താനാഗതാംസ്തദാ ബ്രഹ്മാ ഉവാച സുരസത്തമാന് । കിമാഗമനകൃത്യം വോ ദേവാ ബ്രൂത കിമാസ്യതേ ।। ൨൭.
അവർ അങ്ങോട്ട് എത്തിയപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് ആ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരോട് ചോദിച്ചു: 'ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് ഇവിടെ വരാൻ കാര്യം എന്താണ്? എന്തിനാണ് ഈ വരവ്?'
ദേവാ ഊചുഃ । അന്ധകേനാര്ദിതാഃ സര്വേ വയം ദേവാ ജഗത്പതേ । ത്രാഹി സര്വാംശ്ചതുര്വക്ത്ര പിതാമഹ നമോഽസ്തു തേ ।। ൨൭.
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: ലോകപതിയേ, ഞങ്ങൾ ദേവന്മാർ ആന്ധകന്റെ പീഡനത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; നാലുമുഖനായ പിതാമഹനേ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മോവാച । അന്ധകാന്നൈവ ശക്തോഽഹം ത്രാതും വൈ സുരസത്തമാഃ । ഭവം ശര്വം മഹാദേവം വ്രജാമ ശരണാര്ഥിനഃ ।। ൨൭.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആന്ധകനെ ഞാൻ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല; നമുക്ക് മഹാദേവനായ ശർവന്റെ അഭയം തേടാൻ പോകാം.
കിന്തു പൂര്വം മയാ ദത്തോ വരസ്തസ്യ സുരോത്തമാഃ । അവധ്യസ്ത്വം ഹി ഭവിതാ ന ശരീരം സ്പൃശേന്മഹീമ് ।। ൨൭.
എന്നാൽ, ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, മുമ്പ് ഞാൻ അവനു ഒരു വരം നൽകിയിരുന്നു: അവന്റെ ശരീരം ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നതുവരെ അവനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.
തസ്യൈവം ബലിനസ്ത്വേകോ ഹന്താ രുദ്രഃ പരംതപഃ । തത്ര ഗച്ഛാമഹേ സര്വേ കൈലാസനിലയം പ്രഭുമ് ।। ൨൭.
എന്നിരുന്നാലും, ആ ശക്തനായവനെ കൊല്ലാൻ ഒരാൾക്കു മാത്രം കഴിയും, അതായത് ഭയങ്കരനായ രുദ്രൻ; നമുക്ക് എല്ലാവരും കൈലാസത്തിൽ വസിക്കുന്ന പ്രഭുവിന്റെ അടുക്കൽ പോകാം.
ഏവമുക്ത്വാ യയൌ ബ്രഹ്മാ സദേവോ ഭവസന്നിധൌ । തസ്യ സംദര്ശനാദ് രുദ്രഃ പ്രത്യുത്ഥാനാദികാഃ ക്രിയാഃ । കൃത്വാഭ്യുവാച ദേവേശോ ബ്രഹ്മാണം ഭുവനേശ്വരമ് ।। ൨൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഭവന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോയി; അവരെ കണ്ട രുദ്രൻ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരണം നടത്തി, ലോകപതിയായ ബ്രഹ്മാവിനോട് സംസാരിച്ചു.
ശംഭുരുവാച । കിം കാര്യം ദേവതാഃ സര്വാ ആഗതാ മമ സന്നിധൌ । യേനാഹം തത്കരോമ്യാശു ആജ്ഞാ കാര്യാ ഹി സത്വരമ് ।। ൨൭.
ശംഭു പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരെ, നിങ്ങളെല്ലാവരും എന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ, ഉടൻ ഞാൻ അതു ചെയ്യും. നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ വേഗത്തിൽ പാലിക്കണം.
ദേവാ ഊചുഃ । രക്ഷസ്വ ദേവ ബലിനസ്ത്വന്ധകാദ് ദുഷ്ടചേതസഃ ।। ൨൭.
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: ദേവാ, ശക്തിയും ദുഷ്ടചിത്തവുമുള്ള അന്ധകനിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.
യാവദേവം സുരാ സര്വേ ശംസന്തി പരമേഷ്ഠിനഃ । താവത് സൈന്യേന മഹതാ തത്രൈവാന്ധക ആയയൌ ।। ൨൭.
എല്ലാ ദേവന്മാരും പരമേശ്വരനോട് ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, അതേ സമയത്ത് അന്ധകൻ വലിയൊരു സൈന്യവുമായി അവിടെ എത്തി.
ബലേന ചതുരങ്ഗേണ ഹന്തുകാമോ ഭവം മൃധേ । തസ്യ ഭാര്യാം ഗിരിസുതാം ഹര്തുമിച്ഛന് സസാധനഃ ।। ൨൭.
നാലുവിധ സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഭവനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, പർവതപുത്രിയായ ഭാര്യയെ പിടിക്കാനായി അന്ധകൻ ആയുധങ്ങളോടെ അവിടെ എത്തി.
തം ദൃഷ്ട്വാ സഹസാഽയാന്തം ദേവശക്രപ്രഹാരിണമ് । സന്നഹ്യ സഹസാ ദേവാ രുദ്രസ്യാനുചരാ ഭവന് ।। ൨൭.
അയാളെ അപ്രതീക്ഷിതമായി അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ട ദേവന്മാർ, ഇന്ദ്രന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ ഭയപ്പെട്ട്, ഉടൻ ആയുധധാരികളായി രുദ്രന്റെ അനുചരന്മാരായി മാറി.
രുദ്രോഽപി വാസുകിം ധ്യാത്വാ തക്ഷകം ച ധനംജയമ് । വലയം കടിംസൂത്രം ച ചകാര പരമേശ്വരഃ ।। ൨൭.
രുദ്രൻ വാസുകിയെയും തക്ഷകനെയും ധനഞ്ജയനെയും ധ്യാനിച്ച് അവരെ വളയവും കട്ടിയും യജ്ഞോപവീതവുമാക്കി അണിഞ്ഞു.
നീലനാമാ ച ദൈത്യേന്ദ്രോ ഹസ്തീ ഭൂത്വാ ഭവാന്തികമ് । ആഗതസ്ത്വരിതഃ ശക്രഹസ്തീവോദ്ധതരൂപവാന് ।। ൨൭.
നീല എന്ന അസുരരാജാവ് ആനയുടെ രൂപം ധരിച്ചു, ഇന്ദ്രന്റെ ആനയെപ്പോലെ ശക്തിയോടെ ഭവന്റെ സമീപം വേഗത്തിൽ എത്തി.
സ ജ്ഞാതോ നന്ദിനാ ദൈത്യോ വീരഭദ്രായ ദര്ശിതഃ । വീരഭദ്രോഽപി സിംഹേന രൂപേണാഹത്യ ച ദ്രുതമ് ।। ൨൭.
ആ അസുരനെ നന്ദി തിരിച്ചറിഞ്ഞു, വീരഭദ്രനോട് കാണിച്ചു. വീരഭദ്രൻ സിംഹത്തിന്റെ രൂപം എടുത്തു വേഗത്തിൽ അവനെ തോൽപ്പിച്ചു.
തസ്യ കൃത്തിം വിദാര്യാശു കരിണസ്ത്വഞ്ജനപ്രഭാമ് । രുദ്രായാര്പിതവാന് സോഽപി തമേവാമ്ബരമാകരോത് । തതഃ പ്രഭൃതി രുദ്രോഽപി ഗജചര്മപടോഽഭവത് ।। ൨൭.
ആ ആനയുടെ കറുത്ത ത്വക്ക് കീറി രുദ്രനു അർപ്പിച്ചു. രുദ്രൻ അതു വസ്ത്രമാക്കി അണിഞ്ഞു. അതിനുശേഷം രുദ്രൻ ആനത്വക്ക് ധാരിയായി അറിയപ്പെട്ടു.
ഗജചര്മ്മപടോ ഭൂത്വാ ഭുജംഗാഭരണോജ്ജ്വലഃ । ആദായ ത്രിശിഖം ഭീമം സഗണോഽന്ധകമന്വയാത് ।। ൨൭.
ആനത്വക്ക് അണിഞ്ഞ് പാമ്പു അലങ്കാരങ്ങളിൽ തിളങ്ങി, ഭയങ്കരമായ ത്രിശൂലം എടുത്ത് അനുചരന്മാരോടൊപ്പം അന്ധകനെ പിന്തുടർന്നു.
തതഃ പ്രവൃത്തേ യുദ്ധേ ച ദേവദാനവയോര്മഹത് । ഇന്ദ്രാദ്യാ ലോകപാലാസ്തു സ്കന്ദഃ സേനാപതിസ്തഥാ । സര്വേ ദേവഗണാശ്ചാന്യേ യുയുധുഃ സമരേ തദാ ।। ൨൭.
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ വലിയൊരു യുദ്ധം തുടങ്ങി. ഇന്ദ്രനും ലോകപാലന്മാരും, സ്കന്ദൻ സേനാനായകനായി, മറ്റു ദേവഗണങ്ങളുമെല്ലാം ആ സമരത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.
തം ദൃഷ്ട്വാ നാരദാ യുദ്ധം യയൌ നാരായണം പ്രതി । ശശംസ ച മഹദ് യുദ്ധം കൈലാസേ ദാനവൈഃ സഹ ।। ൨൭.
ആ യുദ്ധം കണ്ട നാരദൻ നാരായണന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, കൈലാസത്തിൽ അസുരന്മാരോടൊപ്പം നടക്കുന്ന മഹായുദ്ധം വിവരിച്ചു.
തച്ഛ്രുത്വാ ചക്രമാദായ ഗരുഡസ്ഥോ ജനാര്ദനഃ । തമേവ ദേശമാഗത്യ യുയുധേ ദാനവൈഃ സഹ ।। ൨൭.
അതു കേട്ട ജനാർദ്ദനൻ, ഗരുഡനിൽ കയറി ചക്രം കൈവശം എടുത്ത് അതേ സ്ഥലത്ത് എത്തി അസുരന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു.
ആഗത്യ ച തതോ ദേവാ ഹരിണാപ്യായിതാ രണേ । വിഷണ്ണവദനാഃ സര്വേ പലായനപരാ ഭവന് ।। ൨൭.
പിന്നീട് ഹരിയുടെ സഹായത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് ശക്തി ലഭിച്ചെങ്കിലും, എല്ലാവരും നിരാശരായി ഓടിപ്പോവാൻ തുടങ്ങി.
തത്ര ഭഗ്നേഷു ദേവേഷു സ്വയം രുദ്രോഽന്ധകം യയൌ । തത്ര തേന മഹദ്യുദ്ധമഭവല്ലോമഹര്ഷണമ് ।। ൨൭.
അവിടെ ദേവന്മാർ തോറ്റപ്പോൾ, രുദ്രൻ തന്നെ അന്ധകനെ നേരിടാൻ പോയി. അവിടെ ഇരുവരും തമ്മിൽ രോമാഞ്ചം പകരുന്ന മഹായുദ്ധം നടന്നു.
തത്ര ദേവോഽപ്യസൌ ദൈത്യം ത്രിശൂലേനാഹനദ് ഭൃശമ് । തസ്യാഹതസ്യ യദ് രക്തമപതദ് ഭൂതലേ കില । തത്രാന്ധകാ അസംഖ്യാതാ ബഭൂവുരപരേ ഭൃശമ് ।। ൨൭.
അവിടെ ദേവൻ ത്രിശൂലത്തോടെ ആ അസുരനെ ശക്തിയായി ആക്രമിച്ചു. അന്ധകന്റെ രക്തം ഭൂമിയിൽ വീണിടത്തൊന്നിലും അനേകം ഭയങ്കരമായ അന്ധകന്മാർ ഉദിച്ചു.
തദ് ദൃഷ്ട്വാ മഹദാശ്ചര്യം രുദ്രോ ശൂലേഽന്ധകം മൃധേ । ഗൃഹീത്വാ ത്രിശിഖാഗ്രേണ നനര്ത്ത പരമേശ്വരഃ ।। ൨൭.
ആ വലിയ അത്ഭുതം കണ്ട രുദ്രൻ യുദ്ധത്തിൽ അന്ധകനെ ത്രിശൂലത്തിൽ കുത്തി, പരമേശ്വരൻ അവനെ ത്രിശൂലത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ പിടിച്ച് നൃത്തം ചെയ്തു.
ഇതരേഽപ്യന്ധകാഃ സര്വേ ചക്രേണ പരമേഷ്ഠിനാ । നാരായണേന നിഹതാസ്തത്ര യേഽന്യേ സമുത്ഥിതാഃ । ൨൭.
അവിടെ ഉദിച്ച മറ്റു എല്ലാ അന്ധകന്മാരെയും പരമേശ്വരനായ നാരായണൻ ചക്രം ഉപയോഗിച്ച് സംഹരിച്ചു.
അസൃഗ്ധാരാതുഷാരൈസ്തു ശൂലപ്രോതസ്യ ചാസകൃത് । അനാരതം സമുത്തസ്ഥുസ്തതോ രുദ്രോ രുഷാന്വിതഃ ।। ൨൭.
അവന്റെ രക്തം ഒഴുകിയും തണുത്തു വീണു കൊണ്ടിരിക്കയും, ത്രിശൂലത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും കുത്തപ്പെടുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, അവിടെ നിന്നു ഒരു അശാന്തമായ ശക്തി ഉയർന്നു. അപ്പോൾ രുദ്രൻ ക്രോധത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
തസ്യ ക്രോധേന മഹതാ മുഖാജ്ജ്വാലാ വിനിര്യയൌ । തദ്രൂപധാരിണീ ദേവീ യാം താം യോഗേശ്വരീം വിദുഃ ।। ൨൭.
അവന്റെ വലിയ കോപത്തിൽ നിന്നു വായിൽനിന്ന് ഒരു ജ്വാല പുറത്ത് വന്നു. ആ ജ്വാല ഒരു ദേവിയായി രൂപം കൊണ്ടു. ആ ദേവിയെ യോഗികൾ യോഗേശ്വരി എന്നു അറിയുന്നു.
സ്വരൂപധാരിണീ ചാന്യാ വിഷ്ണുനാപി വിനിര്മിതാ । ബ്രഹ്മണാ കാര്തികേയേന ഇന്ദ്രേണ ച യമേന ച । വരാഹേണ ച ദേവേന വിഷ്ണുനാ പരമേഷ്ഠിനാ ।। ൨൭.
മറ്റൊരു ദേവിയും തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും കാർത്തികേയനും ഇന്ദ്രനും യമനും വരാഹനും പരമോന്നതനായ വിഷ്ണുവും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിച്ചു.
പാതാലോദ്ധരണം രൂപം തസ്യാ ദേവ്യാ വിനിര്മമേ । മാഹേശ്വരീ ച രാജേന്ദ്ര ഇത്യേതാ അഷ്ടമാരതഃ ।। ൨൭.
അവ ദേവിയുടെ രൂപം പാതാളം ഉയർത്താൻ വേണ്ടിയായിരുന്നു. രാജാവേ, അവളെ മാഹേശ്വരി എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആറ് മാതാക്കളാണ് ഇവിടെ പറഞ്ഞത്.
കാരണം താനി യത്പ്രോക്തം ക്ഷേത്രജ്ഞേനാവധാരണമ് । ശരീരാദ് ദേവതാനാം തു തദിദം കീര്തിതം മയാ ।। ൨൭.
ക്ഷേത്രജ്ഞൻ പറഞ്ഞ കാരണവും, ദേവതകളുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള ഉത്ഭവവും ഞാൻ ഇവിടെ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കാമഃ ക്രോധസ്തഥാ ലോഭോ മദോ മോഹോഽഥ പഞ്ചമഃ । മാത്സര്യം ഷഷ്ഠമിത്യാഹുഃ പൈശുന്യം സപ്തമം തഥാ । അസൂയാ ചാഽഷ്ടമീ ജ്ഞേയാ ഇത്യേതാ അഷ്ടമാതരഃ ।। ൨൭.
കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, മദം, മോഹം അഞ്ചാമത്തേത്, മാത്സര്യം ആറാമത്തേത്, പൈശുന്യം ഏഴാമത്തേത്, അസൂയ എട്ടാമത്തേത്—ഇവയാണ് അഷ്ടമാതാക്കൾ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.