ദിനാദിര്യോ ഹി ദേവസ്യ ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തജന്മനഃ । സ സൃഷ്ട്യാദിഃ സമസ്താനാം ദേവാദീനാം ന സംശയഃ ।। ൩.
അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം തന്നെ സകല ദേവന്മാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും സൃഷ്ടിയും ലയവും ആകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സര്വസ്യ ജഗതഃ സൃഷ്ടിരേഷൈവ പ്രഭുധര്മതഃ । ഏതന്മേ പ്രാകൃതം ജന്മ യന്മാം പൃച്ഛസി പാര്ഥിവ ।। ൩.
ദൈവികനിയമപ്രകാരം ഈ ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടി ഇതാണ്; രാജാവേ, നീ ചോദിച്ച എന്റെ സ്വാഭാവിക ജനനം ഇതു തന്നെയാണ്.
തസ്മാന്നാരായണം ധ്യാത്വാ പ്രാപ്തോഽസ്മി പരതോ നൃപ । തസ്മാത് ത്വമപി രാജേന്ദ്ര ഭവ വിഷ്ണുപരായണഃ ।। ൩.
അതിനാൽ ഞാൻ നാരായണനെ ധ്യാനിച്ച് പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തി; അതുകൊണ്ട് നീയും, രാജാധിരാജാ, വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയോടെ നില്ക്കണം.
ധരണ്യുവാച । യോഽസൌ നാരായണോ ദേവഃ പരമാത്മാ സനാതനഃ । ഭഗവന് സര്വഭാവേന ഉതാഹോ നേതി ശംസ മേ ।। ൪.
ഭൂമി ചോദിച്ചു: ആ നാരായണൻ, പരമാത്മാവും ശാശ്വതനും ആയിരിക്കുന്ന ദൈവത്തെ, ഭഗവാനേ, മുഴുവൻ മനസ്സോടെ ആരാധിക്കണോ, അല്ലയോ എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । മത്സ്യഃ കൂര്മോ വരാഹശ്ച നരസിംഹോഽഥ വാമനഃ । രാമോ രാമശ്ച കൃഷ്ണശ്ച ബുദ്ധഃ കല്കീ ച തേ ദശ ।। ൪.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: മത്സ്യൻ, കൂർമൻ, വരാഹൻ, നരസിംഹൻ, വാമനൻ, രാമൻ, ബാലരാമൻ, കൃഷ്ണൻ, ബുദ്ധൻ, കല്കി—ഇവയാണ് അവന്റെ പത്ത് രൂപങ്ങൾ.
ഇത്യേതാഃ കഥിതാസ്തസ്യ മൂര്ത്തയോ ഭൂതധാരിണി । ദര്ശനം പ്രാപ്തുമിച്ഛൂനാം സോപാനാനീവ ശോഭതേ ।। ൪.
ഭൂഭാരിണി, അവന്റെ ഈ രൂപങ്ങൾ അവനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് പടികൾപോലെ തിളങ്ങി നില്ക്കുന്നു.
യത് തസ്യ പരമം രൂപം തന്ന പശ്യന്തി ദേവതാഃ । അസ്മദാദിസ്വരൂപേണ പൂരയന്തി തതോ ധൃതിമ് ।। ൪.
അവന്റെ പരമരൂപം ദേവന്മാർക്ക് കാണാൻ കഴിയില്ല; ഞങ്ങളോടു പോലെയുള്ള രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അവർ ധൈര്യം നേടുന്നു.
ബ്രഹ്മാ ഭഗവതോ മൂര്ത്യാ രജസസ്തമസസ്തഥാ । യാഭിഃ സംസ്ഥാപ്യതേ വിശ്വം സ്ഥിതൌ സംചാല്യതേ ച ഹ ।। ൪.
ബ്രഹ്മാവ് ഭഗവാന്റെ രൂപത്തിലൂടെയും, രാജസ്സും തമസ്സും കൊണ്ടും, ഈ ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
ത്വമേകാ തസ്യ ദേവസ്യ മൂര്തിരാദ്യാ ധരാധരേ । ദ്വിതീയാ സലിലം മൂര്തിസ്തൃതീയാ തൈജസീ സ്മൃതാ ।। ൪.
പർവ്വതധാരിണി, നീ തന്നെയാണ് ദൈവത്തിന്റെ ആദ്യരൂപം; രണ്ടാമത്തേത് വെള്ളവും മൂന്നാമത്തേത് അഗ്നിയും ആണെന്ന് പറയുന്നു.
ചതുര്ഥീ വായുമൂര്തിഃ സ്യാദാകാശാഖ്യാ തു പഞ്ചമീ । ഏതാസ്തു മൂരത്യസ്തസ്യ ക്ഷേത്രജ്ഞത്വം ഹി മദ്ധിയാമ് । മൂര്ത്തിത്രയം തഥാ തസ്യ ഇത്യേതാശ്ചാഷ്ടമൂര്തയഃ ।। ൪.
നാലാമത്തേത് വായുവിന്റെ രൂപവും, അഞ്ചാമത്തേത് ആകാശം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഇവയാണ് അവന്റെ രൂപങ്ങൾ. ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്നത് എന്റെ മനസ്സിലാണ്. അങ്ങനെ മൂന്ന് രൂപങ്ങളും ഈ എട്ട് രൂപങ്ങളും അവന്റേതാണ്.
ആഭിവ്യപ്തിമിദം സര്വം ജഗന്നാരായണേന ഹ । ഇത്യേതത് കഥിതം ദേവി കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി ।। ൪.
ഈ ലോകമൊക്കെയും നാരായണനാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് ഞാൻ പറഞ്ഞത്, ദേവിയേ. ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
ധരണ്യുവാച । നാരദേനൈവമുക്തസ്തു തദാ രാജാ പ്രിയവ്രതഃ । കൃതവാന് കിം മമാചക്ഷ്വ പ്രസാദാത് പരമേശ്വര ।। ൪.
ഭൂമി ചോദിച്ചു: നാരദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് പ്രിയവ്രതൻ എന്ത് ചെയ്തു? പരമേശ്വരാ, ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഭവതീം സപ്തധാ കൃത്വാ പുത്രാണാം ച പ്രദായ സഃ । പ്രിയവ്രതസ്തപസ്തേപേ നാരദാച്ഛ്രുതവിസ്മയഃ ।। ൪.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: നിന്നെ ഏഴായി വിഭജിച്ച് പുത്രന്മാർക്ക് നല്കി, നാരദന്റെ വാക്കുകളിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട പ്രിയവ്രതൻ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
നാരായണാത്മകം ബ്രഹ്മ പരം ജപ്ത്വാ സ്വയംഭുവഃ । തതസ്തുഷ്ടമനാഃ പാരം പരം നിര്വാണമാപ്തവാന് ।। ൪.
നാരായണസ്വരൂപമായ പരബ്രഹ്മം ജപിച്ച്, സ്വയംഭുവൻ സന്തോഷത്തോടെ പരമനിര്വാണം നേടി.
ശ്രൃണു ചാന്യദ് വരാരോഹേ യദ് വൃത്തം പരമേഷ്ഠിനഃ । ആരാധനായ യതതഃ പുരാകാലേ നൃപസ്യ ഹ ।। ൪.
സുന്ദരിയായവളേ, പരമേശ്ഠിയുടെ ആരാധനയ്ക്കായി പുരാതനകാലത്ത് ഒരു രാജാവ് ശ്രമിച്ചപ്പോൾ സംഭവിച്ച മറ്റൊരു കഥ ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ആസീദശ്വശിരാ നാമ രാജാ പരമധാര്മികഃ । സോഽശ്വമേധേന യജ്ഞേന യഷ്ട്വാ സുബഹുദക്ഷിണഃ ।। ൪.
അശ്വശിരാ എന്ന പേരിൽ പരമധാർമികനായ ഒരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ അശ്വമേധയാഗം നടത്തി ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി.
സ്നാതശ്ചാവഭൃഥേ സോഽഥ ബ്രാഹ്മണൈഃ പരിവാരിതഃ । യാവദാസ്തേ സ രാജര്ഷിസ്താവദ് യോഗിവരോ മുനിഃ । ആയയൌ കപിലഃ ശ്രീമാന് ജൈഗീഷവ്യശ്ച യോഗിരാട് ।। ൪.
യാഗം കഴിഞ്ഞ് അവഭൃഥസ്നാനം കഴിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് രാജർഷി ഇരുന്നു. അപ്പോൾ മഹാനായ യോഗി കപിലനും, യോഗികളിൽ പ്രധാനനായ ജൈഗീഷവ്യനും അവിടെ എത്തി.
തതസ്ത്വരിതമുത്ഥായ സ രാജാ സ്വാഗതക്രിയാമ് । ചകാര പരയാ യുക്തഃ സ മുദാ രാജസത്തമഃ ।। ൪.
അപ്പോൾ രാജാവ് ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ്, അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ അതിഥി സ്വീകരണ ചടങ്ങുകൾ ചെയ്തു.
താവര്ച്ചിതാവാസനഗൌ ദൃഷ്ട്വാ രാജാ മഹാബലഃ । പപ്രച്ഛ തൌ തിഗ്മധിയൌ യോഗജ്ഞൌ സ്വേച്ഛയാഗതൌ ।। ൪.
അവരെ ആദരിച്ച് ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്നതുകണ്ട് മഹാബലശാലിയായ രാജാവ്, തീവ്രബുദ്ധിയും യോഗവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉള്ള ആ ഇരുവരോടും, സ്വമേധയാ വന്നതുകൊണ്ട്, ചോദിച്ചു.
ഭവന്തൌ സംശയം വിപ്രൌ പൃച്ഛാമി പുരുഷോത്തമൌ । കഥമാരാധയേദ് ദേവം ഹരിം നാരായണം പരമ് ।। ൪.
പ്രശസ്തരായ ബ്രാഹ്മണരേ, മഹാന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളോടൊരു സംശയം ചോദിക്കട്ടെ: പരമനായ നാരായണനായ ഹരിയെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം?
വിപ്രാവൂചതുഃ । ക ഏഷ പ്രോച്യതേ രാജംസ്ത്വയാ നാരായണോ ഗുരുഃ । ആവാം നാരായണൌ ദ്വൌ തു ത്വത്പ്രത്യക്ഷഗതൌ നൃപ ।। ൪.
ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീ ഗുരുവായി വിളിക്കുന്ന ആ നാരായണൻ ആരാണ്? ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നാരായണന്മാരാണ്, നേരിട്ട് നിന്റെ മുമ്പിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.
അശ്വശിരാ ഉവാച । ഭവന്തൌ ബ്രാഹ്മണൌ സിദ്ധൌ തപസാ ദഗ്ധകില്ബിഷൌ । കഥം നാരായണാവാവാമിതി വാക്യമഥേരിതമ് ।। ൪.
അശ്വശിരാ പറഞ്ഞു: നിങ്ങളിരുവരും തപസ്സിലൂടെ പാപങ്ങൾ ദഹിച്ച, സിദ്ധി നേടിയ ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ്. എങ്ങനെ നിങ്ങളാണ് നാരായണന്മാർ എന്ന് പറയാൻ കഴിയും? ഈ വാക്ക് എനിക്ക് മനസ്സിലാകുന്നില്ല.
ശങ്ഖചക്രഗദാപാണിഃ പീതവാസാ ജനാര്ദനഃ । ഗരുഡസ്ഥോ മഹാദേവഃ കസ്തസ്യ സദൃശോ ഭുവി ।। ൪.
ശംഖവും ചക്രവും ഗദയും കൈവശം വഹിച്ച്, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ഗരുഡപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്ന മഹാദേവനായ ജനാർദ്ദനനോട് ഈ ഭൂമിയിൽ സമം ആരുണ്ട്?
തസ്യ രാജ്ഞോ വചഃ ശ്രുത്വാ തൌ വിപ്രൌ സംശിതവ്രതൌ । ജഹസതുഃ പശ്യ വിഷ്ണും രാജന്നിതി ജജല്പതുഃ ।। ൪.
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദൃഢവ്രതമുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ചിരിച്ചു: 'രാജാവേ, വിഷ്ണുവിനെ കാണൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏവമുക്ത്വാ സ കപിലഃ സ്വയം വിഷ്ണുര്ബഭൂവ ഹ । ജൈഗീഷവ്യശ്ച ഗരുഡസ്തത്ക്ഷണാത് സമജായത ।। ൪.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം കപിലൻ തന്നെ വിഷ്ണുവായി മാറി, ജൈഗീഷവ്യൻ ഉടൻ ഗരുഡനായി മാറി.
തതോ ഹാഹാകൃതം ത്വാസീത് തത്ക്ഷണാദ് രാജമണ്ഡലമ് । ദൃഷ്ട്വാ നാരായണം ദേവം ഗരുഡസ്ഥം സനാതനമ് ।। ൪.
അപ്പോൾ തന്നെ രാജസഭയിൽ മുഴുവൻ അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ ഉച്ചത്തിൽ ആരവം ഉയര്ന്നു; ഗരുഡപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്ന ശാശ്വതനായ നാരായണദേവനെ കണ്ടു.
കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ തതോ രാജാ മഹായശാഃ । ഉവാച ശാമ്യതാം വിപ്രൌ നായം വിഷ്ണുരഥേദൃശഃ ।। ൪.
മഹാപ്രശസ്തനായ രാജാവ് കൈകൾ കൂട്ടി നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ശാന്തരാകൂ; ഇതാണ് യഥാർത്ഥ വിഷ്ണു അല്ല.'
യസ്യ ബ്രഹ്മാ സമുത്പന്നോ നാഭിപങ്കജമധ്യതഃ । തസ്മാച്ച ബ്രഹ്മണോ രുദ്രഃ സ വിഷ്ണുഃ പരമേശ്വരഃ ।। ൪.
ആയാളുടെ നാഭികമലത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവു ജനിച്ചു, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ. ആ വിഷ്ണുവാണ് പരമേശ്വരൻ.
ഇതി രാജവചഃ ശ്രുത്വാ തദാ തൌ മുനിപുംഗവൌ । ചക്രതുഃ പരമാം മായാം യോഗമായാം വിശേഷതഃ ।। ൪.
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ മഹാന്മാർ ഇരുവരും അത്യുത്തമമായ യോഗമായ, പ്രത്യേകമായ യോഗമായ മായ കാണിച്ചു.
കപിലഃ പദ്മനാഭസ്തു ജൈഗീഷവ്യഃ പ്രജാപതിഃ । കമലസ്ഥോ ബഭൌ ഹ്രസ്വസ്തസ്യ ചാങ്കേ കുമാരകഃ ।। ൪.
കപിലൻ പദ്മനാഭനായി, ജൈഗീഷവ്യൻ പ്രജാപതിയായി. കമലത്തിൽ ഇരുന്ന് പ്രകാശിച്ചു; അവന്റെ മടിയിൽ ഒരു കുഞ്ഞ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.