികൾ അവനെ ഓർക്കുന്നു.
തഥാ ആദ്യന്ത ഓങ്കാര ദ്വിശിരാഃ സപ്തഹസ്തവാന് । ത്രിബദ്ധബദ്ധോ വിപ്രാണാം മുഖ്യഃ പാലയതേ ജഗത് ।। ൩൨.
ആദിമവും അനന്തവുമായ ഓംകാരവും, രണ്ട് തലയും ഏഴ് കൈകളും ഉള്ളവനും, മൂന്നു ബന്ധങ്ങളിൽ കെട്ടിയവനും, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ പ്രധാനനും, ലോകത്തെ രക്ഷിക്കുന്നവനും ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
സ ധര്മഃ പീഡിതഃ പൂര്വം സോമേനാദ്ഭുതകര്മണ । താരാം ജിഘൃക്ഷതാ പത്നീം ഭ്രാതുരാങ്ഗിരസസ്യ ഹ ।। ൩൨.
അദ്ഭുതകര്യങ്ങളുള്ള സോമൻ, തന്റെ സഹോദരനായ അംഗിരസിന്റെ ഭാര്യയായ താരയെ പിടിക്കാനായി മുമ്പ് ധർമ്മനെ പീഡിപ്പിച്ചു.
സോഽപായാദ് ഭീഷിതസ്തേന ബലിനാ ക്രൂരകര്മണാ । അരണ്യം ഗഹനം ഘോരമാവിവേശ തദാ പ്രഭുഃ ।। ൩൨.
ആ ശക്തിയുള്ള ക്രൂരനായവനാൽ ഭയപ്പെട്ട്, ആ പ്രഭു അപ്പോൾ ഒരു കാടിന്റെ അകത്തേക്ക് കടന്നു പോയി.
തസ്മിന് ഗതേ സുരാഃ സര്വേ അസുരാണാം തു പത്നയഃ । ജിഘൃക്ഷന്തസ്തദൌകാംസി ബഭ്രമുര്ധര്മവഞ്ചിതാഃ । അസുരാ അപി തദ്വച്ച സുരവേശ്മനി ബഭ്രമുഃ ।। ൩൨.
അവൻ പോയതോടെ, അസുരന്മാരുടെ എല്ലാ ഭാര്യകളും ധർമ്മം ഇല്ലാതായതുകൊണ്ട് ദേവതകളുടെ വീടുകൾ പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അലഞ്ഞു. അതുപോലെ അസുരന്മാരും ദേവതകളുടെ വീടുകളിൽ അലഞ്ഞു.
നിര്മര്യാദേ തഥാ ജാതേ ധര്മനാശേ ച പാര്ഥിവ । ദേവാസുരാ യുയുധിരേ സോമദോഷേണ കോപിതാഃ । സ്ത്രീഹേതോശ്ച മഹാഭാഗ വിവിധായുധപാണയഃ ।। ൩൨.
നീതിയും ക്രമവും ഇല്ലാതായി ധർമ്മം നശിച്ചപ്പോൾ, രാജാവേ, സോമന്റെ കുറ്റം കൊണ്ടും സ്ത്രീകളെക്കായിയും ദേവതകളും അസുരന്മാരും വിവിധ ആയുധങ്ങൾ എടുത്ത് യുദ്ധം ചെയ്തു.
താന് ദൃഷ്ട്വാ യുധ്യതോ ദേവാനസുരൈഃ സഹ കോപിതാന് । നാരദഃ പ്രാഹ സംഗമ്യ പിത്രേ ബ്രഹ്മണി ഹര്ഷിതഃ ।। ൩൨.
അങ്ങേയറ്റം കോപത്തോടെ ദേവതകളും അസുരന്മാരും യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത് കണ്ടു, സന്തോഷത്തോടെ നാരദൻ തന്റെ അച്ഛനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു.
സ ഹംസയാനമാരുഹ്യ സര്വലോകപിതാമഹഃ । നിവാരയാമാസ തദാ കസ്യാര്ഥേ യുദ്ധമബ്രവീത് ।। ൩൨.
എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ഹംസവാഹനത്തിൽ കയറി അവരെ തടഞ്ഞു, ആരെക്കായാണ് ഈ യുദ്ധമെന്ന് ചോദിച്ചു.
സര്വേ ശശംസുഃ സോമം തു സ തു ബുദ്ധ്വാ സ്വകം സുതമ് । പീഡനാദപയാതം തു ഗഹനം വനമാശ്രിതമ് ।। ൩൨.
എല്ലാവരും സോമനാണ് കാരണം എന്ന് പറഞ്ഞു; അപ്പോൾ തന്നെ സ്വന്തം മകൻ പീഡിതനായി കാട്ടിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിലാക്കി.