ദേവാ ഊചുഃ । ഭവാന് പ്രസൂതിര്ജഗതഃ പുരാണഃ ക്ഷയാമലൈവ പ്രദഹന് ജഗന്തി । സമുത്ഥിതോ നാഥ ശമം പ്രയാഹി മാ ദേവലോകാന് പ്ലുഷ കര്മസാക്ഷിന് ।। ൨൬.
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: നീയാണ് ലോകത്തിന്റെ പ്രാചീനമായ ഉത്ഭവം; നീയുടെ അഗ്നിയിൽ ലോകങ്ങൾ കത്തിപ്പോകുന്നു. പ്രഭുവേ, ഇപ്പോൾ ഉദിച്ചവനേ, ദയവായി ശാന്തി വരുത്തേണം—ദേവലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പരുതേ, എല്ലാ കര്മങ്ങള്ക്കും സാക്ഷിയായവനേ.
ത്വയാ തതം സര്വത ഏവ തേജഃ പ്രതാപിനാ സൂര്യ യജുഃപ്രവൃത്തേ । തിഗ്മം രഥാങ്ഗം തവ ദേവകല്പം കാലാഖ്യമധ്വാന്തകരം വദന്തി ।। ൨൬.
സൂര്യനേ, നിന്റെ തേജസ് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, യജുര്വേദം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ അതു ദഹിപ്പിക്കുന്നു; നിന്റെ കഠിനമായ രഥചക്രം, ദൈവസ്വരൂപമായത്, 'കാലം' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു, അതാണ് ഇരുണ്ടിരിപ്പ് അകറ്റുന്നത്.
പ്രഭാകരസക്ത്വം രവിരാദിദേവ ആത്മാ സമസ്തസ്യ ചരാചരസ്യ । പിതാമഹസക്ത്വം വരുണോ യമശ്ച ഭൂതം ഭവിഷ്യച്ച വദന്തി സിദ്ധാഃ ।। ൨൬.
സൂര്യൻ, ആദിദേവൻ, സകല ചലനചലനങ്ങളുടെയും ആത്മാവാണ് എന്ന് സിദ്ധന്മാർ പറയുന്നു; വരുണനും യമനും പിതാമഹന്റെ ശക്തിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, അവൻ ഭൂതവും ഭാവിയും ആണെന്ന് അവർ പറയുന്നു.
ധ്വാന്തം പ്രണു ത്വം സുരലോകപൂജ്യ പ്രയാഹി ശാന്തിം പിതരോ വദന്തി । വേദാന്തവേദ്യോഽസി മഖേഷു ദേവ ത്വം ഹൂയസേ വിഷ്ണുരസി പ്രസഹ്യ । ഇതി സ്തുതസ്തൈഃ സുരനാഥ ഭക്ത്യാ പ്രപാഹി ശംഭോ ന ഇതി പ്രസഹ്യ ।। ൨൬.
ഏവമുക്തസ്തദാ ദേവൈഃ സൌമ്യാം മൂര്ത്തിമഥാകരോത് । പ്രകാശത്വം ജഗാമാശു ദേവതാനാം മഹാപ്രഭഃ ।। ൨൬.
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ, മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ സൌമ്യമായ രൂപം സ്വീകരിച്ചു; ദേവന്മാർക്കായി ഉടൻ പ്രകാശം നിറഞ്ഞവനായി.
ഏതത്സര്വം സുരാണാം തു ദഹനം ശാമിതം പുരാ । സപ്തമ്യാം ഖലു സൂര്യേണ മൂര്ത്തിത്വം കൃതവാന് ഭുവി ।। ൨൬.
അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ മുഴുവൻ ദഹനം ശമിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; ഏഴാം ദിവസം സൂര്യൻ ഭൂമിയിൽ രൂപം എടുത്തു.
ഏതാം യഃ പുരുഷോ ഭക്ത്യാ ഉപാസ്തേ സൂര്യമര്ചയേത് । ഭാസ്കരേണ ച തസ്യാസൌ ഫലമിഷ്ടം പ്രയച്ഛതി ।। ൨൬.
ഈ വിധത്തിൽ ഭക്തിയോടെ സൂര്യനെ ആരാധിക്കുന്നവർക്കു ഭാസ്കരൻ ആഗ്രഹിച്ച ഫലം നൽകുന്നു.
ഏതത് തേ കഥിതം രാജന് സൂര്യാഖ്യാനം പുരാതനമ് । ആദിമന്വന്തരേ വൃത്തം മാതരഃ ശ്രൃണു സാംപ്രതമ് ।। ൨൬.
രാജാവേ, ഈ പ്രാചീന സൂര്യകഥ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ആദിമൻവന്തരത്തിൽ സംഭവിച്ചതും ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ, അമ്മേ.
മഹാതപാ ഉവാച । പൂര്വമാസീന്മഹാദൈത്യോ ബലവാനന്ധകോ ഭുവി । സ ദേവാന് വശമാനിന്യേ ബ്രഹ്മണോ വരദര്പിതഃ ।। ൨൭.
മഹാതപാ പറഞ്ഞു: പുരാതനകാലത്ത് ഭൂമിയിൽ ആന്ധകൻ എന്ന ശക്തിയുള്ള മഹാദാനവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു ലഭിച്ച വരത്താൽ അവൻ ദേവന്മാരെ കീഴടക്കി.
തേനാത്മവാന് സുരാഃ സര്വേ ത്യാജിതാ മേരുപര്വതമ് । ബ്രഹ്മാണം ശരണം ജഗ്മുരന്ധകസ്യ ഭയാര്ദിതാഃ ।। ൨൭.
അവനെ കാരണം, ശക്തിയുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാരും മേരുപർവ്വതം വിട്ടുപോയി; ആന്ധകന്റെ ഭയത്തിൽ അവർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഭയം തേടി.
താനാഗതാംസ്തദാ ബ്രഹ്മാ ഉവാച സുരസത്തമാന് । കിമാഗമനകൃത്യം വോ ദേവാ ബ്രൂത കിമാസ്യതേ ।। ൨൭.
അവർ അങ്ങോട്ട് എത്തിയപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് ആ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരോട് ചോദിച്ചു: 'ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് ഇവിടെ വരാൻ കാര്യം എന്താണ്? എന്തിനാണ് ഈ വരവ്?'
ദേവാ ഊചുഃ । അന്ധകേനാര്ദിതാഃ സര്വേ വയം ദേവാ ജഗത്പതേ । ത്രാഹി സര്വാംശ്ചതുര്വക്ത്ര പിതാമഹ നമോഽസ്തു തേ ।। ൨൭.
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: ലോകപതിയേ, ഞങ്ങൾ ദേവന്മാർ ആന്ധകന്റെ പീഡനത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; നാലുമുഖനായ പിതാമഹനേ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം, ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മോവാച । അന്ധകാന്നൈവ ശക്തോഽഹം ത്രാതും വൈ സുരസത്തമാഃ । ഭവം ശര്വം മഹാദേവം വ്രജാമ ശരണാര്ഥിനഃ ।। ൨൭.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആന്ധകനെ ഞാൻ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല; നമുക്ക് മഹാദേവനായ ശർവന്റെ അഭയം തേടാൻ പോകാം.
കിന്തു പൂര്വം മയാ ദത്തോ വരസ്തസ്യ സുരോത്തമാഃ । അവധ്യസ്ത്വം ഹി ഭവിതാ ന ശരീരം സ്പൃശേന്മഹീമ് ।। ൨൭.
എന്നാൽ, ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, മുമ്പ് ഞാൻ അവനു ഒരു വരം നൽകിയിരുന്നു: അവന്റെ ശരീരം ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നതുവരെ അവനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.
തസ്യൈവം ബലിനസ്ത്വേകോ ഹന്താ രുദ്രഃ പരംതപഃ । തത്ര ഗച്ഛാമഹേ സര്വേ കൈലാസനിലയം പ്രഭുമ് ।। ൨൭.
എന്നിരുന്നാലും, ആ ശക്തനായവനെ കൊല്ലാൻ ഒരാൾക്കു മാത്രം കഴിയും, അതായത് ഭയങ്കരനായ രുദ്രൻ; നമുക്ക് എല്ലാവരും കൈലാസത്തിൽ വസിക്കുന്ന പ്രഭുവിന്റെ അടുക്കൽ പോകാം.
ഏവമുക്ത്വാ യയൌ ബ്രഹ്മാ സദേവോ ഭവസന്നിധൌ । തസ്യ സംദര്ശനാദ് രുദ്രഃ പ്രത്യുത്ഥാനാദികാഃ ക്രിയാഃ । കൃത്വാഭ്യുവാച ദേവേശോ ബ്രഹ്മാണം ഭുവനേശ്വരമ് ।। ൨൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഭവന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോയി; അവരെ കണ്ട രുദ്രൻ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരണം നടത്തി, ലോകപതിയായ ബ്രഹ്മാവിനോട് സംസാരിച്ചു.
ശംഭുരുവാച । കിം കാര്യം ദേവതാഃ സര്വാ ആഗതാ മമ സന്നിധൌ । യേനാഹം തത്കരോമ്യാശു ആജ്ഞാ കാര്യാ ഹി സത്വരമ് ।। ൨൭.
ശംഭു പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരെ, നിങ്ങളെല്ലാവരും എന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ, ഉടൻ ഞാൻ അതു ചെയ്യും. നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ വേഗത്തിൽ പാലിക്കണം.
ദേവാ ഊചുഃ । രക്ഷസ്വ ദേവ ബലിനസ്ത്വന്ധകാദ് ദുഷ്ടചേതസഃ ।। ൨൭.
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: ദേവാ, ശക്തിയും ദുഷ്ടചിത്തവുമുള്ള അന്ധകനിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.
യാവദേവം സുരാ സര്വേ ശംസന്തി പരമേഷ്ഠിനഃ । താവത് സൈന്യേന മഹതാ തത്രൈവാന്ധക ആയയൌ ।। ൨൭.
എല്ലാ ദേവന്മാരും പരമേശ്വരനോട് ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, അതേ സമയത്ത് അന്ധകൻ വലിയൊരു സൈന്യവുമായി അവിടെ എത്തി.
ബലേന ചതുരങ്ഗേണ ഹന്തുകാമോ ഭവം മൃധേ । തസ്യ ഭാര്യാം ഗിരിസുതാം ഹര്തുമിച്ഛന് സസാധനഃ ।। ൨൭.
നാലുവിധ സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഭവനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, പർവതപുത്രിയായ ഭാര്യയെ പിടിക്കാനായി അന്ധകൻ ആയുധങ്ങളോടെ അവിടെ എത്തി.
തം ദൃഷ്ട്വാ സഹസാഽയാന്തം ദേവശക്രപ്രഹാരിണമ് । സന്നഹ്യ സഹസാ ദേവാ രുദ്രസ്യാനുചരാ ഭവന് ।। ൨൭.
അയാളെ അപ്രതീക്ഷിതമായി അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ട ദേവന്മാർ, ഇന്ദ്രന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ ഭയപ്പെട്ട്, ഉടൻ ആയുധധാരികളായി രുദ്രന്റെ അനുചരന്മാരായി മാറി.
രുദ്രോഽപി വാസുകിം ധ്യാത്വാ തക്ഷകം ച ധനംജയമ് । വലയം കടിംസൂത്രം ച ചകാര പരമേശ്വരഃ ।। ൨൭.
രുദ്രൻ വാസുകിയെയും തക്ഷകനെയും ധനഞ്ജയനെയും ധ്യാനിച്ച് അവരെ വളയവും കട്ടിയും യജ്ഞോപവീതവുമാക്കി അണിഞ്ഞു.
നീലനാമാ ച ദൈത്യേന്ദ്രോ ഹസ്തീ ഭൂത്വാ ഭവാന്തികമ് । ആഗതസ്ത്വരിതഃ ശക്രഹസ്തീവോദ്ധതരൂപവാന് ।। ൨൭.
നീല എന്ന അസുരരാജാവ് ആനയുടെ രൂപം ധരിച്ചു, ഇന്ദ്രന്റെ ആനയെപ്പോലെ ശക്തിയോടെ ഭവന്റെ സമീപം വേഗത്തിൽ എത്തി.
സ ജ്ഞാതോ നന്ദിനാ ദൈത്യോ വീരഭദ്രായ ദര്ശിതഃ । വീരഭദ്രോഽപി സിംഹേന രൂപേണാഹത്യ ച ദ്രുതമ് ।। ൨൭.
ആ അസുരനെ നന്ദി തിരിച്ചറിഞ്ഞു, വീരഭദ്രനോട് കാണിച്ചു. വീരഭദ്രൻ സിംഹത്തിന്റെ രൂപം എടുത്തു വേഗത്തിൽ അവനെ തോൽപ്പിച്ചു.
തസ്യ കൃത്തിം വിദാര്യാശു കരിണസ്ത്വഞ്ജനപ്രഭാമ് । രുദ്രായാര്പിതവാന് സോഽപി തമേവാമ്ബരമാകരോത് । തതഃ പ്രഭൃതി രുദ്രോഽപി ഗജചര്മപടോഽഭവത് ।। ൨൭.
ആ ആനയുടെ കറുത്ത ത്വക്ക് കീറി രുദ്രനു അർപ്പിച്ചു. രുദ്രൻ അതു വസ്ത്രമാക്കി അണിഞ്ഞു. അതിനുശേഷം രുദ്രൻ ആനത്വക്ക് ധാരിയായി അറിയപ്പെട്ടു.
ഗജചര്മ്മപടോ ഭൂത്വാ ഭുജംഗാഭരണോജ്ജ്വലഃ । ആദായ ത്രിശിഖം ഭീമം സഗണോഽന്ധകമന്വയാത് ।। ൨൭.
ആനത്വക്ക് അണിഞ്ഞ് പാമ്പു അലങ്കാരങ്ങളിൽ തിളങ്ങി, ഭയങ്കരമായ ത്രിശൂലം എടുത്ത് അനുചരന്മാരോടൊപ്പം അന്ധകനെ പിന്തുടർന്നു.
തതഃ പ്രവൃത്തേ യുദ്ധേ ച ദേവദാനവയോര്മഹത് । ഇന്ദ്രാദ്യാ ലോകപാലാസ്തു സ്കന്ദഃ സേനാപതിസ്തഥാ । സര്വേ ദേവഗണാശ്ചാന്യേ യുയുധുഃ സമരേ തദാ ।। ൨൭.
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ വലിയൊരു യുദ്ധം തുടങ്ങി. ഇന്ദ്രനും ലോകപാലന്മാരും, സ്കന്ദൻ സേനാനായകനായി, മറ്റു ദേവഗണങ്ങളുമെല്ലാം ആ സമരത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.
തം ദൃഷ്ട്വാ നാരദാ യുദ്ധം യയൌ നാരായണം പ്രതി । ശശംസ ച മഹദ് യുദ്ധം കൈലാസേ ദാനവൈഃ സഹ ।। ൨൭.
ആ യുദ്ധം കണ്ട നാരദൻ നാരായണന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, കൈലാസത്തിൽ അസുരന്മാരോടൊപ്പം നടക്കുന്ന മഹായുദ്ധം വിവരിച്ചു.
തച്ഛ്രുത്വാ ചക്രമാദായ ഗരുഡസ്ഥോ ജനാര്ദനഃ । തമേവ ദേശമാഗത്യ യുയുധേ ദാനവൈഃ സഹ ।। ൨൭.
അതു കേട്ട ജനാർദ്ദനൻ, ഗരുഡനിൽ കയറി ചക്രം കൈവശം എടുത്ത് അതേ സ്ഥലത്ത് എത്തി അസുരന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു.
ആഗത്യ ച തതോ ദേവാ ഹരിണാപ്യായിതാ രണേ । വിഷണ്ണവദനാഃ സര്വേ പലായനപരാ ഭവന് ।। ൨൭.
പിന്നീട് ഹരിയുടെ സഹായത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് ശക്തി ലഭിച്ചെങ്കിലും, എല്ലാവരും നിരാശരായി ഓടിപ്പോവാൻ തുടങ്ങി.
നീ ആണ് ഇരുണ്ടിരിപ്പ് അകറ്റുന്നവൻ, ദേവലോകങ്ങൾ ആദരിക്കുന്നവൻ; പിതാക്കന്മാർ പറയുന്നു: 'ശാന്തിയിലേക്കു പോവുക.' വേദാന്തത്തിൽ നിന്നാണ് നിന്നെ അറിയുന്നത്, യാഗങ്ങളിൽ നിന്നെ വിളിക്കുന്നു, നീയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ വിഷ്ണു, ദൈവമേ. ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ ഭക്തിയോടെ നിന്നെ സ്തുതിച്ചു: 'ശംഭുവേ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കേണം, ഞങ്ങളെ അതിക്രമിക്കരുതേ.'