ത്രിവേദഗമ്യം ത്രിനവൈകമൂര്തിം ത്രിശുക്ലസംസ്ഥം ത്രിഹുതാശഭേദമ് । ത്രിതത്ത്വലക്ഷ്യം ത്രിയുഗം ത്രിനേത്രം നമാമി നാരായണമപ്രമേയമ് ।। ൩.
മൂന്നു വേദങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ, മൂന്നും ഒൻപതും ഏകരൂപങ്ങളുള്ളവൻ, മൂന്നു ശുദ്ധികളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, മൂന്നു രൂപത്തിലുള്ള അഗ്നിയായവൻ, മൂന്നു തത്ത്വങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യമായവൻ, മൂന്നു യുഗങ്ങളിലെ അധിപൻ, മൂന്നുകണ്ണുള്ളവൻ, അളവുകിട്ടാത്തവൻ — അത്തരം നാരായണനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
കൃതേ സിതം രക്തതനും തഥാ ച ത്രേതായുഗേ പൂതതനും പുരാണമ് । തഥാ ഹരിം ദ്വാപരതഃ കലൌ ച കൃഷ്ണീകൃതാത്മാനമഥോ നമാമി ।। ൩.
കൃതയുഗത്തിൽ വെള്ളയണിയുള്ളവൻ, ത്രേതായുഗത്തിൽ ചുവപ്പുനിറമുള്ളവൻ, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ശുദ്ധനും പുരാതനനും, കലിയുഗത്തിൽ കറുത്തവനായി മാറുന്ന ഹരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
സസര്ജ യോ വക്ത്രത ഏവ വിപ്രാന് ഭുജാന്തരേ ക്ഷത്രമഥോരുയുഗ്മേ । വിശഃ പദാഗ്രേഷു തഥൈവ ശൂദ്രാന് നമാമി തം വിശ്വതനും പുരാണമ് ।। ൩.
സ്വമുഖത്തിൽ നിന്നു ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, ഭുജങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയരെയും, ഉരുക്കളിൽ നിന്ന് വൈശ്യരെയും, പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ശൂദ്രരെയും സൃഷ്ടിച്ച, ഈ സർവ്വരൂപിയായ പുരാതനനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
പരാത്പരം പാരഗതം പ്രമേയം യുധാംപതിം കാര്യത ഏവ കൃഷ്ണമ്। ഗദാസിചര്മണ്യഭൃതോത്ഥപാണിം നമാമി നാരായണമപ്രമേയമ് ।। ൩.
പരമന്മാരിൽ പരമൻ, അതിരു കടന്നവൻ, അറിവിന് അർഹൻ, യുദ്ധത്തിലെ അധിപൻ, കര്മ്മത്തിനായി കൃഷ്ണനായി അവതരിച്ച, ഗദയും കവചവും ഉയർത്തിയ കൈയുള്ള, അളവുകിട്ടാത്ത നാരായണനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഇതി സ്തുതോ ദേവവരഃ പ്രസന്നോ ജഗാദ മാം നീരദതുല്യഘോഷഃ । വരം വൃണീഷ്വേത്യസകൃത് തതോഽഹം തസ്യൈവ ദേഹേ ലയമിഷ്ടവാംശ്ച ।। ൩.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, സന്തോഷത്തോടെ, മേഘഗോപുരംപോലെയുള്ള ശബ്ദത്തിൽ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.' അപ്പോൾ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അവന്റെ തന്നെ ശരീരത്തിൽ ലയിക്കണമെന്നു മോഹിച്ചു.
ഇതി ശ്രുത്വാ വചോ മഹ്യം ദേവദേവഃ സനാതനഃ । ഉവാച പ്രകൃതിം വിപ്ര സംസരസ്വാക്ഷയാമിമാമ് ।। ൩.
എന്നോട് പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ദേവന്മാരുടെ ശാശ്വതനായ അധിപൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണനേ, ഈ ക്ഷയമില്ലാത്ത പ്രകൃതിയിൽ പ്രവേശിക്കൂ.'
ബ്രഹ്മണോ യുഗസാഹസ്ത്രം തത്തേ തസ്മാത് സമുദ്ഭവഃ । ഭവിതാ തേ തഥാ നാമ ദാസ്യതേ സംപ്രയോജനമ് ।। ൩.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് നീ അവിടെ നിന്ന് ഉദിക്കും; അതിനനുസരിച്ച് നിന്റെ പേര്യും ലക്ഷ്യവും നല്കപ്പെടും.
നാരം പാനീയമിത്യുക്തം തം പിതൄണാം സദാ ഭവാന് । ദദാതി തേന തേ നാമ നാരദേതി ഭവിഷ്യതി ।। ൩.
പിതൃകൾക്ക് നീ എപ്പോഴും 'നാരം' എന്ന പേരിലുള്ള വെള്ളം അർപ്പിക്കുന്നതിനാൽ, നിനക്ക് 'നാരദൻ' എന്ന പേരായിരിക്കും.
ഏവമുക്ത്വാ ഗതോ ദേവഃ സദ്യോഽദര്ശനമുച്ചകൈഃ । അഹം കലേവരം ത്യക്ത്വാ കാലേന തപസാ തദാ ।। ൩.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവൻ ഉടൻ അദൃശ്യനായി; അതിനുശേഷം ഞാൻ തപസ്സിലൂടെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
ബ്രഹ്മണോഽങ്ഗേ ലയം പ്രാപ്തസ്തദോത്പത്തിം ച പാര്ഥിവ । ദിവസേ തു പുനഃ സൃഷ്ടോ ദശഭിസ്തനയൈഃ സഹ ।। ൩.
രാജാവേ, ഞാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ ലയിച്ചു; പിന്നീട്, പത്ത് പുത്രന്മാരോടൊപ്പം വീണ്ടും ജനനം ലഭിച്ചു.
ദിനാദിര്യോ ഹി ദേവസ്യ ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തജന്മനഃ । സ സൃഷ്ട്യാദിഃ സമസ്താനാം ദേവാദീനാം ന സംശയഃ ।। ൩.
അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം തന്നെ സകല ദേവന്മാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും സൃഷ്ടിയും ലയവും ആകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സര്വസ്യ ജഗതഃ സൃഷ്ടിരേഷൈവ പ്രഭുധര്മതഃ । ഏതന്മേ പ്രാകൃതം ജന്മ യന്മാം പൃച്ഛസി പാര്ഥിവ ।। ൩.
ദൈവികനിയമപ്രകാരം ഈ ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടി ഇതാണ്; രാജാവേ, നീ ചോദിച്ച എന്റെ സ്വാഭാവിക ജനനം ഇതു തന്നെയാണ്.
തസ്മാന്നാരായണം ധ്യാത്വാ പ്രാപ്തോഽസ്മി പരതോ നൃപ । തസ്മാത് ത്വമപി രാജേന്ദ്ര ഭവ വിഷ്ണുപരായണഃ ।। ൩.
അതിനാൽ ഞാൻ നാരായണനെ ധ്യാനിച്ച് പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തി; അതുകൊണ്ട് നീയും, രാജാധിരാജാ, വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയോടെ നില്ക്കണം.
ധരണ്യുവാച । യോഽസൌ നാരായണോ ദേവഃ പരമാത്മാ സനാതനഃ । ഭഗവന് സര്വഭാവേന ഉതാഹോ നേതി ശംസ മേ ।। ൪.
ഭൂമി ചോദിച്ചു: ആ നാരായണൻ, പരമാത്മാവും ശാശ്വതനും ആയിരിക്കുന്ന ദൈവത്തെ, ഭഗവാനേ, മുഴുവൻ മനസ്സോടെ ആരാധിക്കണോ, അല്ലയോ എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । മത്സ്യഃ കൂര്മോ വരാഹശ്ച നരസിംഹോഽഥ വാമനഃ । രാമോ രാമശ്ച കൃഷ്ണശ്ച ബുദ്ധഃ കല്കീ ച തേ ദശ ।। ൪.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: മത്സ്യൻ, കൂർമൻ, വരാഹൻ, നരസിംഹൻ, വാമനൻ, രാമൻ, ബാലരാമൻ, കൃഷ്ണൻ, ബുദ്ധൻ, കല്കി—ഇവയാണ് അവന്റെ പത്ത് രൂപങ്ങൾ.
ഇത്യേതാഃ കഥിതാസ്തസ്യ മൂര്ത്തയോ ഭൂതധാരിണി । ദര്ശനം പ്രാപ്തുമിച്ഛൂനാം സോപാനാനീവ ശോഭതേ ।। ൪.
ഭൂഭാരിണി, അവന്റെ ഈ രൂപങ്ങൾ അവനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് പടികൾപോലെ തിളങ്ങി നില്ക്കുന്നു.
യത് തസ്യ പരമം രൂപം തന്ന പശ്യന്തി ദേവതാഃ । അസ്മദാദിസ്വരൂപേണ പൂരയന്തി തതോ ധൃതിമ് ।। ൪.
അവന്റെ പരമരൂപം ദേവന്മാർക്ക് കാണാൻ കഴിയില്ല; ഞങ്ങളോടു പോലെയുള്ള രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അവർ ധൈര്യം നേടുന്നു.
ബ്രഹ്മാ ഭഗവതോ മൂര്ത്യാ രജസസ്തമസസ്തഥാ । യാഭിഃ സംസ്ഥാപ്യതേ വിശ്വം സ്ഥിതൌ സംചാല്യതേ ച ഹ ।। ൪.
ബ്രഹ്മാവ് ഭഗവാന്റെ രൂപത്തിലൂടെയും, രാജസ്സും തമസ്സും കൊണ്ടും, ഈ ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
ത്വമേകാ തസ്യ ദേവസ്യ മൂര്തിരാദ്യാ ധരാധരേ । ദ്വിതീയാ സലിലം മൂര്തിസ്തൃതീയാ തൈജസീ സ്മൃതാ ।। ൪.
പർവ്വതധാരിണി, നീ തന്നെയാണ് ദൈവത്തിന്റെ ആദ്യരൂപം; രണ്ടാമത്തേത് വെള്ളവും മൂന്നാമത്തേത് അഗ്നിയും ആണെന്ന് പറയുന്നു.
ചതുര്ഥീ വായുമൂര്തിഃ സ്യാദാകാശാഖ്യാ തു പഞ്ചമീ । ഏതാസ്തു മൂരത്യസ്തസ്യ ക്ഷേത്രജ്ഞത്വം ഹി മദ്ധിയാമ് । മൂര്ത്തിത്രയം തഥാ തസ്യ ഇത്യേതാശ്ചാഷ്ടമൂര്തയഃ ।। ൪.
നാലാമത്തേത് വായുവിന്റെ രൂപവും, അഞ്ചാമത്തേത് ആകാശം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഇവയാണ് അവന്റെ രൂപങ്ങൾ. ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്നത് എന്റെ മനസ്സിലാണ്. അങ്ങനെ മൂന്ന് രൂപങ്ങളും ഈ എട്ട് രൂപങ്ങളും അവന്റേതാണ്.
ആഭിവ്യപ്തിമിദം സര്വം ജഗന്നാരായണേന ഹ । ഇത്യേതത് കഥിതം ദേവി കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി ।। ൪.
ഈ ലോകമൊക്കെയും നാരായണനാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് ഞാൻ പറഞ്ഞത്, ദേവിയേ. ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
ധരണ്യുവാച । നാരദേനൈവമുക്തസ്തു തദാ രാജാ പ്രിയവ്രതഃ । കൃതവാന് കിം മമാചക്ഷ്വ പ്രസാദാത് പരമേശ്വര ।। ൪.
ഭൂമി ചോദിച്ചു: നാരദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് പ്രിയവ്രതൻ എന്ത് ചെയ്തു? പരമേശ്വരാ, ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
ശ്രീവരാഹ ഉവാച । ഭവതീം സപ്തധാ കൃത്വാ പുത്രാണാം ച പ്രദായ സഃ । പ്രിയവ്രതസ്തപസ്തേപേ നാരദാച്ഛ്രുതവിസ്മയഃ ।। ൪.
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: നിന്നെ ഏഴായി വിഭജിച്ച് പുത്രന്മാർക്ക് നല്കി, നാരദന്റെ വാക്കുകളിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട പ്രിയവ്രതൻ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
നാരായണാത്മകം ബ്രഹ്മ പരം ജപ്ത്വാ സ്വയംഭുവഃ । തതസ്തുഷ്ടമനാഃ പാരം പരം നിര്വാണമാപ്തവാന് ।। ൪.
നാരായണസ്വരൂപമായ പരബ്രഹ്മം ജപിച്ച്, സ്വയംഭുവൻ സന്തോഷത്തോടെ പരമനിര്വാണം നേടി.
ശ്രൃണു ചാന്യദ് വരാരോഹേ യദ് വൃത്തം പരമേഷ്ഠിനഃ । ആരാധനായ യതതഃ പുരാകാലേ നൃപസ്യ ഹ ।। ൪.
സുന്ദരിയായവളേ, പരമേശ്ഠിയുടെ ആരാധനയ്ക്കായി പുരാതനകാലത്ത് ഒരു രാജാവ് ശ്രമിച്ചപ്പോൾ സംഭവിച്ച മറ്റൊരു കഥ ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ആസീദശ്വശിരാ നാമ രാജാ പരമധാര്മികഃ । സോഽശ്വമേധേന യജ്ഞേന യഷ്ട്വാ സുബഹുദക്ഷിണഃ ।। ൪.
അശ്വശിരാ എന്ന പേരിൽ പരമധാർമികനായ ഒരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ അശ്വമേധയാഗം നടത്തി ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി.
സ്നാതശ്ചാവഭൃഥേ സോഽഥ ബ്രാഹ്മണൈഃ പരിവാരിതഃ । യാവദാസ്തേ സ രാജര്ഷിസ്താവദ് യോഗിവരോ മുനിഃ । ആയയൌ കപിലഃ ശ്രീമാന് ജൈഗീഷവ്യശ്ച യോഗിരാട് ।। ൪.
യാഗം കഴിഞ്ഞ് അവഭൃഥസ്നാനം കഴിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് രാജർഷി ഇരുന്നു. അപ്പോൾ മഹാനായ യോഗി കപിലനും, യോഗികളിൽ പ്രധാനനായ ജൈഗീഷവ്യനും അവിടെ എത്തി.
തതസ്ത്വരിതമുത്ഥായ സ രാജാ സ്വാഗതക്രിയാമ് । ചകാര പരയാ യുക്തഃ സ മുദാ രാജസത്തമഃ ।। ൪.
അപ്പോൾ രാജാവ് ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ്, അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ അതിഥി സ്വീകരണ ചടങ്ങുകൾ ചെയ്തു.
താവര്ച്ചിതാവാസനഗൌ ദൃഷ്ട്വാ രാജാ മഹാബലഃ । പപ്രച്ഛ തൌ തിഗ്മധിയൌ യോഗജ്ഞൌ സ്വേച്ഛയാഗതൌ ।। ൪.
അവരെ ആദരിച്ച് ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്നതുകണ്ട് മഹാബലശാലിയായ രാജാവ്, തീവ്രബുദ്ധിയും യോഗവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉള്ള ആ ഇരുവരോടും, സ്വമേധയാ വന്നതുകൊണ്ട്, ചോദിച്ചു.
ഭവന്തൌ സംശയം വിപ്രൌ പൃച്ഛാമി പുരുഷോത്തമൌ । കഥമാരാധയേദ് ദേവം ഹരിം നാരായണം പരമ് ।। ൪.
പ്രശസ്തരായ ബ്രാഹ്മണരേ, മഹാന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളോടൊരു സംശയം ചോദിക്കട്ടെ: പരമനായ നാരായണനായ ഹരിയെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം?